SanDayNuiYoshinoNNTran

SẮN DY NI YOSHINO

(Yoshino Kuzu, 1930)

 

Nguyn Tc: Tanizaki Jun-ichir

Dịch: Nguyễn Nam Trn

 

 

Tanizaki Jun-ichir v Shiga Naoya

 

 

Dẫn Nhập Của Người Dịch

 

Dy Ni Yoshino (1930) được xem như một truyện của Tanizaki m độc giả ngoại quốc kh lng tiếp thu v lm khổ tm người dịch khng t v n đầy dẫy chi tiết lịch sử, d sử truyền thuyết dn gian v tuồng kịch m ngay dn bản xứ c khi cn khng nắm vững. Dầu vậy, theo gương can đảm của Anthony H. Chambers, người đ chuyển ngữ n sang tiếng Anh (Arrowroot, 1983, Secker & Warburg, UK), chng ti cũng xin to bạo lm việc giới thiệu Sắn Dy Ni Yoshino đến bạn đọc Việt Nam một tc phẩm quan trọng hng đầu trong văn nghiệp của Tanizaki. Đy cũng l một trong những tc phẩm m ng đắc nhất.

Sắn Dy Ni Yoshino giống giy mơ rễ m, ci nhau nm ruột nối liền một c nhn với qu hương v kỹ niệm luyến tiếc nhưng cũng l sợi giy dẫn đường cho cuộc hnh trnh đi vo chiều su tm hồn con người Nhật Bản, thnh vin một tập đon. N cn đnh dấu điểm khởi hnh của giai đoạn thứ hai (1930-1965) trong đời sng tc phong ph của Tanizaki, khi ng từ bỏ lối thuật truyện khch quan hầu hết dựa trn đối thoại, để sử dụng một cch viết mới, độc thoại, tinh tế v chủ quan hơn. Nhiều người bn đến ở đy ảnh hưởng cch hnh văn của tiểu thuyết ty bt hay ty bt tiểu thuyết kiểu Stendhal trong tc phẩm LAbbesse de Castro ( trong tập Chroniques Italiennes) m Tanizaki đ c cơ hội dịch sang Nhật ngữ.

Trong Sắn Dy Ni Yoshino, Tanizaki vẫn đeo đuổi việc đi tm hnh ảnh Người Đn B L Tưởng v Nước Nhật Truyền Thống. Người đn b l tưởng, vừa l người tnh v người mẹ, đ bng bạc khắp cc tc phẩm của ng, nhất l trong Haha wo kouru no ki (Nhớ về mẹ thương), Yume no ukihashi (Mộng ph kiều ) v Shsh Shigemoto no Haha (Người mẹ của Tướng Shigemoto). Cn về hnh ảnh của nước Nhật truyền thống, th trong hồi k viết năm 1964, ng c đưa ra một v dụ: Nếu vừa nhấp tr, ăn bnh ngọt, khoai nướng v trứng luộc, uống sake Masamune m ngắm hoa anh đo sau mnh trc ở giữa Tky thTa khng thể no hiểu được ci đẹp của hoa khi khng biết g về sự tch danh tướng Yoshitsune, Wakaba-no-Naishi, phu nhn Shizuka, Tadanobu, con chồn Genkur[1], ci trống Hatsune v bộ o gip HiodoshiAnh đo ở Tky khng c g huyền ảo. Khi ti đi ngắm hoa ở cc nơi danh thắng miền Ty, đ c lc tưởng gặp lại được hồn ma của Wakaba-no-Naishi, phu nhn Shizuka[1] v thấy mnh biến thnh con chồn hay thnh anh chng Gonta để m m man đuổi theo sau tiếng trống, hồi ci.

Hnh ảnh con chồn trong Sắn Dy Ni Yoshino cũng l một biểu tượng thần b thường thấy trong văn học truyền thống Trung Quốc, Nhật Bản v chỉ ring trong văn, kịch của Tanizaki, ta đ c thể gặp n nhiều lần.Thần Inari l thần la gạo, đem đến ti lộc, đ đội lốt chồn, con vật thng minh, tinh qui v rất gần gủi với người. Đặc biệt chồn bạch ho thn lm người con gi tn l Kuzuno Ha (L Sắn Dy) thấy trong tuồng N v tuồng ma rối jruri cng nhan đề, đ bỏ chồng con để đi biệt tch khi gốc gc bại lộ (lc Kuzu no Ha thật xuất hiện). Con chồn Genkur cũng đ giả dạng Tadanobu[1], người hầu cận trung thnh của danh tướng Yoshitsune[1] trong vở tuồng Yoshitsune Senbonzakura (Nghn cội anh đo Yoshitsune), để được gần gủi mẹ n m bộ da đ bị người ta lột để căng lm tang trống.

Vng ni non Yoshino với ngọn Yoshino (cao độ 858m) c thể xem như thnh địa của dn tộc Nhật. Tn tuổi n đ được chp lại từ thời Kojiki v Nihon Shoki, hai cuốn sử thư tối cổ. Mảnh đất nầy từng chứng kiến việc thin hong Tenmu (?-686) lẩn lt trong vng lc mưu đồ đoạt ngi của chu, mối tnh tuyệt vọng đưa đến tự st của hai vợ chồng trn ni Imose, cuộc đời lưu lạc của danh tướng Yoshitsune (1159-1189), phu nhn Shizuka, i thiếp của ng, cng những dũng sĩ ty tng, sự tồn vong của triều đnh phương Nam do thin hong Go-Daigo (1288-1339) lập ra. Yoshino cn l sn khấu của sự tch con chồn trắng phải chia tay với chồng con đ ni ở trn, giống như cuộc chia ly của b v Shigenoi với chng Sankichi[1] khi bị giằng co giữa tnh mẹ con v bổn phận, thấy trong cc vở tuồng kabuki v jruri.

Qua Sắn Dy Ni Yoshino, ta thấy lịch sử khng phải l những chi tiết cứng nhắc do cc sử quan chp lại theo lối bin nin. C một loại sử khc m dn gian đ sng chế theo cảm tnh, sự tưởng tượng v cả những lầm lẫn, dựa theo tuồng ht nhiều hơn l sự thật. N đầy tnh hoang đường, hư cấu nhưng cũng giu chất thơ biết bao nhiu.

Người đọc cũng c thể nhận ra dễ dng ảnh hưởng su sắc của Truyện Genji đến phong cch viết văn của Tanizaki, người rất m v đ dịch (2 lần) tc phẩm nầy sang kim văn. Tsumura, anh bạn của Tanizaki trong Sắn Dy Ni Yoshino đ cưới người vợ mang hnh ảnh mẹ mnh, như thể đem những mảnh vỡ của qu khứ để chắp thnh hiện tại. Trong Truyện Genji, tc giả Murasaki Shikibu cũng kho lo sử dụng yếu tố thời gian để dẫn dắt cu chuyện như khi đem ci bng qu khứ trm ln cuộc sống hiện tại cc nhn vật. Hong đế Kiritsubo yu Fujitsubo v nng giống người vợ mệnh yểu của mnh, Genji cũng yu nng v nng giống mẹ chng. Genji bị Murasakino Ue thu ht v nng l hnh ảnh của Fujitsubo. Chng ta lại tiến gần đến với Tamazakura lại v nng l hiện thn của Yuugao, mẹ nng v người yu cũ của Genji. Kaoru yu Uji no gimi nn đến khi gặp c em khc mẹ Ukifune của nng th lại yu lun....Những mối tnh vượt khng gian, thời gian v thng qua cc  đại diện  như thế cho ta thấy qu khứ, hiện tại v tương lai như giao thoa với nhau lm cho cu chuyện được tiếp nối một cch sinh động.

Nguyn tc được sử dụng trch từ tuyển tập văn khổ bỏ ti Yoshino Kuzu-Mmoku Monogatari (Sắn Dy Ni Yoshino. Truyện Lo M), do Shinch Bunko xuất bản lần thứ 23 năm 1971. Người dịch c tham khảo bản dịch sang Anh ngữ đ ni ở trn của Anthony H.Chambers cũng như bản dịch sang Php văn của Ren de Ceccaty v Nakamura Ryji (Le lierre de Yoshino, trong La vie secrte du seigneur de Musashi, Gallimard, NRF, Paris, 1987).

 

 

Phần Một: Vua Nh Trời

 

Thời ti rong chơi vng ni su Yoshino trong đất Yamato dễ chừng đ hai mươi năm về trước, khoảng cuối đời Meiji hay đầu Taish (1912), lc giao thng cn kh khăn chứ chưa được như by giờ.Tại sao nổi hứng đi lm chi vo chốn rừng su ni thẳm, ci xứ m gần đy người ta hay gọi l rặng Alpes của Yamato? Th cu chuyện ny xin được bắt đầu bằng việc trnh by duyn may no đ giun rủi bước chn ti.

Bạn đọc c lẽ nhiều người đ biết, từ ngy xưa ở vng đất ny, nghĩa l chung quanh dng Totsugawa, rặng Kitayama v lng Kawakami, dn cư sở tại cn truyền tụng sự tch về một người thuộc dng di cc hong đế Nam Triều m họ gọi l Ngi Nam Triều hay Đức Vua Nh Trời. Người mang tn Vua Nh Trời, c thể chắt cht g của thin hong Go-Kameyama[1], chnh l hong tử Kitayama. Ngi khng phải l nhn vật trong truyền thuyết m hon ton c thật, cc sử gia nghin cứu về thời đ đều nhn nhận. Nếu ni sơ qua cho dễ nắm th theo cc sch gio khoa trường cấp hai, trong năm Genchuu thứ 9 của Nam Triều[2] (tức năm Meitoku thứ 3 Bắc Triều, 1392) đời Tướng QunYoshimitsu, hai bn Nam Bắc đ ha nghị để đi đến thống nhất, chấm dứt sự tồn tại của triều đnh miền Nam đng ở Yoshino hơn nửa thế kỷ sau ngy n được thin hong Go-Daigo thnh lập vo năm Engen nguyn nin (1336). Tuy vậy, giữa đm 23 thng 9 năm Kakitsu thứ 3 (1443), đ xy ra việc kẻ tn Kusunoki Jir Masahide[3] ph hong tử Manjuuji, bất chợt tấn cng cung điện Tsuchimikado v trộm lấy ba bu vật truyền quốc đem về cố thủ trn ngọn ni Eizan. Lc ấy, họ bị qun truy kch lng bắt, hong tử phải tự st. Trong số ba quốc bảo[4] th kiếm bu v gương thing đ bị thu hồi nhưng ngọc tỉ vẫn cn nằm trong tay người Nam Triều. Bọn ho tộc họ Kusu v Ochi lại ph hai con của hong tử, thu thập nghĩa binh, trốn chạy từ đất Izu sang Kii, từ Kii sang Yamato, rốt cuộc rt vo vng ni su Oku-Yoshino l nơi ở ngoi tầm tay qun Bắc. Họ tn vương tử thứ nhất lm Jiten. (Tự Thin Vương) tức Vua Nh Trời, vương tử thứ hai lm Seii Daishgun tức Tướng Qun, đổi nin hiệu thnh Tensei (Thin Tĩnh), giữ được ngọc tỉ hơn 60 năm trời trong vng kẻm ni m qun địch khng dễ g dm ng.Chỉ v sự man tr của dư đảng nh Akamatsu[5] m hai vị vương tử phải bỏ mnh, rốt cục dng di chi Daikakuji (của thin hong Go-Kameyama) mới bị diệt vong vo thng 12 năm Chroku nguyn nin (1457). Nếu tnh cho đến thời điểm đ th từ năm Engen nguyn nin cho đến năm Genchuu thứ 9 đ l 57 năm, đến thng 12 năm Chroku nguyn nin thm 65 năm nữa, thực ra tất cả trong khoảng 122 năm ấy, những hn mu rơi của Nam Triều đ nu mnh trong xứ Yoshino để chống cự lại lực lượng ở kinh sư.

