Chinh Ba

Chinh Ba

Nh văn Chinh Ba tn thật l Phan tn Nhựt, người Quảng Nam, huỵn Địn Bàn, trong dòng họ Phan Khi. Vo đầu thập nin 60, ng bị chính quỳn Ng Đnh Diệm bắt, tưởng Nguyễn Khnh đảo chnh th được tự do, nhưng khng, ng tiếp tục ở t, tất cả 3 năm. Sau, ng tŕn sang Campuchia, Hongkong, r̀i sang Pháp. Hịn ng định cư tại Montpellier, qu hương của Valry Gặp ng, chng ti tr chuyện, lần ng mới ra được một cuốn sch ở TP Hồ Ch Minh. Ti hỏi , anh so snh chuyện viết chuyện lch xưa nay thấy sao. ng kể, xưa ở t nhưng viết v chuyển ra ngoi vẫn đăng ln được.

Thế by giờ? ng mủm mỉm cười, khng đp.

Lại gặp ng ở Paris 3 thng sau. Lần ny, ng vui, v ni ti lại sắp về Si Gn, phải về l lẹ v họ mới cho php ti bản tập truyện mang tn truyện ngắn m ti hn hạnh giới thiệu dưới đy.

Vui gh, nhưng c g gấp? Ti hỏi.

Gấp chứ, họ đổi thng lại cười, mủm mỉm

Nam Dao

 

Bi thơ trn xương cụt

Sn gc bỗng rung ln khe khẽ. Ti đon chừng Trm đến. Những bước chn m i đưa nhẹ về pha tấm vch l. t ti nng ran ln một cảm gic khoan khoi: với đi mắt đẹp như sao, nng đang u yếm nhn ti. Đốt một điếu thuốc, ngồi nhn trang giấy đang viết dở, ti hồi hộp chờ đợi đi bn tay nhỏ nhắn, mt rượi v tinh nghịch của nng bất thần bịt ngang mắt.

Trời đứng gi, căn gc im vắng đến như ti c thể đếm được từng hơi thở của Trm.

Chợt c tiếng sột soạt nhỏ. Tiếp theo l tiếng chắp miệng, tiếng ho hng hắng, rồi một trng tiếng nhai nhc nhch đều đều.

Chỉ chừng đ thứ tiếng đủ lm ti thất vọng. Kẻ vừa xm nhập căn gc khng phải Trm, m l b Tư Ra-D, b chủ nh của ti đ. Khng cần quay lại, ti cũng biết b đang ghm đầu vo vch, d mắt sang căn nh bn cạnh. Đi mắt ấy nhỏ, hơi lộ v lo lin như mắt chuột, để b đặt vừa vặn vo cc khe hở m dm ng những cảnh hớ hnh của bốn pha lng giềng. Thế rồi ci miệng toang hoc của b sẽ ni chon choẹt cả ngy về những điều xấu xa m b đ dy cng rnh m săn bắt được. Nhờ ci miệng đ, b được gọi l b Tư Ra-D. B chỉ nhận biệt danh ấy với một niềm kiu hnh vừa phải. Tuy vậy chẳng mấy ai ưa b. Cho nn để xứng đng với lng ght bỏ của mọi người, b bn đặt đng chnh giữa cặp lưỡng quyền nhọn hểu của mnh một chiếc mũi kt cong quắp. Trong ấy lun lun l ra hai thỏi nước nhờn mu vng đọt chuối. B sẽ hỉnh mũi ht khn khịt hai thỏi nước đ vo mỗi khi muốn tỏ by lng thương cảm cc nhn vật trong cu chuyện mch lẻo.

Ấy thế m b đến thay chỗ đứng của Trm trong căn gc ny, lc 4 giờ chiều. C lẽ để giải toả bớt nỗi bực dọc, ti phng cy bt xuống xấp giấy, rồi x ghế đứng dậy, đi thẳng ra mi hin. Ti vừa t người vo lan can th tiếng khịt mũi của b đ ở bn tai. Quay lại, ti bắt gặp một ci mồm đang h to, v một ngn tay cộc cằn th vo chỗ ấy mc ra một miếng b trầu đỏ quạch. Đ l cch b dọn mồm để ni một cu chuyện nh nhằng:

-Cậu Tch ! Nguy cho cậu rồi! Con mẻ bồng ci con khỉ con của con mẻ về đ.

Ti muốn qut ln: Mặc người ta, b ct ngay đi cho ti yn. Nhưng ti khng thể thốt ln như vậy, v một lẽ rất đơn giản l ti cn thiếu b hai thng tiền nh, v b th đang cần một cơ hội tốt để ht to điều đ.

Thấy ti c vẻ lơ l với cu chuyện, b cười h h, nng hai bn tay ln ngang mặt, dng tay phải bốc một ngn trong bn tay tri, đưa st vo mũi ti:

-N, mẹ th ht n!

Bốc thm một ngn nữa, b tiếp:

-Con th khc n!

Rồi b bung thng hai tay, mặt ngất ln trng rất thiểu no:

-Cậu lm sao chịu nổi chớ? Ti hỏi cậu vậy h!

Ti khng chịu nổi thật với cch ni chuyện đ vội đi li về cuối mi hin. B nhẫn nại bước theo, xo hai bn tay ra trước bụng, giọng phn trần:

-Cậu tnh ti ni c sai đu. Hồi con mẻ mới dọn về đy ti đ ni rồi, khng tin cậu đi hỏi hết cả xm coi, ti ni lm g thằng chả cũng đ con mẻ một ci rụp m.

Tuy chưa biết con mẻ v thằng chả đy l ai, nhưng nghĩ cho cng th cuộc đời ti chẳng dnh lu g với hai nhn vật đ. Vậy m b Tư Ra-D cứ bức hiếp ti phải nghe những chuyện lăng nhăng về họ, th thật l một điều bất cng m ti tưởng cc nh x hội học cần nn lưu tm đến.

-i ch, cậu Tch! Cậu ng ci g ở đẳng vậy? Chy nh hả?

Thấy b c vẻ hăng qu, ti e b la nh chy, nh chy th mệt cho cả xm, nn vội khoa tay ni:

-Khng, khng! Ti ng con khỉ ngồi trn cy gn của thầy Bảy Xng đ.

-Ừ, cậu ni tới con khỉ ti mới nhớ, để ti ni cho cậu nghe, hồi con mẻ mới về đy, ci bụng cn lum lp (h). Đầu thng Tư, đm giỗ ba con Thu nh ti, vợ chồng con mẻ đem qua hai chai la-de. Tới thng mười th con mẻ đẻ ra ci con khỉ nhỏ đ, n khc thi trường canh, khng ai chịu nổi. Con chưa đầy thng th thằng chả quất ngựa chuối. Tụi xướng ca v loi m cậu, vui đu chc đ, chớ tnh nghĩa g. Vậy m con mẻ m con đo đế đi tm thằng chả.

B dừng lại, ko vạt o quẹt bớt số nước trầu lộn với nước gii đọng hai bn mp, rồi hối hả ni tiếp:

-Dữ c hng! Bỏ cửa bỏ nh đi từ đầu thng Chạp tới thng Năm, rồi cũng mang ci mạng mộc trở về.

Trước khi bung tha ti, b chằng miệng ra cười the th, rồi tiếp tục mang ci chuỗi cười v l đ đi xuống thang gc. Chuỗi cười được chấm dứt hẳn, lc b cất tiếng gọi con đến lạc giọng:

-Thu ơi, Thu !

Đm đ, căn nh tối tăm v v chủ ở liền vch với căn gc ti bắt đầu c nh đn v tiếng ht. nh đn th t m, tiếng ht th buồn. Ti tưởng như sự tối tăm, vắng lạnh của căn nh hoang đ mở mắt v ln tiếng. Điệu hnh vn o no u trầm, mang ci buồn cổ knh của dĩ vng, rỉ ngấm qua vch l, lm ẩm ướt những ging cảm nghĩ của ti về cuộc sống. Để đến lời ca, ti nhớ mang mng như đ từng nghe qua trong một vỡ tuồng cải lương no của xa xưa:

-Đoạn (ci) can trng! (l) đoạn (ci) can trng! Luỵ ngọc dầm chan. Ai ơi, c thấu mấy tiếng đy chăng! Duyn tc kia (n) la đoạn. Tơ tnh vương vấn, rồi bnh tan, ngọc vỡ khi khng! Ly biệt ny ai khng đau lng! Ly biệt ny ai khng đau lng! m sầu đoi đoạn.