Từ đời cha ng, dn tnh Yoshino vẫn một lng một dạ với Nam Triều nn mới giữ truyền thống đ m tnh ton l Nam Triều đ được tiếp nối đến tận thời của Vua Nh Trời. Việc khăng khăng chủ trương khng phải chỉ c trn su mươi năm m cả hơn trăm năm kia! thnh ra chẳng c g v l. Về phần ti, nhờ ci duyn may thch đọc Taiheiki hồi cn b nn c hứng th tm hiểu những chuyện b mật về Nam Triều, v từ lu vẫn m ấp hoi bảo viết một quyển tiểu thuyết lịch sử đng khung sự tch nhn vật chnh của n l Vua Nh Trời.

Theo một tập sch ghi chp lời truyền tụng của người lng Kawakami, c một thời, cc di thần Nam Triều v lo sợ sự tập kch bất ngờ của qun Bắc đ dời căn cứ của họ từ Shionoha dưới chn ngọn daigahara vo kẻm sugi gần bin giới xứ Ise, một vng thật su trong ni t khi c dấu chn người. Ở một nơi do ba thung lũng nhỏ hợp lại gọi l Sannoko, họ xy cung điện cho nh vua v giấu ngọc tỉ truyền quốc trong một ci hang. Ngoi ra, theo như điều ghi chp lại trong cc tập truyện k Ktsuki-ki (Thượng Nguyệt K), Akamatsu-ki (Xch Tng K) th bọn ba mươi tn tn đảng Akamatsu do Majima Hikotar dẫn đầu đ tr hng Vua Nh Trời, rồi vo ngy thứ 2 thng chạp năm Chroku (1457), lợi dụng trời mưa tuyết lớn, bất đồ khởi sự, một cnh đnh vo cung kchi của ngi, một cnh tấn cng dinh Tướng Qun đng ở thung lũng Knotani. Nh vua rt đại đao ra chiến đấu nhưng cuối cng phải chết dưới bn tay nghịch tặc. Giặc cắt đầu vua, cắp cả ngọc tỉ lẫn thủ cấp bỏ chạy, giữa chừng bị tuyết nghẽn đường, đến đo Obagamine th trời đ tối. Chng mới vi thủ cấp của ngi trong tuyết v qua đm ở đ. Sng hm sau, l trưởng cng hương dng của 18 lng vng Yoshino truy kch đến nơi v giữa khi đang giao tranh kịch liệt, từ thủ cấp của nh vua đang vi trong tuyết, một luồng mu bỗng phun ln, nhờ đ m họ đ đoạt lại n mang về.

Ty theo sch vở, những chi tiết kể trn c khc nhau đi cht nhưng cu chuyện đều đ được ghi lại trong Nanzan Junshu-roku (Nam Sơn Tuần Th Lục), Nannp Kiden (Nam Phương Kỷ Truyền), un-ki (Anh Vn K), Totsugawa-no-ki (Thập Tn Xuyn K) vv... Đặc biệt hai cuốn Ktsuki-ki v Akamatsu-ki vốn do những người tham dự vo biến cố đ lc về gi chp để lại hay l k sự do con chu của họ soạn ra nn khng c g để hồ nghi nữa. Một quyển cho biết lc đ nh vua mới mười tm tuổi, cn dng họ Akamatsu, tiu vong một lần từ vụ nội loạn năm Kakitsu, c hưng thịnh trở lại cũng nhờ được bo đền ci cng lao st hại hai vị vương tử Nam Triều v mang quả ấn truyền quốc về kinh đ.

Chnh v vng ni su từ Yoshino cho đến Kumano giao thng tắc nghẽn như thế, việc những truyền thuyết xa xưa tồn tại lu di v những gia đnh cố cựu cn giữ được gốc gc, khng phải l chuyện lạ lng g. V như chuyện ni về dinh cơ của họ Hori ở Anofu, nơi c lần thin hong Go-Daigo chọn lm hnh tại. Khng những một phần ngi nh ngy nay hy đứng nguyn m người ta cn bảo con chu tộc nầy by giờ vẫn cư ngụ tại đ. Cả chuyện dng di một nhn vật tn Takehara Hachir vốn được nhắc đến trong Taiheiki[6], ở chương thuật lại cuộc bn tẩu của hong tử Dait (Đại Thp) xuống vng Kumano. Hong tử từng ở tạm nh họ t lu, v c với con gi của gia đnh ấy một đứa b trai cho nn nh Takehara nhờ đ cũng được hiển vinh. Ngoi ra cn c một tục lệ xưa hơn nữa ở một lng tn gọi Gokitsugu trong vng ni non daigahara : người chung quanh vng đ cho rằng dn lng nầy l con chu của quỷ sứ nn khng bao giờ chịu gả bn với họ m người lng Gokitsugu cũng khng mng đến việc cưới hỏi dn thin hạ. Họ cn tự xưng mnh l dng di của bọn quỉ sứ đ mở đường cho En-no-Gyja (ng tổ của cc thầy tăng du hnh trn ni) nữa! V phong thổ của vng nầy như thế cho nn trong dn chng khng thiếu g những gia đnh cố cựu, gọi l gia đnh dng di, tự cho trong người mnh c dng mu của lớp ho tộc địa phương ngy xưa đ từng phục vụ cc quan Nam Triều. Hiện nay, vng chung quanh Kashiwagi, hng năm đến ngy mồng 5 thng 2, bao giờ cũng c cng tế Ngi Nam Triều, cn ở cha Kong (Kim Cương Tự) ở Knotani, nơi c dấu vết dinh Tướng Qun xưa, người ta cũng cử hnh lễ triều bi năm mới một cch trang nghim.Vo dịp đ, hơn vi chục gia đnh gọi l con nh dng di, được đặc biệt cho php mặc lễ phục c hoa văn bng cc mười su cnh v được ngồi ln trn trước cả đại diện của quan đầu tỉnh hay đầu quận.

Việc được lm quen với v số những ti liệu như thế chỉ nung nấu trong ti nghĩ sẳn c l lập kế hoạch viết một cuốn tiểu thuyết lịch sử về đề ti ny. NamTriều Yoshino vo ma anh đo nở vẻ thần b chốn thm sơn - ng Vua Nh Trời mới mười tm tuổi - nhn vật Kusunoki Jir Masahide - ci ấn truyền quốc dấu trong hang ni - thủ cấp nh vua phun bắn mu trong đm tuyết vvchỉ cần thử nu ra chừng ấy thi, thiết tưởng khng đề ti no cn c thể đặc sắc hơn.Ngoi ra, bối cảnh cu chuyện lại tuyệt vời. Sn khấu của n đủ cả khe suối, ghềnh đ, cung điện, lều tranh, anh đo ma xun, l đỏ ma thu, đem tom gp những ci đ v lm sống lại n l c thể thnh hnh rồi. Hơn thế, người viết khng chỉ dựa vo tưởng tượng v ngoi chnh sử l ci dĩ nhin, khng ni cũng biết đ c sẳn biết bao nhiu truyện k hoặc văn thư cổ. Cho dầu tc giả c sử dụng sự thực lịch sử một cch ty tiện thi đi nữa, th cũng đủ soạn ra một quyển sch th vị. Nếu chịu kh nhuận sắc một cht, trộn lẫn vo đ t truyền thuyết v lời đồn đại trong dn, t điểm bằng những nt độc đo của địa phương, dng những chi tiết như dng di quỷ sứ, tăng nhn tu hnh trn ngọn mine, khch đi hnh hương vng Kumano vvrồi dựng nn một nhn vật nữ chnh qua hnh ảnh người con gi đẹp kết duyn với nh vua, hay một nng cng cha no đ vốn l con chu hong tử Dait, chẳng hạn. Nếu biết sng tạo như thế, c lẽ cu chuyện lại ho hứng hơn. Ti lấy lm lạ l khng hiểu v cớ g mi đến ngy nay chừng ấy chi tiết chưa lọt được vo mắt của một ng văn sĩ no.Nhất l trong một cuốn như Kykakuden[7] (Hiệp Khch Truyện), nghe ni l tiểu thuyết viết dở dang của Bakin[8] m ti chưa được đọc, c một nhn vật tưởng tượng l tiểu thư Koma-hime, con gi dng di họ Kusunoki nhưng xem ra hnh như khng dnh dng g đến sự tch Vua Nh Trời. Ngoi ra, những tc phẩm viết về nh vua trn ni Yoshino th vo thời Tokugawa c một hay hai cuốn nhưng khng hiểu trong đ, người viết lấy được mấy phần sự thực lịch sử để lm chuẩn. Ni tm lại, đảo mắt một vng xem qua thi th người đời, kể từ lnh vực tiểu thuyết đại chng bước sang sn khấu ma rối cho đến kịch tuồng, khng thấy ai lưu tm đến sự tch nầy.V l do đ, trong khi chưa c kẻ m tay vo, ti muốn thế no cũng phải sử dụng ngay những tư liệu ấy.

Lc ấy may mắn c người đem đến cơ hội khng ngờ để tm hiểu về địa l v phong tục vng ni su, đ l ci anh chng Tsumura, bạn của ti hồi Dự Bị Đại Học. Tsumura vốn dn saka, nhưng thn thch lại sinh sống ở Kuzu thuộc vng Yoshino nn nếu nhờ được Tsumura gip hỏi thăm về địa điểm đ qua bọn họ th thật tiện.

Ven bờ sngYoshino, c hai lng mang tn Kuzu.Về pha hạ lưu, tn ci lng gọi l Kuzu được viết bằng chữ Ct (Giy Sắn)[9]. Pha thượng lưu (qu Tsumura) th tn Kuzu lại viết l Quốc Th (Chổ Nh Nước Tạm Tr). Ci lớp tuồng N nổi tiếng Kuzu, lin quan đến sự tch thin hong Tenmu[10], tức vị thin hong đ ln ngi ở cung Kiyomihara tự thời Asuka (cuối thế kỷ thứ 6 đến đầu thế kỷ thứ 7), l tn của địa điểm thứ hai. Thế nhưng cả Kuzu (Ct) lẫn Kuzu (Quốc Th) khng chỗ no sản xuất ra kuzuko tức bột sắn giy, thổ sản tn tuổi của vng Yoshino. Dn Kuzu (Ct) th khng biết thế no chứ người Kuzu (Quốc Th) chuyn sống bằng nghề lm giấy. Cho đến by giờ người ta vẫn theo phương php cổ truyền, lấy sợi kzo, một loại l du ni, tẩy n bằng nước sng để chế tạo giấy lối thủ cng. Thế rồi, hnh như lng Kuzu ny lại c rất nhiều người mang cng một họ kỳ cục gọi l họ Konbu. B con của Tsumura cũng họ Konbu, lại sống bằng nghề lm giấy v được xem như một gia đnh đng đc nhất ở đấy. Theo lời Tsumura, họ Konbu cũng l một gia đnh cố cựu v nhất định c mang khng t thời nhiều dng mu của cc di thần Nam Triều.Từ khi c dịp hỏi thăm gia đnh nầy, ti mới biết cch đọc chnh xc tn cc địa danh, v dụ như Nhập Ba th phải đọc l Shionoha, Tam Cng l SannokoV cũng nhờ người họ Konbu cho biết, muốn đi từ Kuzu (Quốc Th) tới Shionoha th sau khi vượt qua ngọn Đo Gosha ( Ngũ X) hiểm trở rồi, phải đi hơn năm dặm nữa; muốn tới Sannoko th phải đi hai dặm mới tới ng vo kẻm ni, cn như muốn vo tận chỗ su nhất nơi ngy xưa Vua Nh Trời ngự lại mất thm bốn dặm. Những chuyện như thế chăng nữa đều l điều nghe kể cho thi v dn Kuzu (Quốc Th) c mấy ai đ ln chỗ mi đầu nguồn!. Chẳng qua, theo những người sống bằng nghề thả b trn sng học lại, pha su trong hẻm ni, ở vng đất bằng gọi l Hachimandaira c một lng gồm năm bảy gia đnh lm nghề đốt than sinh sống v nếu đi thm ba bốn dặm, sẽ tới chỗ ẩn tt trong cng gọi l Kakushidaira, mới thực sự l nơi c dấu vết cung điện của Vua Nh Trời cũng như hang động ngy xưa cất dấu ngọc tỉ. Từ cửa ng kẻm ni đi vo bốn dặm th đường đất thật chẳng ra đường, chỉ c vch đ dựng ln lin tiếp đến nỗi những nh sư du hnh tu trn ngọn mine cũng khng dễ g vo tận đ.Thường người chung quanh vng Kashiwagi đi tắm suối nước nng dọc bờ sng Shionoha, chỉ đến đy l cng.Thực ra, nếu đi vo su thm trong kẻm ni th hy cn c rất nhiều suối nước nng phun ra tự trong lng khe v c nhiều thc nước từ sườn ni cao đổ o xuống như thc Myjin chẳng hạn nhưng chỉ c dn mạn ngược hay bọn đốt than mới biết được phong cảnh tuyệt vời như vậy.