Hết hnh vn, tới tứ đại on, lưu thuỷ trường, nam xun, nam ai, l con so, rồi vọng cổ. Thỉnh thoảng trong nỗi buồn min viễn đ, bỗng bật ln tiếng khc dạ đề của đứa trẻ. Điệu ht liền thay cung bậc, trở nn ấm p, đằm thắm, ngọt ngo:

-Gi ma thu, mẹ ru (m) con ngủ. Năm canh chầy thức đủ vừa năm! Ớ chng l chng ơi! Ớ người l người ơi! Em nhớ tới chng!

C khi ci buồn khng vơi, khng nhẹ, khng hao hớt v nghĩa sai lạc, khng hợp thời, hợp cảnh của lời ca:

-Gi hiu hiu, lộc bnh tri riu riu. Anh đừng bận bịu bớ điệu chung tnh! Con nhạn bay cao kh bắn, m con c ở ao quỳnh kh cu.

Chẳng biết từ bao giờ, ti đ đem lng yu ci buồn đ, ci buồn được ph diễn bằng những m hưởng trong trẻo, dịu ngọt, thanh thot, hồn nhin v cởi mở, toả ra một cch dễ dng từ giọng ht đặc biệt của người miền Nam. Điệu buồn trở nn thn thuộc như đ in hẳn trong tiềm thức ti tự đời no. Những bng hoa tnh cảm ti vươn ln trn đi cao v nở rộng với bao la. Những cu bẩn lm nhơ bợn tm hồn ti từ khi bon chen vo cuộc sống bỗng quyện lấy nhau m trầm lắng xuống đy thẳm trong vực lng.

Đm đ ti viết dễ dng như ti thở. Ti gửi vo cuộc đời niềm tin yu mu hồng.

Ti nghĩ ci buồn đi khi cũng cần thiết cho con người như cht phn chua cần thiết cho một ly nước đục. Bởi vậy, th ma thu khng c gi, chứ đm khuya đừng vắng tiếng cn trng. Những tm hồn thao thức biết lấy g m thở nếu khng c tiếng dế nỉ non, tiếng vạc ku sương, tiếng từ quy khắc khoải, tiếng khc của trẻ con, tiếng ru của b mẹ bn hng xm!

Ti c một định nghĩa hơi rộng ri về người nghệ sĩ, nn qua một đm gần gũi với sinh hoạt văn nghệ của người đn b m b Tư Ra-D gọi tắt l con mẻ, ti gọi người đn b ấy l một nghệ sĩ. Sng hm sau, b Tư lấy lm ngạc nhin thấy ti vồn v với b trong cu chuyện về con mẻ.

-Sao, con mẻ ht cả đm m cậu chịu nổi ?

Ti mỉm cười, khng trả lời thẳng vo cu hỏi:

-Con mẻ của b ht hay qu!

B lun lun cố tỏ ra khn lanh, hiểu biết nhiều, v đồng một cch nhiệt thnh với người đối diện:

-Trời ơi! Ti ni ti m con mẻ m. Đo ht m ht khng hay sao được cậu! t Lệ đ, hồi trước đi gnh Nam Giang đ, cậu khng biết sao!

t Lệ, ci tn nghe xa lạ qu. Nhưng tiếng ht v tm hồn của người đn b ấy gần gũi với ti biết chừng no. Từ đ, những buổi trưa, những đm tối, ti thường nghe tiếng ht của t Lệ. Hnh như nng sống để ht, v sống bằng chnh tiếng ht của mnh.