Cu chuyện của mấy tay thả b kể lại đ gp phần lm cho thế giới tiểu thuyết của ti phong ph thm một bậc, v hnh ảnh suối nước nng phun ra từ trong lng khe l một chi tiết ăn tiền để đem vo cu chuyện. Tuy nhin bấy giờ ti đ tiến hnh điều tra để c tất cả tin tức cần thiết trong khả năng của một người ở xa nn nếu khng c lời mời của Tsumura th ti cũng chả hơi đu vo mi tận chốn thm sơn cng cốc ấy. Thu thập chừng nầy tư liệu rồi th khng đến tận chỗ m chỉ cần huy động tr tưởng tượng thi cũng đủ để viết. Xử l kiểu ny khng phải l khng c ci hay của n. Thế nhưng, lời nhắn tin của Tsumura: Mấy khi c cơ hội, rn vo trong nầy chơi cho biết! đ đến nơi ti ở khoảng cuối thng mười hay đầu thng mười một năm đ th phải. Vừa vặn đng dịp Tsumura c việc phải gặp mấy người thn quyến ở Kuzu (từ đy xin hiểu l Quốc Th), v anh ta ni đại khi: Tuy c lẽ khng đi nổi đến tận Sannoko, nhưng nếu cậu đnh bộ một vng quanh khu vực phụ cận Kuzu th nội việc khảo st sơ sơ địa l v phong tục trong vng cũng đ c ch rồi. Khng ring lịch sử Nam Triều thi đu. Vo tận địa phương như thế nầy lm g cậu chả đo thm được một số chi tiết khc cũng hấp dẫn khng km để c thể viết thm một l hai ba tc phẩm nữa. Khng bỏ cng đu, vả lại cậu cũng phải chứng tỏ mnh l người c lương tm nh nghề một cht chứ! Lc nầy thời tiết vừa đẹp, thuận lợi cho việc đi đường. Thăm viếng Yoshino đ đnh phải đợi đng dịp anh đo nở, nhưng ma thu cũng nn thơ khng km đu, cậu ơi!.

Ti nhập đề c hơi di dng nhưng quả l ti đ bất chợt ln đường trong những tnh huống như trn. Một phần v ci l do m Tsumura gọi l lương tm nh nghề nhưng thực tm m ni, chnh ci viễn tượng được rong chơi đy đ mới l điều đ thuyết phục ti ra đi .

 

 

 

 

Phần Hai: Ni Vợ Chồng

 

V Tsumura cho biết đến ngy hẹn anh ta sẽ ln đường từ saka, tới Nara th trọ ở lữ qun Musashino dưới chn ni Wakakusann phần mnh, ti cũng đp tu đm từ Tky v sau một đm ngủ trọ ở Kyto, sng hm sau đ đặt chn ln Nara. Lữ qun Musashino by giờ hy cn nhưng chủ th hnh như khng phải l người cũ thời đ. Hai mươi năm về trước, lữ qun đ cũ kỹ rồi nhưng ti nhớ n c vẽ thanh nh. Sau đ t lu Tổng Cục Đường Sắt mới xy khch sạn của họ chứ thời đ th những nh trọ như Musashino v Kikusui đ l sang nhất đm. Phần v Tsumura c vẻ nn nng khng muốn nn lại thm, phần v ti đ đi chơi ở đy hoi, khng cn lạ g cảnh vật của Nara, nn trong khi trời cn đang tốt, hai chng ti chỉ ngồi trong phng trọ một hai tiếng đồng hồ đủ ngắm ngọn Wakakusa, xong l ln đường.

Đổi xe ở Yoshinoguchi, chng ti đp chuyến tu xọc xạch trn tuyến đường phụ đến ga Yoshino rồi từ đ bắt đầu đi bộ trn đường ci dọc theo dng sng Yoshino. Gần Mutsuda no Yodo (Vũng Su Khoanh Ruộng) v Yanagi no Watashi (Bến Đ Liễu), hai địa danh được nhắc đến trong tập thơ cổ Many-shuu (Vạn Diệp Tập), con đường rẽ lm hai. Nhnh bn hữu đưa về ngọn ni Yoshino, nổi tiếng v hoa anh đo. Qua khỏi cầu đ đến thẳng được Shimo no Senbon (Nghn Cội Đo Dưới Ni), rồi rặng đo Sekiya, đền Za Gongen, đền Yoshimizu, Naka no Senbon (Nghn Cội Đo Lưng Ni), những nơi m mỗi ma xun khch thưởng hoa dạo chơi đng đảo. Thật ra ti đ đến Yoshino xem hoa hai lần rồi, một lần hồi nhỏ theo mẹ đi thăm Kyto, v lần thứ hai lc đang học cấp ba. Ti nhớ mấy lần trước đều cng đm đng leo ln ni bằng con đường bn tay mặt, nhưng đấy l lần đầu, ti đi thử con đường tay tri.

Dạo sau nầy, v xe hơi v đường dy cp c thể ln tới Naka no Senbon (Nghn Cội Đo Lưng Ni) nn nơi đy khng cn những người lửng thửng tản bộ xem hoa chứ hồi xưa, khch thưởng ngoạn khi lấy con đường rẽ tay mặt để ln ni, thường dừng chn trn cầu qung Mutsuda no Yodo để ngắm cảnh sắc cnh đồng ven sng Yoshino.

Xem ka! Xem đằng kia ka ! Imoseyama (Ni Vợ Chồng) đấy nh !. Bn tri l ngọn Imoyama (Hn Vợ), bn phi l Seyama (Hn Chồng) 

Anh phu xe ko dẫn đường từ trn lan can thnh cầu đưa tay chỉ về pha thượng nguồn, lm người lữ khch ngừng cy gậy trc. Ngy xưa, me ti cũng thường bảo ngừng xe ở giữa cầu, m ti, lc đ cn chữa biết g, vo lng :

 Nầy, cn nhớ tuồng ht Ni Vợ Chồng khng hở con ? Đy l Ni Vợ Chồng thật đấy , con ạ ! 

Mẹ thỏ thẻ bn tai ti như thế.Lc đ ti cn b qu nn khng giữ lại ấn tượng no r rệt, chỉ cn nhớ lại ci lạnh se da giữa thng tư cn phủ ln vng ni non, trong một buổi chiều m vm hoa giăng giăng trng giống những đm my dưới một khung trời sương dng nha nhạt. Dng sng Yoshino m mặt nước ở trn đường gi lướt, lăn tăn gợn sng trng như tấm vc, đang từ kẻm xa nơi ni xếp nếp mấy từng, trăng trắng tri về pha chng ti. Trong vng ni non trng điệp mờ ảo bổng thấy hai quả ni nhỏ, đng hơn l hai ngọn đồi dễ thương, hiện ra trong sương chiều .Ti khng nhận ra c một dng sng xen giữa hai quả ni v thấy chng n như đu mặt với nhau nhưng theo vở tuồng ti biết th chng bị ngăn cch bởi một con sng. Trn sn khấu kabuki, chng Koganosuke, con trai quan Chnh n Kiyozumi v người vợ hứa hn của chng l tiểu thư Hinadori, hai người sống trn hai ci điện cao nhn xuống thung lũng, một người bn Seyama, Hn Chồng, một người bn Imoyama, Hn Vợ. Trong cả vở tuồng Imoseyama, cảnh tượng đ đối với ti l đậm đ mu sắc thần tin hơn cả nn n đ ghi dấu hết sức su xa trong bộ c non nớt của ti. Khi nghe mẹ ni, ti nghỉ thầm  Ra thế , ngọn Imoseyama đấy hở me !  v mơ tưởng nếu by giờ đi tới ngay ni đ th ti c thể gặp Koganosuke v người đẹp của chng. Kể từ ngy ấy, ti khng bao giờ qun cảnh vật được nhn từ trn cầu v nhiều khi bất chợt nghĩ về n với niềm luyến tiếc. Thế rồi ma xun năm hăm mốt hăm hai tuổi, khi về thăm Yoshino lần thứ hai, ti lại c lần tựa thnh cầu, vừa n kỷ niệm về người mẹ đ qu cố vừa nhn đăm đăm pha nguồn sng. Con sng Yoshino từ chỗ dưới chn hn ni cng tn bắt đầu nới rộng ra rồi vo đến bnh nguyn cho nn nước khng cn chảy xiết m c dng dấp thoải mi của  dng nước tri giữa đồng bằng . Pha tả ngạn thượng nguồn, ti c thể thấy những ci mi thấp v dy tường lốm đốm trắng của khm nh đơn sơ, cổ knh. Đ l thị trấn Kamiichi (Chợ Trn), dnh lm một với đường ci quan, lưng đu vo sườn ni v mặt nhn xuống dng sng.

Lần nầy, qua khỏi chn cầu Mutsuda v khi đến ng ba th ti chọn con đường bn tri, lấy hướng Imoseyama (Ni Vợ Chồng), nơi m ti đ đứng ngắm từ pha hạ lưu. Đường ci quan viền theo bờ sng v chạy thẳng tới trước, mới nhn th tưởng l bằng phẳng, dễ đi, nhưng ti nghe ni khỏi Kamiichi, đến khc ngang qua Miyataki, Kuzu, taki, Sako, Kashiwagi, n sẽ dần dần chui vo vng ni non thm su của Yoshino, sau đ ln tới nguồn sng Yoshino, vượt qua ngọn ni lm ranh giới giữa hai vng Yamato v Kii rồi cuối cng thot ra ngoi bải biển Kumano.