B Tư thường thc mch với ti nhiều điều xấu về t Lệ. Điều b cho rằng xấu nhất l t Lệ khng biết lm ăn bun bn, khng kiếm đủ sữa cho con b, c đm đ khuya cn xch chn qua xin cơm nguội của b. Theo b, sự thiếu ăn l ci quả của những tnh xấu.

Một buổi trưa vắng tiếng ht t Lệ, ti đang ngồi đọc lại một bản thảo th b Tư Ra-D chạy đng đng ln thang gc. Mắt sng quắc, b ni kho kho vo tai ti:

-Con mẻ đổi nghề rồi cậu ơi! Hồi nửa buổi c một thằng cha vc ci bản mặt c hồn, v nh con mẻ. Hai người rủ rỉ r r g suốt mấy giờ đồng hồ. Thằng chả vừa về l con mẻ đi mua no l gạo n, than n, nước mắm n, bnh m n,. Ci mặt con mẻ đang tươi roi ri, thấy ti ng tới ci th sượng trn liền.

Rồi hai tay chắp sau lưng, đầu nghẹo sang một bn, mắt trừng trừng, b dằn từng tiếng:

-Ti hỏi cậu vậy chớ tiền đ ở đu ra? Tiền đ l tiền g chớ?

Bước tới cầu thang, b cn ngoi cổ lại, cất giọng lảnh lt:

-Ti ni vậy m phải khng cậu?

Ti liền đứng dậy, chỉ ci khoảng trống chỗ thang gc, hỏi b:

-D lm cho chu một miếng bửng chỗ đ c được khng?

-Chi vậy cậu?

Ti thẳng thắn đp:

-Để đậy cầu thang lại.

B ng ti bằng ci đui con mắt, rồi xuống hết thang gc b mới ni vi ln:

-Ci đ dễ m, hễ cậu trả tiền nh th ti lm liền h!

Bẵng đi hai ngy ti được yn ổn lm việc. Đến ngy thứ ba, ti vừa đi phố về, chưa kịp thay o, đ thấy b Tư thập th chỗ cầu thang. Khng nỡ để b tiu nghỉu thối lui, ti mở đường cho b bằng một nụ cười khuyến khch. Tuy khng được tự nhin như những lần trước, nhưng mặt b cũng đầy vẻ hớn hở với ci tin vừa săn được của t Lệ:

-Con mẻ c chồng khc rồi cậu ơi! Ci thằng cha bữa hổm đ. Chiều nay thằng chả dọn về ở lun với con mẻ. Cậu biết hng, ti hỏi kho một cu l con mẻ rt ruột ra ni hết trọi. Thằng chả hồi trước đi lnh BX, by giờ lm trong l heo Chnh Hưng ()! Mỗi thng ba ngn lận Thi, vậy cũng khoẻ cho hai mẹ con con mẻ, phải khng cậu?

B cười hề hề rồi ni b b, phơi by lng tốt của mnh:

-Tnh ti vậy đ cậu ơi! Khng ch kỷ, thấy ai kh cũng mừng cho họ. Chớ nhiều người ớ nghen, thấy người ta ngc đầu ln l ganh ght, đm bị thc, thọc bị gạo. Như con mẹ Tm Chả-gi đ cậu, ng Trời ổng

Ti thiết nghĩ, nghe cho hết chuyện con mẹ Tm Chả-gi th cũng chẳng ch lợi g cho lắm, nn giả đ dm ngoi lan can, ni một mnh: Ai như b Tm vậy ka!. B Tư liền lật đật chạy xuống cầu thang, tự cu nhu mnh:

-Cơ khổ, n rủ 12 giờ qua nh n đnh xiệp m ni ba điều bốn chuyện nh qun mất.

*

Chiều hm đ, nh t Lệ c thm một giọng đn ng ồ ề. Giọng ồ ề đ cứ mỗi ngy một to dần, cho tới tuần sau th trở thnh ci loa lm no động hết cả xm. Con nt rủ nhau quần tụ trước nh t Lệ để xem lo Ba L Heo say rượu.

Lo xch dao rượt t Lệ chạy quanh giường, đe sẽ cắt cho kỳ được ci lưỡi của vợ, chỉ v chị vừa ht ru con bằng mấy cu ny: Chim xa rừng cn thương cy nhớ cội, người xa người tội lắm người ơi!.

Lo ht ln:

-Tao hỏi mầy, người xa người đy c phải l mầy xa n khng? Tao l chồng mầy, tao ở sờ sờ trước mắt đy m mầy dm thở than thương tiếc thằng chồng cũ của mầy. Như vậy lm thn con đn b một dạ hai lng như mầy th thử hỏi c đng thẻo ci lưỡi mầy đi, c đng sả nt ci thn mầy ra khng chớ?

Những tiếng sau cng lo rt ln cng một lc với tiếng dao cheng chẻng chm xuống thanh giường. Lo la, lo ht thm một hồi nữa rồi nằm vật xuống nền đất, ngy kh kh.

Mấy tuần lễ sau, qua nhiều lần bnh giảng thi văn bằng dao, bằng ba v bằng hơi men sặc sụa, lo kết luận rằng cu ht no của t Lệ cũng c than duyn trch phận, cũng c cht tnh kn đo nhắn gửi người chồng cũ. Cứ mỗi lần bnh giảng như vậy, lo bỏ một cu ht của t Lệ. V vậy m ci vốn liếng văn nghệ của gia đnh t Lệ ngy cng sa st ngho nn dần.

Cho đến một đm, nhn lc tỉnh tr, lo Ba L Heo dịu dng cắt ngang một cu vọng cổ của vợ, rồi thỏ thẻ by tỏ nỗi lng mnh:

-Em t , mỗi lần nghe em ht một bản cải lương l anh thấy kh chịu trong bụng qu s! Em cn thương n khng? Em ni thiệt đi?

Giọng của t Lệ nhỏ nhẹ, nhưng khng giấu nổi cht bực dọc:

-Ti lấy anh th ti thương anh chớ cn thương ai. Hỏi nghe kỳ hng!

-Vậy từ ry em đừng ht nữa c được hng?

Ba tiếng c được hng lo dằn mạnh với giọng vừa khuyn vừa doạ. t Lệ khẩn khoản:

-Ci kiếp em l kiếp con ht, em ht từ nhỏ tới giờ quen rồi, khng ht chịu khng được! Với lại khng ht th thằng Bnh n khng ngủ, n khc hoi lm sao anh chịu được.

Rồi nhn lc lo Ba cn đang lựa lời, t Lệ năn nỉ thm:

-Em ht l ht cho vui vậy chớ đu c thương ai nhớ ai. Anh đừng ghen bng ghen gi tội nghiệp em!

Lo Ba nổi nng:

-Ghen, ghen ci con khỉ kh họ! Mầy ht mấy cu ht đưa em khng được sao chớ? Ci đồ cải lương cải liếc, vọng cổ vọng kiếc đ l đồ đồ dở ẹt. Tao biểu bỏ đi l bỏ đi!

t Lệ cn cố nu cht hy vọng mong manh:

-Mấy cu đ anh cũng cấm rồi, đu cn cu no!

-Sao khng cn! Tao nghe con mẹ Tư Ve chai ht ci cu g m c con kt đ, nghe được qu chớ, sao khng ht?

-C một cu đ ht đi ht lại hoi sao?

-Cn ci cu v dầu v dẫu, v du nữa chi!

Thế l đm đ, nghệ sĩ t Lệ chỉ được php ht vỏn vẹn c hai cu:

Chiều chiều bắt kt nhổ lng

Kt ku bớ chị chị đừng c nhơn.

V V dầu v dẫu v du,

V du du chạy, v tru v chuồng

Cũng từ đ, tiếng ht của chị c giọng on hờn thống trch, dần d về sau lại đượm chn nản, liều lĩnh, khinh thị. Mỗi tiếng ht như một lt dao băm vo vết đau khổ trong lng mnh, v xỉa xi vo tm can người nghe. Hai cu ht ng ngh, lạt lẽo v v nghĩa m t Lệ phải ht đi ht lại mi, đ lm ti kh chịu hơn cả những cu chuyện lăng nhăng, nhảm nh của b Tư Ra-D.