Chng ti khởi hnh từ Nara sớm sủa nn vừa qu ngọ cht xu đ vo thị trấn Kamiichi. Như ấn tượng ti đ c khi nhn từ trn cầu, những ngi nh ở Kamiichi cất hai bn đường ci quan c vẻ th sơ, cổ knh.Về pha bờ sng, dy nh đi khi c chỗ bị cắt qung thnh ra chỉ cn một bn phố nhưng ni chung, khu nh vẫn đủ ngng tầm mắt khng cho thấy dng nước. Hai bn đường, những căn nh với những chấn song m khi v gc thấp st dưới mi, trng như chụm lại bn nhau.Vừa bước đi vừa ch mắt nhn vo nh qua cc chấn song, ti thấy chng được cất theo kiểu thng thường của cc nh dn, nghĩa l c lối đi thng trn nền ra đến cửa bn kia. Phần nhiều trn cửa vo của những lối đi ny c treo một tấm rm mu xanh thẫm, c tn cửa hiệu hay tn dng họ, kẻ bằng mu trắng. Khng ring cc cửa hiệu, dường như nh thường dn cũng c tục lệ treo rm kẻ tn. Mi hin nh no cũng thấp xuống, trng thiếu điều mặt tiền sắp sập tới nơi. Cửa vo hẹp nhưng ở đằng sau rm, thấp thong bng cy cối trong sn giữa v cả những căn nh phụ nữa. Nh cửa ở vng nầy xem ra cất đ trn năm mươi năm, c ci từ một trăm, ngay cả hai trăm năm trước. Tuy nh cửa th cũ thật nhưng giấy hồ phết cửa nom hy cn mới, khng bị vết ố như thể vừa mới thay. Ngay dăm vết rch t tẹo cũng được che cẩn thận bằng những tờ giấy hnh cnh hoa dn đ ln. Ci mu của giấy dn cửa, trong bầu khng kh trong ngăn ngắt của ngy thu cng trắng đến lạnh lng.Một phần v ở đy khng bụi bặm nn mới giữ được thanh khiết như thế, một phần v dn cư khng lắp cửa knh nn họ thường lưu tm giữ gn sự sạch sẽ của cửa giấy hơn người thnh phố.Nếu c thm một lớp cửa knh bn ngoi như nh ở Tky th khng ni lm g chứ nếu chỉ c độc một lớp giấy v khng chịu ng ngng tới, lc giấy bẩn đi, nh sẽ tối, cn khi giấy bị thủng, gi sẽ la vo.Nếu cửa giấy mới toanh như thế th cho d chấn song hng hin v đồ vật trong nh c đen điu, vẫn thấy thanh cảnh ngăn nắp, chẳng khc nng con gi đẹp, tuy ngho nhưng biết trau chuốt dng dấp của mnh. Khi nhn mu nắng chiều le li trn cnh cửa giấy, ti mới cảm thấy thấm tha ci hương vị của ma thu.

Thực ra, tuy trời tạnh v trong vắt nhưng những tia nắng phản chiếu chỉ lm cảnh vật sng sủa ra v gip cho ci đẹp thấm nhẹ vo chu thn chứ khng đến nỗi cha mắt. Mặt trời đang chiếu trn mặt nước sng, nh ln tận những tấm giấy phết trn cửa của dy nh nằm pha tay mặt.Những quả hồng by trước tiệm hoa quả trng đẹp một cch lạ lng, no l hồng chn cy, hồng tiến, hồng vng Mino, tất cả những loại hồng nầy khoe trước hin lớp vỏ mu san h gi lng bng của quả chn đang bắt lấy nh nắng v nhấp nhy như những con ngươi. Ngay cả những lọn bnh canh bột m udon để trong hộp knh trước cửa tiệm bn udon cũng c vẽ tươi hơn. Trn đường, trước hin nh, người ta trải chiếu rơm v đặt những ci nia để phơi tro. Đu đy vẳng lại tiếng đập sắt ở l rn v tiếng sn sạt của my xay la.

Chng ti đi bộ ra mi ba thị trấn, đến một ci qun bn thức ăn cất ở ven sng v ăn trưa.Khi nhn từ pha cầu, ti c cảm tưởng Inoseyama phải nằm tt mi pha thượng nguồn nhưng đến đy mới thấy hai quả đồi đ đ hiện ra trước mắt.Con sng tch chng ra, pha bờ bn nầy l Imoyama, Hn Vợ, cn bờ bn kia mới l Seyama, Hn Chồng. Tc giả của vở tuồng Imoseyama Onna Teikin[11] ( Imoseyama Phụ Nữ Đnh Huấn) c lẽ nhn đến viếng vng ny m cấu tứ viết nn vở đ chăng ? Tuy nhin, bề ngang của dng sng nơi đy c vẽ rộng ri hơn v khng đến nổi chảy xiết như trong vở kịch. Cho dầu lu đi của Koganosuke v Hinadori trn hai ngọn đồi c thực đi nữa, hai bn khng thể no gọi nhau để ni chuyện như trn sn khấu được. Hn Chồng dnh liền với một giồng đất ở pha sau n nn hnh th khng được cn đối nhưng Hn Vợ l một quả đồi trn trịa, đứng một mnh, bao phủ cy cối xanh um v thị trấn Kamiichi ko di tận đến dưới chn n. Nếu từ pha sng m qut một ci nhn th sẽ thấy đằng sau lưng mỗi ngi nh như c thm một tầng gc.Nh trệt thnh ra hai tầng, hai tầng th xem như ba. Trong số đ, nhiều nh c bắt đường dy cp từ tầng gc xuống tận mặt sng. Người ta mắc một ci thng gỗ vo đ v thng n xuống sng để lấy nước.

-Nầy cậu ! Hết Imoseyama hy cn c Yoshitsune Senbonzakura (Nghn Cội Đo Yoshitsune) đấy nh !

Tsumura bất đồ quay sang ni với ti như thế.

-Nghn Cội Đo th phải xuống Shimoichi (Chợ Dưới) chứ nhỉ ! Ti nghe ở đ c cửa hiệu tn l Tsurubezushi (tiệm bn cơm nắm c giấm by trong hộp gỗ hnh chiếc gu mc nước).

Quan tướng Koremori[12] hồi chạy loạn, để trnh địch lng bắt, c lần lm con nui nh bn cơm nắm c giấm. Đ l lời chi tiết người ta by vẽ ra trong tuồng ma rối jruri, thế m ở Shimoichi, c những kẻ dựa vo chuyện đ để tự xưng l con chu của ngi. Ti chưa tm hiểu việc ấy bao giờ nhưng c nghe lời người ta đồn đại. Họ bảo nh Tsurubezushi khng c một ai mang tn Igami no Gonta[13] như anh con trai lu lổng ngy xưa, nhưng con gi họ hy cn được gọi l Osato giống sự tch trong tuồng ht v vẫn bn cơm nắm c giấm by trong hộp gỗ hnh chiếc gu mc nước. Khi đề cập đến tn vở tuồng, Tsumura khng c định nhắc đến hồi ny m chỉ muốn ni về đoạn c ci trống Hatsune (Tiếng Đầu Tin)[14] của phu nhn Shizuka[15] m thi.Ở Natsumi (Hi Rau), một ngi lng pha thượng lưu dng sng, nghe ni c một gia đnh cn giữ lại chiếc trống đ lm vật gia bảo nn Tsumura đề nghị ti gh lại đ kiếm xem.

Ti nghĩ lng Natsumi phải nằm trn bờ sng Natsumi như ni đến trong vở tuồng N nhan đề Futari Shizuka (Hai Nng Shizuka)[16].  C nng con gi hay thơ thẩn . Đến bn dng sng Natsumi.. v sau tiếng ht đ, hồn ma của phu nhn Shizuka sẽ hiện ra :  Để lng ta vơi bao tội lỗi. Người chp trang kinh gim ta đi , v sau đ km theo điệu vũ với lời ca như thế ny nữa:

Thn mang nhiều tủi thẹn

Chuyện xưa no dm qun

Giữa đồng Yoshino

Người ơi, ta đu chỉ

L c gi hi rau

Trn sng Natsumi

Những điều đ gip suy ra rằng đất Natsumi phải c duyn nợ g với phu nhn Shizuka v truyền thuyết về b khng phải l điều bịa đặt thi đu. Trong sch Yamato Meisho Zue minh họa những thắng cảnh của đất Yamato cn ch thch :  Lng Natsumi c nước ngon nổi tiếng , gọi l Hoa Lung Thủy hay Nước Trong Lồng Hoa, lại c dấu tch phủ đệ m phu nhn Shizuka t tc một thời gian . Nhn đ khắc biết những chuyện người ta cn truyền tụng c lẽ đ bắt nguồn từ lu rồi.Gia đnh cn giữ chiếc trống đ by giờ mang họ tani nhưng ngy xưa gốc gc l trại chủ trang trại Murakuni. Theo lời thuật lại của những nh cố cựu, trong năm Bunji (1185-1190) khi tướng Yoshitsune v người i thiếp Shizuka lưu lạc xuống vng Yoshino, c ở lại lng ấy. Khu vực phụ cận hy cn mang cc địa danh nổi tiếng như Kisano Ogawa (Lạch Voi), Utatane no Hashi (Cầu Chợp Mắt), Shibahashi (Cầu Củi). Khch vng cảnh c nhiều người muốn tm xem ci trống Hatsune nhưng nh chủ coi như l vật gia bảo nn hể khng c kẻ giới thiệu cho trước vi hm th khng bao giờ bạ ai cũng cho xem. Tsumura đ phng sẳn chuyện đ nn đ cậy thn quyến ở Kuzu ni lt trước rồi. C lẽ hm nay họ đang đợi chng ti.

-Thế c phải đ l ci trống căng bằng da chồn mẹ m mỗi lần b i thiếp Shizuka vỗ ku ci boong th chồn con giả lm Tadanobu lại hiện ra đấy phỏng ?

-Ừ, đng rồi. Trong tuồng ht th như thế đấy !

-C gia đnh giữ được trống ấy  ?

-Thin hạ bảo thế !

-Căng da chồn lm trống thực sao ?

-Tớ chưa thấy tận mắt ci trống nn khng dm ni liều.Tuy nhin, chuyện gia đnh đ c gốc gc lu đời l sự thật.

-Tớ chỉ e chuyện ny lại giống như chuyện tiệm bn cơm nắm c giấm by trong gu gỗ. Chắc c bố no tinh nghịch đi xem tuồng Futari Shizuka về nghiễn ra thi !

-C thể lắm ! Nhưng tớ lại c cht l do muốn xem ci trống đ một cht.Thế no mnh cũng nn tm đến thăm gia đnh tani để được nhn ci trống Hatsune. Tớ đ định bụng như vậy từ lu v cũng v mục đch đ m tớ cất cng đi chuyến nầy.

Nghe Tsumura bảo thế ti nghĩ chắc c duyn do g rồi nhưng chỉ nghe anh ta ni vn vẹn :  Rồi ti sẽ cho cậu biết sau ! 

 

 

Phần Ba : Ci Trống Hatsune

 

Để đi từ Kamiichi đến Miyataki, chng ti vẫn tiến bước dọc bờ bn phải của con sng Yoshino. Cng đi vo su trong ni, vẻ thu dường như tăng thm. Đi khi chng ti đi vo giữa những lm cy sồi, bước trn l kh nghe xo xạc. Chung quanh chốn ny, cy phong tương đối t, v hơn nữa, chng khng mọc tụ vo một chỗ. Tuy vậy, l cy đ đỏ ối: no l trường xun, th du, sơnđiểm xuyết đ đy trong rặng tuyết tng bao trm đỉnh ni, khoe những đm l mang mu đỏ đậm đến mu vng nhạt. Tuy cng gọi l l đỏ nhưng ngắm cảnh ở đy mới thấy d vng, đỏ hay nu, mu sắc c đủ loại v hết sức phức tạp. Cng l l vng m c đến mươi thứ mu vng khc nhau. Người ta bảo khi ma thu đến, người trong vng Shiohara thuộc Shimotsuke (tỉnh Tochigi gần Tky) mặt ai cũng đỏ. Nếu phong cảnh trng đẹp ra khi c l đỏ bao trm khắp nơi nhưng nếu chỉ lc đc như ở chỗ ny th cũng chẳng km chi. Những kiểu ni đua khoe sắc thắm hay mun hồng nghn ta l để tả cảnh hoa nở trn cnh đồng xun nhưng ở đy no khc, c chăng l mu vng mới l mu cơ bản. Sự biến ha của mu sắc cũng phong ph chẳng km vo ma xun.Ngoi ra, l vng rơi xen giữa mấy kẻ ni xuống khe suối trong nh nắng ngập trn đi khi lấp lnh khng khc chi lớp bụi vng trn mặt nước.