Chỉ trong vng một tuần lễ, những tiếng v dầu xoay tt trong nghĩ ti, đnh nhịp theo bước đi của ti. V cu bắt kt nhổ lng lc đầu chỉ lm ti tức cười cho ci cắc cớ của người đặt ra n; nhưng về sau, cứ mỗi lần nghe t Lệ thốt ln th tc ti in tuồng dựng đứng dậy, một cảm gic ran ran đau nhức chạy luồn trong da đầu.

May thay tnh trạng đ chỉ ko di trong vng nửa thng th c một biến cố lớn trong gia đnh t Lệ. Biến chuyển đ bắt đầu bằng việc t Lệ tự tiện sửa đổi cu v dầu nguyn tc thnh cu:

V dầu, v dẫu, v du,

V du, v dẫu, v du, v dầu

Cứ thế chị ht giật giọng từng hai tiếng một. Giọng ht khng cn buồn giận nữa. Chị đ dng ti diễn tả của mnh biến những m thanh gần như v nghĩa đ thnh hng loạt kim nhọn, rồi bnh tĩnh v ngạo nghễ đẩy từng chiếc vo tim, vo c lo Ba L Heo. Ngy đầu lo cn lặng lẽ chịu đựng cuộc phản cng đ. Nhưng qua đm hm sau th ti đ nghe tiếng ht của lo:

-Mầy ht ci mửng g m đm gan người ta qu vậy! C cm họng lại khng? Tao lột lưỡi mầy by giờ!

t Lệ xẵng giọng ci lại, nhưng chnh l cch kn đo ca ngợi thắng lợi của mnh:

-ng biểu ti ht cu no th ti ht cu nấy. Trong cu ht c gươm c dao g đu m ng ni ti đm gan ruột ng!

Lo Ba hồ đồ:

-Vậy m tao biểu mầy im th mầy phải im. L sự th tao vặn họng.

Khng c tiếng ht, thắng Bnh khng chịu ngủ, ngoe ngo khc ln. t Lệ lặng thinh, để mặc cho con khc. Sự nn tiếng tuyệt đối đ thnh một cch chống đối c hiệu quả. Chỉ nửa giờ sau, lo Ba phải đầu hng:

-Mầy lm gan với tao hả? Sao khng ru ci thằng quỷ con đ cho n ngủ đi!

t Lệ ung dung cất tiếng ht. Thế l con kt bị đem ra nhổ lng:

-Ầu ơơ Chiều chiều bắt kt nhổ lng, kt ku bớ chị, ờơ chị đừng c nhơn

Cu tiếp đng lẽ l cu v dầu, nhưng vừa bị cấm, t Lệ phải ht lại cu chiều chiều. Để khỏi nhm chn, chị khng bắt kt nhổ lng nữa, m lại bắt ch nhổ lng:

-Ầu ơ Chiều chiều bắt ch nhổ lng, ch ku bớ chị ờơ chị đừng c nhơn.

Rồi cứ theo cch đ, mỗi lần lặp lại cu ht, chị lại tm một con chim hay con th, c ci tn bằng thanh trắc để thế vo địa vị khốn nạn của con kt.

-Ầu ơ chiều chiều bắt ngỗng nhổ lng, ngỗng ku bớ chị ờ ơ chị đừng c nhơn Ầu ơ chiều chiều bắt chuột nhổ lng

Đi khi chị nhổ lng cả những con khng c nổi một sợi lng như con rắn, con nhi, con cc. Sau cng, tới lc chị ht: Chiều chiều bắt ấy nhổ lngẤy ku bớ chị th lo Ba gầm một tiếng dữ tợn, đập ph một vi mn đồ đạc trong nh, rồi xch xe đạp đi thẳng.

*

Năm ngy sau ti mới nghe lại tiếng ni của lo Ba. Lo về vo một buổi trưa, với một cn thịt quay, một cn bnh hỏi v một giải php cho tnh trạng bế tắc của nền văn nghệ gia đnh.