Ly cung của thin hong Tenmu ở Yoshino trong cu thơ Thin hong ngự đến Cung Yoshino, ci dinh thự m thi nhn Kasano Kanamura[17] gọi l ngự sở lớn xy bn bờ thc Miyoshino, cnh đồng Akizu thấy trong thơ Hitomaru[18], cũng như ngọn ni Mifuneđược tập cổ thi Man.yshuu nhắc đến, tất cả những nơi đ nghe ni đều nằm gần lng Miyataki (Thc Cung Điện) ngy nay. Chưa vo su trong lng, chng ti đ rời con đường ci m vượt qua bờ bn kia. Ở đy, hẻm ni hẹp dần, bờ đ dựng đứng, nước trn cao đập mạnh xuống những tảng đ lớn nằm lt dưới lng sng hay đổ ngập đầy những vực thẳm xanh ngắt. Cầu Utatane bắt ngang qua một ci vực, nơi m dng suối từ trong lm cy cối rậm rạp của trũng Kisatani chảy r rầm rồi đổ vo lạch Kisa. Chuyện tướng Yoshitsune ngủ đở giấc trn cầu c lẽ bắt nguồn từ tr tưởng tượng của người đời sau. Ci cầu mong manh đến sợ bắc qua dng nước suối trong hầu như ẩn dưới những chm l xanh um, c một mi che tựa mi thuyền, nom dễ thương, khng phải để che mưa m chắc l để che l rụng. Nếu khng như thế th vo ma thu l rụng như by giờ, chẳng mấy lc cầu bị l cy lấp cả. Cạnh bn cầu, c hai tp nh nng dn. Ở dưới mi cầu, hết phn nửa diện tch dường như bị họ dng để chứa đồ như nh mnh V họ chất đầy củi nn trn cầu chỉ cn đủ chỗ cho một người đi qua. Chỗ ny tn gọi Higuchi (Cửa Thng Nước). Từ đy con đường chẻ ra hai nhnh, một dọc theo bờ sng đi xuống lng Natsumi, cn đường kia th sau khi vượt khỏi cầu Utatane, đi ngang qua đền Sakuragi v lng Kisatani, ln đến Kami no Sempon (Nghn Cội Đo Trn Cao) hướng về Kokeno Shimizu (Nước Trong Bm Ru) v thảo am của nh thơ Saigy[19]. Nghe ni ci người đạp tuyết trắng rẽ sườn non thấy trong thơ của phu nhn Shizuka đ qua chiếc cầu ny để đi từ vng thm sơn Yoshino xuống thung lũng Nakano In.

Khi chng ti nhận ra n th ngọn ni khng biết tự lc no đ đến st bn v cao sừng sững trn đường đi.Khung trời thu hẹp lại, tưởng chừng cả dng sng Yoshino lẫn nh cửa cũng như con đường đều như phải nghẽn lại ở hẻm ni nầy. Thế nhưng lng mạc l thứ m hể c kẻ hở xen vo được th n sẽ vươn ra mi bất cứ đến đu. Ba bn bị ni bao vy chỉ cn một chỗ trũng giống như ci đảy, bn bờ một con sng ứ nước, đ thấy những mảnh đất hnh bậc thang người ta cn ra, trn ấy c nh tranh v ruộng rẫy. Chnh l lng Natsumi. Thế ra chốn c nước chảy, ni giăng, l địa hnh nơi người sa cơ đến ở tạm.

Chng ti hỏi thăm nh của gia đnh tani th được biết ngay. N nằm ngoi bờ sng, trong một bi du, cch lối vo lng chừng một cy số.Đ l một ngi nh c mi thật đẹp. Thn cy du đ ln kh cao nn từ xa nhn tới, ci mi tranh của căn nh chnh ra vẻ nh xưa v mi căn nh phụ với hng hin lợp ngi, nổi ln trn những rặng du như đảo nằm giữa biển v c vẻ mời mọc khch. Tuy nhin, được mỗi ci mi chứ ngi nh chỉ l một ci nh nng dn bnh thường, c cất thm hai căn phng nhn ra đm ruộng du. Cửa giấy mở toang ra pha trước, v trong gian tiếp gip với phng khch, một người đn ng trạc bốn mươi, tướng như chủ nh đang ngồi. Khi thấy bng chng ti, chưa kịp tự giới thiệu th ng đ ra cho đn. Mặt ng rm nắng, xương xẩu, mắt hiền lnh nhưng mệt mỏi, bờ vai rộng, hon ton l hnh ảnh của một nng dn đơn sơ, chất phc.

-Nghe ng Konbu trn Kuzu ni chuyện hai ng nn từ ny giờ ti c mong.

ng ta cho hỏi với một giọng địa phương nh qu nh ma kh hiểu v để trả lời cu hỏi thăm của chng ti, ng ta cũng chẳng ni chi cho được r rng m chỉ biết lễ php ci đầu. Ti nghĩ đy l một gia đnh đ sa st, khng cn giữ được tư thế của ngy xưa nhưng những người như ng ta c vẻ dễ tiếp xc hơn.

-Chng ti xin lỗi đ quấy quả trong lc ng bận rộn v biết rằng chẳng mấy khi ng để vật gia bảo qu gi lọt vo mắt người ngoi nhưng chng ti cũng mạo muội lặn lội đến xin php ng cho xem.

-Khng, đu phải chng ti muốn dấu diếm g.

ng tỏ ra thẹn thng v hơi bối rối cho biết tổ tin căn dặn phải chay tịnh một tuần trước khi đem bu vật ra nhưng gia đnh ng cũng khng giữ được qui tắc phiền h ấy. ng ni sẳn sng đưa cho những ai ng muốn xem nhưng ngy ngy cn bận chuyện đồng ng nn khng c thời giờ đn tiếp người đến thăm bất chợt.Nhất l gần đy v vụ tằm ma thu chưa xong xui nn chiếu lt nh hy cn bị gỡ ln, khch lạ tới cũng chẳng c phng khch để tiếp.Chnh v lẽ đ nn c thng bo trước th mới thu xếp để được rảnh rỗi.ng ta vừa đặt hai bn tay mng đen cu ght ln đi, vừa trả lời một cch ngượng ngập.

Như thế mới biết r rng l v hai đưa ti m ng đặc biệt cho lt chiếu hai gian buồng trở lại v ngồi đợi. Từ trong phng nhn qua khe cửa ra pha nh kho cn trơ sn vn, ti thấy nng cụ hy cn by ra ngỗn ngang như c ai mới vội v dọn vo tạm.Pht chốc, nh chủ đ đem bảo vật by ra trn bệ, cung knh đặt từng thứ một trước mặt chng ti.

Một cuộn sch nhan đề Gốc tch thn Natsumi, vi thanh đoản đao v trường kiếm bi lĩnh từ ngi Yoshitsune, danh sch những vật ấy cũng như cc thứ ổ kiếm, bao kiếm, ấm chn bằng sứ, v rồi ci trống Hatsune do phu nhn Shizuka ban cho. Ở cuối cuốn sch mang tn Gốc tch thn Natsumi trong số mấy mn đồ đ, c chp:

Vo dịp ngi Nait Mokuzaemon l chức quan trng coi việc hnh chnh của Goj[20] đến viếng, tani Genbei, lc đ 76 tuổi, c cơ hội được đn tiếp, đ ghi lại trn mặt giấy y nguyn những điều sau đy m ng ta được nghe, để truyền lại con chu trong nh với ngy thng Ma h năm Ansei thứ hai, Ất Mo.

Tương truyền chnh năm Ansei thứ hai (1855) đ, khi quan hnh chnh địa phương Nait Mokuzaemon đến lng ny, th cụ tổ mấy đời của chủ nh, ng lo tani Genbei, đ dập đầu xuống đất để thưa chuyện nhưng khi vin quan đọc được những điều ghi chp trong sch kia th phải nhường cụ ta chỗ chiếu trn m qu dưới đất. C ci l cuốn sch ny c chỗ đ chy sm thnh than, đen điu bẩn thĩu, đọc được cũng bở hơi tai cho nn sch c đnh km một bản sao chp. Chả hiểu nguyn bản ni những g nhưng bản chp lại đầy lỗi chnh tả, khng ti no phn biệt chữ nọ với chữ kia, kh lng tin rằng người lảnh nhiệm vụ chp lại l kẻ ăn học đng hong. Tuy nhin, nếu tin vo văn bản th tổ tin gia đnh nầy đ từng sinh sống tại đy từ trước thời Nara (710-794), trong cuốn biến loạn năm Nhm Thn (672), chủ trang trại Murakuni l Oyori đ theo ph thin hong Tenmu để chống lại hong tử tomo (tức thin hong Kbun). Lc ấy, đất đai họ quản lĩnh ko di từ lng nầy mi đến tận Kamiichi, di những năm cy số v ci tn sng Natsumi đ được đem đặt cho năm cy số của khc sng Yoshino. Đoạn chp về ngi Yoshitsune như sau:

Lại ni sau khi ngi Yoshitsune đ ăn tết Đoan Ngọ ở vng ni Shiroya trn thượng nguồn xong mới xuống v tr chn khoảng ba bốn mươi hm trong trang trại Murakuni ny. Khi đi xem cầu Shibahashi ở Miyataki, ngi c vịnh hai bi thơ.

Hai bi waka ấy cn được ghi trong sch.

Cho đến nay ti chưa hề nghe ni Yoshitsune lm thơ bao giờ v hai bi thơ cn chp lại, d l dưới mắt một tay mơ, cũng khng thấy cht m điệu no c hơi hướm của giai đoạn cuối thời văn chương cung đnh, lời lẽ cn c vẻ qu ma nữa. Sau đ đến phần ni về phu nhn Shizuka:

Lc ấy, phu nhn Shizuka, thiếp yu của ngi Yoshitsune, c tạm tr trong nh trang chủ Murakuni, nhn v ngi Yoshitsune thất thế phải trốn ln Mutsu trn miền Bắc, b c thn tuyệt vọng đnh gieo mnh xuống giếng. Giếng ấy mang tn Giếng Shizuka. Theo cuốn sch, phu nhn đ chết ở đ. Sch cn chp thm: Tuy nhin, lng qu đau thương v phải chia ly với ngi Yoshitsune m từ đ suốt ba trăm năm, hồn của phu nhn đm đm vẫn hiện ra từ miệng giếng dưới dạng một quả cầu lửa ma trơi. Cho đến khi vị cao tăng Rennyo (Lin Như) đi qua lng Iigai để cứu độ mọi người, dn sở tại đ van xin nh sư ra tay cứu độ cả cho vong hồn của phu nhn. Nh sư khng cht do dự đ tiếp dẫn linh hồn phu nhn v ng đ thảo ln ống tay o b Shizuka một bi thơ m nay gia đnh tani vẫn cn cất giữ chu đo.

Bi thơ cũng c ghi trong sch.

Trong khi chng ti đang đọc cuốn sch, chủ nh ngồi một bn im lặng, khng chen vo một lời giải thch no cả. Thế nhưng qua nt mặt, thấy ng ta c vẻ chắc mẫm về nội dung tổ tin ghi lại m khng cần đặt vấn đề. Khi chng ti hỏi : Thế th ống tay o ngi Rennyo chp bi thơ ln by giờ ra sao rồi? th ng cho biết từ đời tổ tin, để cầu siu cho vong linh phu nhn, họ đ tiến cng n vo cha Saij trong lng nhưng nay khng biết n đ vo tay ai v khng thấy trn cha nữa.Chng ti thử nhấc trường kiếm, ổ kiếm v vỏ kiếm ln xem th thấy n quả l đồ cổ, nhất l vỏ kiếm đ bục rch nhưng khng c chi tiết no gip chng ti đnh gi được. Cn ci trống Hatsune đng ch kia th chẳng c da bọc m chỉ cn mỗi thn trống được giữ lại trong ci hộp bằng gỗ ng đồng. Vật ny cũng chẳng biết thế no, chỉ thấy lớp sơn mi cn kh mới, khng c tranh trang tr bn trn; nhn chung, n chỉ l ci thn trống mu đen chẳng c g đặc biệt. Gỗ của n c vẻ cũ v chắc v thế, vo một thời điểm no đ, người ta đ đem n đi sơn lại. Th chắc l thế!. Chủ nh trả lời một cch dửng dưng.

Ngoi ra cn hai tấm bi vị uy nghim, c km cả cả mi v cửa.Trn cnh cửa một tấm c trổ hoa văn hoa qu, trong đ khắc hng chữ  Chnh Nhất Vị Đại Tướng Quốc Chi Linh Vị , cn trn cửa tm kia c hoa văn hoa mơ, ở giửa khắc  Quy Y Trinh Ngọc Tn Nữ Linh Vị , bn mặt đề  Nin hiệu Genbun thứ hai[21], năm Tỵ , bn tri  Ngy 10 thng 11, Nhm .Thế nhưng đối với hai tấm bi vị ny, chủ nh hnh như cũng chẳng biết điều g về chng cả. Chỉ nghe ni lại n c lin quan đến cc bậc chủ qun của gia đnh tani v mỗi năm đến ngy mồng một thng ging, họ c lệ đem hai tấm bi vị ấy ra cng tế. Cn về tấm bi vị c ghi nin hiệu Genbun th chủ nh nghim trang bảo rằng n chắc l của phu nhn Shizuka.

Nhn cặp mắt hiền lnh nht nht v pha cht mệt mỏi của ng, chng ti khng biết phải ni g by giờ. Chẳng lẽ lại giải thch nin hiệu Genbun thuộc vo thời no hay dẫn ra những chi tiết về cuộc đời của phu nhn Shizuka như thấy chp trong bộ sử truyện Azuma kagami hay Truyện Heike. Tm lại, ng chủ nh nầy thnh thực tin tưởng vo điều mnh ni v vị phu nhn trong tr tưởng tượng của ng khng cần phải đng l nng Shizuka đ ma trước mặt Yoritomo ở đền Tsurugaoka.Đối với ng, đ chỉ l một người đn b cao qu tượng trưng cho ci qu khứ xa xưa khi tổ tin ng ta cn sống m ng ta hy cn tiếc nuối. Hnh ảnh mng lung của người đn b qu tộc c ci tn l phu nhn Shizuka c đọng lại tất cả tnh cảm tn thờ v tận tụy của ng đối với tổ tin, đối với qun vương v qu khứ cổ knh Khng cần phải đặt cu hỏi xem người đn b tn qu ấy c thật tm chổ trọ v sống những ngy c đơn dưới mi nh nầy hay khng. Nếu ng đ tin như thế th tốt nhất hy để ng ta sống yn vui với niềm tin đ.Cn như muốn đồng tnh với ng th c thể giải thch l đ c một sự kiện ging giống như thế xy ra vo thời ton thịnh của gia đnh ng ta. D người đn b tn qu đ chẳng phải chnh phu nhn Shizuka th cũng c thể l một c cng cha Nam Triều đến đy lnh nạn đao binh vo thời Sengoku (Chiến Quốc, 1467-1568) v cu chuyện nầy đ ha quyện lm một với sự tch của phu nhn Shizuka.

Giữa lc chng ti chực kiếu từ th chủ nh bảo :

-Nh chẳng c chi, cc ng dng t zukushi lấy thảo!

ng ta chm tr rồi đem ra một mm quả hồng v một ci gạt tn thuốc l sạch, khng c t tn.

C lẽ zukushi m ng ni c nghĩa l jukushi tức quả hồng chn.Ci gạt tn ng ta đem ra khng phải l để gạt tn thuốc l vo đ m để chng ti dng lm đĩa ăn thứ hồng chn nhũn nầy .Thấy ng mời mọc ch tnh, ti e d lấy một quả tưởng chừng sắp vỡ đến nơi đặt trn lng bn tay. Quả hồng to, hnh vin trụ, đy nhọn, chn rục, đỏ tươi v hơi trong, phnh ra như một ci bong bng nhựa, trng đẹp như hn ngọc khi đưa ra trước nh sng. Những quả hồng ngm rượu thấy bn ngoi chợ khng thể no đạt được ci mu tuyệt đẹp như thế v chưa chn tới độ ny th đ vữa ra cả.Theo lời ng chủ nh, muốn lm mứt hồng kiểu nầy, chỉ được dng loại hồng vng Mino vỏ thật dy.Hi lc n hy cn xanh v chua, rồi bỏ vo trong hộp hay lồng ủ ở một nơi khng c gi. Khng cần lm g cả, mười hm sau, bn trong ruột sẽ tự động nho ra v ngọt như mật.Cc loại hồng khc sẽ ha lng chứ khng keo lại như giống hồng Mino. Cch ăn th giống như ăn trứng luộc nửa chn nửa sống, nghĩa l gỡ ci cuống bn trn rồi cho tha vo lỗ hổng m mc. C thể theo một cch khc l bỏ vo đĩa, bc vỏ ra cầm ln m ăn. Tuy c bẩn tay nhưng ăn kiểu ny ngon hơn.Vừa vặn khoảng mười hm th nhn vừa đẹp, ăn lại ngon. Qu thời hạn đ, ruột hồng dễ thnh nước.

Đang khi nghe lời giải thch, ti đăm đăm quả hồng như hn ngọc bằng sương trời nằm trong lng bn tay mnh. Ti c cảm tưởng tất cả kh thing của ni rừng v nh nắng như thể đang ngưng đọng lại trong một lng bn tay. Nghe ni ngy xưa người nh qu mỗi khi ln kinh đ thường bọc đất trn đ trong giấy đem về nh lm qu kỹ niệm, ring phần ti, nếu c ai hỏi mu sắc ma thu ở Yoshino như thế no th ti sẽ gi cẩn thận mấy quả hồng nầy để đưa cho họ thấy.

Rốt cuộc, ci gy ấn tượng cho ti nhiều hơn cả lc gh nh ng tani khng phải l ci trống, cũng khng phải mớ văn thư cũ m chỉ l mấy quả mứt hồng. Tsumura v ti, mỗi đứa tham lam ngốn ngo hai quả hồng zukushi, sung sướng để cho chất keo ngọt ngo mt mt đi từ răng lợi ngấm vo tận con t con vị. Miệng ti, cổ họng ti căng phồng, đầy ắp ma thu Yoshino. Ngay cả những quả xoi tn gọi Anmoraka được nhắc đến trong kinh Phật c lẽ cũng chẳng ngon bằng.

 

 

 

Phần Bốn : Tiếng Chồn Tru

 

-Cậu nầy, đọc sự tch của lng th c ni chiếc trống Hatsune l do phu nhn Shizuka tặng nhưng khng thấy chp về tấm da chồn ?

-Ừ. Do đ, theo tớ nghĩ th chiếc trống đ đ c trước bản tuồng. Nếu bản tuồng ra đời trước th trống phải được chế sao cho ăn khớp với tnh tiết vở tuồng. Cũng như soạn giả vở Imoseyama phải nhn thấy quang cảnh hai hn ni trước đ v soạn giả Nghn Cội Anh Đo phải c lần đến hỏi thăm gia đnh tani hay nghe theo lời đồn đại rồi lấy cảm hứng dựng vở tuồng từ đ. C ci, người viết Nghn Cội Anh Đo l Takeda Izumo (1691-1756) nn vấn đề được đặt ra l vở tuồng phải được soạn ra trước nin hiệu Hreki (1751-1764) thế m cuốn sch chỉ mới được viết vo năm Ansei thứ hai (1855). Tuy thế, sự tch c lẽ cn bắt nguồn xa hơn nữa trong qu khứ v theo quyển sch, n được chp bởi ng lo tani Genbei, năm 76 tuổi v cụ ny lại nghe những chuyện truyền lại từ xưa nữa. Cho d ci trống chỉ l đồ giả, tớ nghĩ rằng n phải c trước năm Ansei thứ hai th mới hợp l. Cậu đồng chứ ? 

-Thế nhưng ci trống ấy trng mới qu !

-Khng đu ! Ci trống ấy mới thật nhưng n c thể được sơn đi sửa lại hai ba lần rồi ấy chứ.Trước khi ci trống ấy ra đời ,tớ nghĩ cũng c thể đ c những ci trống khc nằm trong hộp gỗ ng đồng kia.

Từ lng Natsumi trở về Miyataki pha bờ bn kia, phải đi ngang qua ci cầu Shibahashi, một trong những thắng cảnh của vng.Hai đưa ti ngồi ln trn mỏm đ bn cầu, ni chuyện như thế một đổi.

Kaibara Ekiken trong Washuu Junrei-ki (Ha Chu Tuần Lễ K)[22]

c viết :

 Ở vng Mitataki (Thc Cung Điện) khng c ci thc no, hai bn chỉ l vch đ sừng sửng v sng Yoshino chảy len chnh giữa. Ghềnh đ ấy cao khoảng 5 ken[23], đứng chắn như một tấm bnh phong. Chỗ sng chảy qua rộng độ 3 ken. Cầu bắt qua nơi hẹp nhất. Bởi v dng sng thu hẹp lại ở chỗ ny nn nước rất su v cảnh tr tuyệt đẹp .

Nơi m tả trong sch vừa vặn đng ngay ở chỗ chng ti đang ngồi tr chuyện.

Trong lng c người lm nghề iwatobi (nhảy ghềnh) nghĩa l nhảy từ ghềnh đ xuống đy sng, bơi theo ging rồi lại trồi ln pha hạ lưu. Họ kiếm tiền bằng cch diễn tr đ.Lc bung người xuống, họ chụm tay chn st bn thn, đến một độ su cở một j ( 3 mt), nếu dang tay ra th sẽ nổi ln .

Trong sch Meisho Zue (Tranh Vẽ Cc Thắng Cảnh) c một bức họa về cảnh iwatobi. Hnh thế hai bn bờ v dng nước của con sng thấy khng khc g trong bức họa đ. Khi con sng đển chỗ ny, n uốn khc rất gắt rồi tung bọt đổ xuống giữa những ghềnh đ hiểm trở. ng chủ gia đnh tani cho chng ti biết rằng hng năm, khng hiếm chi những chiệc b đ lm nạn khi đụng vo những phiến đ đ.

Những người lng lm nghề  nhảy ghềnh  ngy thường đi cu hay cy bừa dọc bờ sng, khi no gặp du khch đi qua th mới nhanh chn tới mời mọc họ xem mnh biểu diễn ngn nghề. Nếu nhảy m xuống từ ghềnh đ thm thấp ở pha bờ đối diện th họ lấy một trăm tiền, cn nhảy từ ghềnh cao pha bờ bn nầy, họ lấy gấp đi, cho nn ci ghềnh bn kia được gọi l Hyakumon-iwa (Ghềnh Trăm Tiền), cn ghềnh bn ny được gọi l Nihyakumon-iwa (Ghềnh Hai Trăm Tiền), đến nổi cho đến nay hai ci tn đ hy cn. ng chủ gia đnh tani thời trẻ cũng c dịp đi xem nhưng dạo sau ny du khch khng mấy ai muốn xem diễn tr nữa, cho nn nghề đ cũng trở thnh tn lụi khng biết tự hồi no.

-Nầy, ngy xưa đi thưởng hoa ở Yoshino lm g đ c đường s mở mang như by giờ. V phải đi vng từ huyện Uda m ln, cho nn khch mượn con đường nầy đng lắm đấy. Hồi ngi Yoshitsune từ kinh đ bn tẩu, chắc cũng theo cng tuyến đường thi nhỉ ? Cho nn soạn giả Takeda Izumo bắt buộc phải đi ngang qua vng v nhờ đ đ xem được ci trống Hatsune.