Sau khi ăn uống no n, hể hả, lo Ba vui vẻ bảo t Lệ:

-Em t ! Ci lưng anh đy, bữa ry em muốn ht th cứ tự do ng v đy m ht cho phỉ tnh.

t Lệ sửng sốt:

-U trời! Anh xăm, anh vẽ nt ci lưng vầy đy hả?

-Th cn xăm được chỗ no nữa đu m khng xăm ci lưng, hỏi kỳ hng! Trước bụng th c con đầm; trn ngực th c cặp rồng chầu, tay chơn th c ln, c quy, c phụng. Đừng hỏi li thi, đọc ln nghe thử coi n!

-M ai xăm cho anh vậy chớ? Phải Tư Kin hng?

Lo Ba cười to:

-Ci thằng đ m biết xăm ci con khỉ mốc! N lm cho người ta sanh ghẻ sanh sẹo th c. Thằng ny l thằng Bảy Kền, bạn của anh hồi ở Nam Vang, em khng biết n đu. Thi, đọc hai bi thơ đ đi!

t Lệ lẩm nhẩm đọc, bn ny vch ti chỉ nghe cu được cu mất:

Nam v tửu như kỳ v phong

Người m khng c rượu th khng phải người

Kể từ lc ta vo lng đế

Ci sự đời ta để sau lưng

Men ln ch cả thm lừng

Cng danh ta tm trong quần ta chơi

Đọc xong hai bi thơ, t Lệ lập lờ khen hay. Lo Ba khoi ch cười ngất. Giọng h hửng, lo Ba bảo t Lệ:

-Đu, em t ht ln cho anh nghe thử coi!

t Lệ từ chối kho:

-Phải thuộc mới ht được.

-Đy n, học cho thuộc đi!

t Lệ lng tng:

-Hay th hay đ m ci thứ thơ ny học kh thuộc qu h!

Lo Ba tức giận, ni gằn từng tiếng:

-Taobiểumầyphảihọcthuộc!

Ti đang lo, khng biết t Lệ c nại ra được cớ g để từ chối nữa khng, th đ nghe tiếng đọc đều đều của chị. Ti tưởng tới nỗi kh chịu trong những ngy sắp tới, mỗi khi nghe t Lệ miễn cưỡng ht ru con bằng những cu thơ kệch cỡm đ. Nhưng chỉ một lt th t Lệ ngưng đọc, chị thỏ thẻ ni với chồng:

-Anh Ba n, sao đọc mấy cu ny ti nhớ ba thằng Bnh qu h!

Lo Ba đập tay xuống giường, ngồi bật dậy tht:

-Sao? Mầy ni sao?

Tin vo ngn đn tm l của mnh, t Lệ bnh thản đp:

-Hồi đng vai Uất Tr Cung, g cũng ni lối mấy cu tương tự như vậy đ.

Ba L Heo chui mnh xuống giường, giọng bung thng:

-Thi, thi bỏ đi!

t Lệ ỡm ờ:

-Ti học thuộc rồi m bỏ chi uổng vậy!

Ba L Heo cương quyết:

-Taobiểubỏlbỏ.

Ngoi cht tnh thương cảm sẵn c với t Lệ, by giờ lng ti lại thm mến phục chị. Người nghệ sĩ ấy đ thắng lin tiếp trong những điều kiện kh khăn. Nhưng c lẽ chị cũng như ti đều khng ngờ rằng Ba l Heo cn thủ một miếng đn tối hậu để ginh lấy phần thắng sau cng.

Lo nằm, ngẫm nghĩ, cười sằng sặc một mnh rồi trổ miếng đn b hiểm đ ra:

-Em t n! Đu, em trịch ci quần anh xuống một cht thử coi c ci g, h h h

Thật l một cu lỗ mng v tục tĩu m chỉ c Ba L Heo mới thốt ln được một cch tự nhin như vậy! t Lệ im lặng, sự im lặng c nghĩa như một tiếng khc nấc.