Tsumura ngồi trn mỏm đ đ v khng hiểu v cớ g lại nhắc nhở về ci trống. Anh chng khng phải l con chồn Tadanobu nhưng tấm lng tưởng nhớ đến tiếng trống Hatsune của anh th ch chồn kia cũng khng snh kịp. Tsumura thổ lộ rằng khng hiểu v sao m khi nhn ci trống, anh đ tưởng như gặp gỡ mẹ mnh.

Đến đoạn ny th ti phải thưa với bạn đọc thm một vi điều về chng thanh nin tn gọi Tsumura. Thực tnh cho đến lc ngồi trn mỏm đ v được nghe tm sự, ti cũng chẳng biết chi nhiều về anh. Như đ ni, chng ti l bạn đồng song trường Dự Bị ở Tky, hồi đ l chỗ thn tnh, nhưng lc vo Đại Học, v gia cảnh, anh ta phải trở về qu mnh l thnh phố saka v bỏ ngang việc học. Ti chỉ nghe ni gia đnh anh đ nhiều đời lm nghề cầm đồ trong khu Shimano.uchi, ngoi ra, anh c hai chị em gi nhưng cha mẹ đều mất sớm, ba người đều được b nội một tay nui dạy. C chị lấy chồng d lu cn c em gi cũng sắp lm du nh người ta. B nội cảm thấy đơn chiếc v cũng mong c người nối nghiệp nh mới gọi thằng chu về nn anh mới đột ngột bỏ học. Ti c lần thử khuyn  Thế th vo Đại Học Kyto vậy !  thế nhưng hồi đ, Tsumura khng muốn tiếp tục học m thch viết lch. Trong bụng anh hnh như đ tnh bề g việc bun bn c thể giao tất cho người quản l, c thể dng thời giờ rảnh để từ từ viết một cuốn tiểu thuyết th thch hơn.

Sau đ, chng ti c trao đổi thư tn với nhau nhưng ti khng thấy anh ta viết g ngoi mấy bức thư. Ni l thch viết nhưng một khi đ sống một cuộc đời an định v khng thiếu thốn của một ng chủ con th ci mộng ước ấy cũng tn đi.Hai năm sau đ, khi được đọc bn lề của một bức thư anh viết mới biết b anh đ qua đời, ti đ tưởng tượng ra cảnh anh sắp rước về một c vợ đng với ci tn con nh nền nếp  ở vng Osaka v thực sự trở thnh một  ng chủ  trong khu phố Shimanouchi.

Sự tnh l như thế, tuy về sau Tsumura c ln Tkyo đi ba lần nhưng dịp được ngồi ni chuyện được thoải mi với nhau kể từ ngy rời ghế nh trường th hm ấy l lần đầu. Tuy lu ngy mới gặp bạn nhưng Tsumura vẫn l con người đng như ti đ tưởng tượng. Đn ng hay đn b một khi ra trường để sống cuộc sống gia đnh đều c sự thay đổi về thể chất : c lẽ v ăn uống c thm chất dinh dưỡng, da thịt họ trắng ra v người đẫy hơn.Trong trường hợp của Tsumura, tnh tnh của anh c thm ci g trn trịa của một ng chủ trẻ vng saka, tuy anh cn dng ngữ vựng giới sinh vin nhưng giọng ni c pha dấu nhấn đặc biệt của ngn ngữ địa phương miền Ty - trước kia đ thong thấy nhưng by giờ r rệt hơn nhiều. Viết ra như thế để một độc giả bnh thường nhất cũng c thể hnh dung ra tướng mạo Tsumura như thế no.

By giờ xin ni duyn do tại sao ci trống Hatsune lại rng buộc anh, điều m Tsumura đ bất chợt tiết lộ cho ti nghe lc hai đứa cng ngồi trn mỏm đ. Sau đ ti sẽ ni thm động cơ no đ xui khiến anh lm cuộc hnh trnh nầy cũng như mục đch thầm kn của chuyến đi m anh cất giấu trong lng. Ni cho r đầu đui th bắt buộc di dng nn ti xin cố gắng tm lược cng gọn cng tốt về những điều anh ta thuật lại.

 Tm tnh của tớ, những ai khng phải l dn saka hay mồ ci cha mẹ, từ nhỏ khng biết mặt cha mặt mẹ (đy l lời kể của Tsumura) th kh m hiểu cho đến nơi đến chốn. Như cậu cũng từng biết, ở Ốsaka c ba loại m nhạc, một l nhạc của sn khấu ma rối jruri, hai l những điệu đn koto trường phi Ikuta, ba l ca khc Jiuta.Tớ khng thực sự l người yu nhạc nhưng đ sống trong bầu khng kh của những thứ m nhạc ấy. Nghe mi thnh quen v khng t thời nhiều thấy mnh đ chịu ảnh hưởng của n chẳng hiểu tự hồi no. Đặc biệt cn nhớ đến by giờ l lc mới ln bốn ln năm, trong gian sau của ngi nh ở Shimanouchi, c bng một người đn b thnh thị dng dấp thanh lịch với khun mặt trắng v đi mắt mơ mng đang ha tấu koto với một lo nghệ nhn m chơi samisen. Tớ nghĩ hnh ảnh của người đn b đnh đn koto c lẽ l hnh ảnh duy nhất về người mẹ cn đọng lại trong k ức của tớ ; tuy thực ra tớ khng dm đoan chắc người ấy l mẹ tớ. Về sau, b nội tớ mới bảo cho biết c lẽ người ấy chnh l b chứ mẹ của tớ chắc chắn mất trước đ t lu rồi. D sao, tớ lấy lm lạ v người đn b v lo nghệ nhn đ ha tấu một điệu jiuta của phi Ikuta nhan đề l Konkai[24] (Tiếng Chồn Khc). Bởi v từ b đến chị v em gi tớ đều theo học ng thầy nầy nn sau đ tớ đ được nghe đi nghe lại bản  Tiếng Chồn Khc  nhiều lần v hy cn giữ ấn tượng r rng. Sau đy l lời ca của bi ht đ :

Mặt như hoa rười rượi,

Cn lại giữa sương kh.

Gương hồn mẹ mờ phủ

D tăng đến độ cho.

Mẹ ngoảnh đầu nhn lại,

Con ra dấu bảo chờ.

Như ni lời vĩnh biệt.

Khng khc, biết sao giờ!

V ai mẹ vượt ni,

V ai mẹ qua lng.

V ai mẹ tm đến,

V ai, v v ai!

Ta đến v con đ,

Mẹ về, lng con đau.

Về khu rừng ta ở,

Ta bắt buộc quay đi,

Hồn nhớ mong thổn thức,

Mặc cc trắng sau ghềnh,

Mặc giy trường xun rũ

Ta muốn vạch lối đi

Giữa những lm trc dại.

Cn trng ku bi ai,

V trời mưa tun mi

Trời cn mưa sng nay

Mưa cả sng hm nay,

Đu cn lại dấu vết

Trn cnh đồng bờ ty.

Đường trn ruộng nguy hiểm

Đi qua cẩn thận cng

Ln đỉnh rồi xuống lũng

Hết đồi nọ đồi nầy,

Lng buồn thương biết mấy!

Nay th tớ đ nằm lng điệu nhạc v những chỗ nghỉ chỗ ngắt của nhạc kh nhưng c một ci g trong ca từ đ đi thẳng vo tấm lng non nớt lm cho k ức của tớ mới ghi nhận r rng khc ht của người đn b v lo nghệ nhn.

Ni chung, trong lời ca của jiuta lc no cũng c những đoạn bất nhất tr, văn phạm kh hiểu, như thể người ta cố lm cho n tối nghĩa. Những bi dng trong tuồng N v Jruri đặc biệt kh hiểu nếu khng biết điển cố. Tiếng Chồn Khc được xếp vo loại nầy.Tuy vậy những cu như Mặt như hoa rười rượi, Cn lại giữa sương kh. Mẹ ngoảnh đầu nhn lại, Con ra dấu bảo chờ. Như ni lời vĩnh biệt. l dấu ấn của sự xt xa x lng nơi một đứa con trước sự ra đi của người mẹ. N đ hằn su trong đầu c thơ ngy của tớ. V ai mẹ vượt ni, V ai mẹ qua lng. Ln đỉnh rồi xuống lũng, Hết đồi nọ đồi nầy. nghe chẳng khc một khc ht ru em.Lc đ tớ chưa đủ tr khn để hiểu nghĩa ci tựa Konkai nhưng nghe đi nghe lại mi điệu nhạc, tớ c được ci cảm tưởng mơ hồ rằng bi ht phải lin quan đến một con chồn.

C thể v b nội hay đưa tớ đi xem tuồng ma rối ở cc rạp Bunraku v Horie; c ci xen trong Kuzu no Ha (L Sắn Giy) cho thấy cảnh người mẹ bỏ con ra đi đ để lại nơi tớ một ấn tượng su đậm từ tiếng cnh lau xo xạc m chồn mẹ vẫy trong buổi chiều thu, cho đến bi thơ chồn mẹ viết để lại trn cnh cửa giấy v ci lng nặng trĩu của n khi phải đnh tm để đứa con thơ đang say ngủ lại đằng sau.

Khi no con nhớ m

Tm ở Izumi

Trong rừng Shinoda

Ci sức mạnh của xen tuồng lm rng động một đứa con nt khng biết mặt mẹ mnh thật ra hơi kh c thể lm cho một người khng ở trong cng một hon cảnh giống n thng cảm được. Nghe những cu như Hồn nhớ mong thổn thức, Mặc cc trắng sau ghềnh, Mặc giy trường xun rũ, Ta muốn vạch lối đi, Giữa những lm trc dại. ti hnh dung được một đứa trẻ tuyệt vọng đuổi theo con chồn trắng, mẹ n, đang chạy như biến trn những con đường đầy mu sắc ma thu về pha hang ổ của mnh. Đặt mnh vo địa vị đứa trẻ, tớ cng cảm thấy thấm tha nỗi c đơn mất mẹ.

C lẽ v khu rừng Shinoda nằm ở gần Ốsaka cho nn bi ht nhắc đến mẹ chồn l một phần trong cc tr chơi trong nh của bọn trẻ con. Tớ cn nhớ một, hai cu kiểu như:

Bắt cho được n,

Bắt ci con chồn,

Rừng Shinoda

No ta đi bắt....

Khi trẻ con chơi tr đ, một đứa đng vai chồn, cn mấy đứa kia đng vai người đi săn, chng nắm chung một ci giy thng lọng để đi bắt chồn.C lần nghe ni ở Tky cũng c tr chơi nầy, tớ mới nhờ mấy c geisha ở một tr thất chơi thử cho xem, thế nhưng cả nhạc lẫn lời khng giống những g tớ nghe được ở saka.Trong khi ở vng Tkyo, lc chơi tr nầy, người ta ngồi, ở saka, người ta lại đứng v người đng vai chồn từ từ xp tới bn ci thng lng, vừa vờ nhảy nht giống như động tc của chồn sao cho ăn khớp với tiếng nhạc.Tr nầy đặc biệt đng yu khi  chồn  l một c con gi đẹp hay l một người vợ trẻ.Tớ cn nhớ c một đm thng ging khi được mời đến chơi tr nầy ở nh một người b con v tớ đ chứng kiến một người đn b vừa xinh vừa dn giả lm chồn cực giỏi. Cn c một tr chơi khc nữa. Đm trẻ ngồi thnh vng trn v  chồn  ngồi ở giữa vng. Chng n vừa ca ht, vừa chuyền tay nhau một mn đồ nhỏ như mấy hạt đậu chẳng hạn v lm sao để  chồn  khng thấy được. Khi bi ht chấm dứt, tất cả bọn trẻ ngồi im phăng phắc v  chồn  phải đon đồ vật đ hiện nằm trong tay đứa no. Sau đy l đi cu trong bi ht đ :

Nhặt hạt la m,

Nhặt cnh ngi cứu.