Lo Ba ni:

-Em thấy chưa? Ở trn chỗ xương cụt đ, thằng bảy Kền lm ring bi thơ tặng anh. Học thuộc đi rồi ht cho anh nghe. Đừng c li thi g nữa hết.

t Lệ vẫn im lặng. By giờ sự im lặng đọng lại thnh một giọt nước trong kho mắt ti.

Bn kia vch, hnh như men rượu đ ngấm đều vo mu Ba L Heo, lo rt con dao phay liếc rổn rảng trn vnh lu.

-Đọc, tao biểu mầy đọc, khng đọc th bay đầu!

t Lệ nghẹn ngo, đọc đi đọc lại bi thơ nằm ở chỗ km sạch sẽ đ.

Trong đời ti, ti đọc thơ cũng kh nhiều, ti nghe người ta ngm thơ cũng bộn, nhưng ti chỉ biết c một bi thơ lm cho người đọc phải vừa đọc vừa khc v tủi nhục, ấy l bi thơ trn xương cụt của Ba L Heo.

Hẳn c vị t m muốn biết bi thơ ấy hay ho như thế no! Lc đầu ti đ toan ghi n ra đy, nhưng e lm thế th v lễ với độc giả qu, nn lại thi. Tuy vậy, nếu giấu đi ci phần độc đo của bi thơ th cũng tủi cho tc giả đ dng một thứ kỹ thuật tn kỳ để lm cho những dục vọng của Ba L Heo được tẩm quất đều đều qua từng cu từng chữ. Những dục vọng ấy chỉ sc tch trong những hạng người thường ngứa ngy chỗ xương cụt, m khng muốn tự mnh gi cho mnh.

Nếu ni một cch khi hi th Ba L Heo đ định nghĩa văn nghệ l sự tẩm quất dục vọng hoặc l sự lm-đ-ngứa chỗ xương cụt; nn lo đ đặt cơ sở nền văn nghệ trn chiếc xương cụt của lo.

Nghệ sĩ t Lệ khng đồng như vậy, nn qua ngy hm sau, thừa lc lo Ba đi vắng, chị bồng đứa con ring, bỏ nh ra đi.

*

t Lệ vắng nh chưa đầy một tuần th Ba L Heo đ c người đn b khc. Họ ăn ở với nhau c vẻ tương đắc lắm, trong nh khng hề c tiếng bấc tiếng ch. Người đn b ấy theo b Tư Ra-D cho biết trẻ hơn t Lệ, mặt my kh sng sủa, thn hnh đầy đặn, lm việc giỏi, biết chiều chuộng chồng, khng bao giờ ngồi l đi mch. V người đn b ấy cm từ lc mới lọt lng mẹ.

Một hm tnh cờ đi ngang qua nh t Lệ m by giờ l của lo Ba L Heo ti thấy lo đang săm se một tấm gương soi mới mua, kh lớn. Bỗng ti đem lng thương hại lo. Ti nghĩ: những lc buồn, c lẽ lo phải dng tới tấm gương ấy để đọc bi thơ trn xương cụt của mnh. Như vậy những chữ trong gương đều bị đảo ngược hết, thật kh lng cho lo qu.

Kể từ đ, hễ nhn bất cứ vo ci g c hnh chữ nhật nhất l những trang giấy trắng trn bn viết của ti th ti nghĩ đến tấm gương soi của lo Ba L Heo, v thấy nguyn cả một sự tục tĩu km với bi thơ trn xương cụt, thấy nguyn cả hiện tnh văn nghệ tồi tn của gia đnh lo. Những đm khuya, nhn tấm vch l, ti lại nhớ tới tiếng ht của t Lệ. Ti tin rằng trong một thn xm ngho nn no đ, d đang đi rch, người nghệ sĩ ấy cũng đang được tự do ht những bi ht m mnh ưa thch.

Rốt cuộc t Lệ đ thắng. Chị thắng nhờ biết sống đng với phương chm:

V dầu, v dẫu, v du

V du, v dẫu, v du, v dầu

(trch tạp ch Giữ Thơm Qu Mẹ, số 4 thng 10/1965)

Nguồn: Văn Miền Nam. Tập I, Thư Ấn Qun xuất bản tại Hoa Kỳ, thng 8-2009.