Tay chn hạt đậu

Chn hạt thi đu

Cn thm nỗi sầu

Nhớ nh cha mẹ

Nếu con tm m

Th cứ vo rừng

Rừng Shinoda

L sắn trở mnh

Đau lng nt dạ

Tớ cảm thấy được trong lời ca nầy, d chỉ thong gợn, nỗi nhớ nh của một đứa trẻ con. Nhiều đứa trẻ gốc ở vng thn qu Kawachi hay Izumi ln saka lm cng như người học việc hay đứa ở. Vo những tối ma đng, trong những hiệu bun ở cc khu Senba hay Shimano.uchi, người ta thường thấy những kẻ gip việc, sau khi kha cổng, vo tụ họp với nh chủ chung quanh l than v ht bi nầy. By giờ tớ mới để l những đứa trẻ bỏ lng qu để ln tỉnh học nghề hay học cung cch lm ăn, khi ht những cu như Nhớ nh cha mẹ, chng đ phải nghĩ đến hnh bng cha mẹ mnh đang nằm ngủ trong căn nh kho leo lt nh đn dưới mi tranh. Vế sau, tớ được nghe bi ht nầy dng lm nhạc đệm trong hồi thứ su của vở tuồng Chuujingura (Bốn mươi bảy ngươi vũ sĩ trung thnh với cố chủ). Khi tới chỗ hai người samurai, mặt dấu dưới ci nn my đan chm chụp, bước ra, th tớ bất gic thấy bi ht nầy mới hợp lm sao với tnh cảnh của mấy nhn vật như Yoichibei, O-Kaya hay O-Karu[25].

Lc đ, nh ở Shimanouchi thường nui nhiều người lm.Khi tớ nhn chng chơi đa v ht bi ca ấy, tớ vừa thấy dễ thương vừa thấy ganh tị với chng. Bọn chng phải bỏ cha bỏ nẹ để đi sống với người lạ, đấy l chuyện đng buồn; thế nhưng hể muốn gặp họ th chng chỉ cần về nh mnh l gặp. Tớ khng được như thế. Việc đ gieo vo đầu tớ nghĩ l tớ c thể gặp mẹ tớ nếu chịu vo rừng Shinoda, v hồi năm thứ hai, thứ ba tiểu học, tớ c lần ln gia đnh, đi đến đ cng với đứa bạn cng lớp. Ngay cả ngy nay nơi đ cũng chưa hẳn l một chỗ đến được dễ dng, phải đi bộ mất một dặm rưỡi từ ga xe điện Nankai, ni chi ci thời chưa c cả xe lửa, bởi v tớ nhớ đ đến nơi bằng một chiếc xe ngựa c tng v đi bộ một đỗi rất xa.Trong một cnh rừng long no cổ thụ, tớ thấy c ngi miếu thần chồn Inari L Sắn Giy (Kuzu no Ha), ở đ cn c Ci Giếng Soi Mặt của B Cha Kuzu no Ha. Tớ được an ủi phần no khi được ngắm trong điện dnh để treo tranh cng, tấm tranh vẽ hnh chồn mẹ chia tay với chồn con v bức chn dung của kp Jakuemon hay một người no giống như thế. Lc ra khỏi rừng, trn đường về, thỉnh thoảng tớ lại bi ngi khi nghe tiếng ku lch ca lch cch của con thoi từ bn trong liếp cửa giấy của cc nh nng dn. Con đường đi dọc khu vực c lẽ ngang qua vng sản xuất bng vải của miền Kawachi nn c nhiều nh dệt cửi. Thế nhưng chỉ ring m thanh của my dệt thi cũng đ gip tớ thỏa mn biết l bao tấm lng mong đợi.

Tớ lấy lm lạ khi thấy mnh phần nhiều chỉ nhớ mẹ, chứ khng hề nhớ cha. Hơn nữa cha của tớ đ chết trước cả mẹ, cho nn d tớ cn giữ được đi cht hnh ảnh mơ hồ của b mẹ th đối với ng bố, tớ hon ton khng nhớ g cả. Từ đ m suy ra th tnh thương nhớ của tớ đối với mẹ mnh chỉ l một mối hoi cảm bng bạc về một người đn b mnh chưa hề gặp, nghĩa l c lin quan đến sự chớm nở của tnh yu trai gi vo tuổi dậy th.Đối với tớ th người đn b trong qu khứ hay người mẹ, người đn b trong tương lai hay người vợ, cả hai đều giống nhau ở chỗ họ l những người đn b chưa hề gặp v đều rng buộc với tớ bằng sợi dy định mệnh.Trạng thi tm hồn nầy, ở một chừng mực no đ, c lẽ tiềm tng ở mỗi c nhn, ngay cả người ở vo những hon cảnh khc tớ. C thể tm thấy bằng chứng về điều đ trong một cu ht của bi Tiếng Chồn Tru. Những cu như: V ai mẹ tm đến, V ai, v v ai! Ta đến v con đ, Mẹ về, lng con đau. i, n ni ln sự đau đớn của đứa con mong mẹ nhưng lại giống như nỗi lo u của đi trai gi khi phải rời nhau. C thể tc giả của bi ca cố đặt lời m mờ để người ta c thể giải thch theo hai lối.D sao, kể từ khi tớ nghe bi ht ấy lần đầu tin, tớ khng tin rằng những lời ca đ đang ni về một người mẹ trong mộng tưởng. Tớ thấy qua hnh ảnh huyễn hoặc đ, cả người mẹ lẫn người vợ của tớ nữa. Do đ hnh ảnh của người mẹ m tớ mi m ấp trong ci lồng ngực nhỏ khng phải một b đứng tuổi m l người con gi mi mi xinh đẹp trẻ trung. Người mẹ của tớ phải giống như b v Shigenoi tức mẹ của anh chng m phu Sankichi trn sn khấu, một nữ qu nhn trong tấm o chong sang trọng, đi theo hầu vị cng nương, con gi của lnh cha. Trong giấc mơ của mnh, tớ thấy mẹ tớ l mẹ Sankichi, cn tớ chnh l chng ta.

C thể những nh soạn kịch đời Tokugawa[26] đ nghĩ được ra phương php tinh xảo để khơi gợi được những tnh cảm tế nhị nằm trong tiềm thức của khn giả. Trong vở kịch ni về Sankichi, một bn l nng cng nương, đứa con gi, một bn l chng m phu, đứa con trai, cn b thị nữ, vừa l v v em vừa l người mẹ, đứng ở giữa hai người. Ngoi bề mặt, đề ti của vở kịch l tnh yu giữa cha mẹ v con ci nhưng bn trong, n h cho ta thấy ci tnh cảm lng mạn chưa định nghĩa được của một chng trai mới lớn. t nhất, từ gc độ ci nhn của Sankichi th mẹ của chng v vị cng nương, cả hai sống bn trong cung cấm của lu đi lnh cha, đều c thể l đối tượng của sự nhớ mong.Trong vở Kuzu no Ha (L Sắn Giy), cả người cha v cậu con đều chung một lng yu người mẹ; nhưng trong trường hợp nầy, việc dựng ln nhn vật mẹ chồn đ thnh cng v lm mủi lng đm khn giả mơ mộng. Tớ lun lun ước muốn mẹ tớ phải l chồn v tớ ganh tị khủng khiếp với đứa b trong tuồng ht. Cho dầu tớ khng cn hy vọng gặp lại mẹ trn đời v mẹ tớ l một con người, nhưng ngộ nhỡ mẹ l chồn đội lốt người th biết đu c lc mẹ chẳng lại hiện ra bn tớ? Chắc chắn l những đứa con mất mẹ sẽ cảm thấy như thế khi xem tuồng. Trong điệu vũ michiyuki[27] của vở Senbonzakura (Nghn Cội Anh Đo) sự kết hợp giữa người mẹ, người con gi đẹp, chồn v người yu lại cn gắn b hơn thế nữa. Cả mẹ v con đều l chồn v, trong khi lệnh b Shizuka v con chồn Tadanobu đng vai nữ chủ nhn v người hầu cận th trn sn khấu, xen diễn xuất lại được dựng ra giống cuộc hnh trnh của đi nam nữ yu nhau. C lẽ v thế m tớ m nhất ci mn vũ nầy. Tớ muốn mnh được như con chồn Tadanobu v trong tr tưởng tượng của tớ, v bị tiếng trống pht ra từ ci trống căng bằng da của mẹ tớ li cuốn nn tớ đ chạy theo phu nhn Shizuka dưới những rặng anh đo đẹp như my trong ni Yoshino. C lần tớ cn muốn đi học ma để c thể đng được vai Tadanobu như trn sn khấu.

Tuy nhin, chuyện chưa hết đu! Tsumura thm vo, vừa đưa mắt nhn qua bng thẫm của khu rừng trong thn Natsumi, pha bn kia bờ. Lần nầy, tớ c cảm tưởng r rng mnh đ bị ci trống Hatsune dụ dỗ tới đy. Thế rồi, đi mắt hiền ha đặc biệt cng tử saka của anh nh ln một nụ cười, nụ cười m ti khng hiểu muốn ni ln điều g.

 

 

 

Phần Năm: Kuzu

 

Kể từ by giờ, ti xin php được thay mặt Tsumura để thuật lại cu chuyện một cch gin tiếp.

Tsumura đặc biệt thương nhớ đất Yoshino v ảnh hưởng của vở tuồng Nghn Cội Anh Đo.Một l do khc l anh chng biết mẹ mnh xuất thn vng Yamato Việc biết đch xc qu qun b nằm nơi no trong vng nầy v gia đnh b cn c ai khng từ lu vẫn l một điều b ẩn.Tsumura đ từng hỏi thăm b nội, lợi dụng lc b cn sống để tm hiểu tường tận thn thế mẹ anh ta nhưng b nội cũng đ qun nhiều nn khng trả lời được r rng. Gia đnh Tsumura vốn l gia đnh c nền nếp lu đời cho nn chuyện thn thch hai ba thế hệ vẫn cn đi lại l thường, nhưng sao đi hỏi cc bậc c bc th lạ lng thay, chẳng c người no biết qu qun mẹ anh cả. Thực ra, mẹ của Tsumura khng ở dưới Yamato ln tỉnh để lấy cha anh liền: lc cn con nt b đ bị bn vo lầu xanh trong xm ăn chơi ở saka, v sau đ nhờ một gia đnh đng hong nhận lm con gi nui trước khi gả chồng. Giấy tờ hộ tịch cho biết b sinh năm Bunkyuu thứ ba (1863), được php của ng Urakado Yoshijuuro, địa chỉ ở khu phố 3 Imabashi cho về lm du gia đnh Tsumura vo năm Meiji thứ 10 (1877) lc 15 tuổi (ta) v mất năm Meiji thứ 24 (1891) lc 29 tuổi (ta). Đ l tất cả những g Tsumura được biết về mẹ mnh khi anh vừa học xong cấp hai bậc trung học.Sau đ anh mới hiểu ra rằng cả b nội cũng như những người b con c tuổi khng muốn kể thm v họ khng muốn đụng đến ci qu khứ của mẹ anh.Tuy nhin, đối với Tsumura, việc mẹ anh lớn ln trong thế giới sa đọa chỉ lm tăng thm lng thương cảm của anh đối với mẹ v khng hề khiến anh hỗ thẹn hay kh chịu.

Hơn nữa, b đ thnh duyn lc mới 15 th cho d l ở một thời đại hy cn tục tảo hn, th c lẽ mẹ anh tuy c vướng cht bn nhơ của x hội ấy nhưng cũng mới sơ qua v b vẫn chưa mất ci vẽ chn chất ngy thơ của một c gi nhỏ. Chắc nhờ ở những đức tnh như thế m b đ c với chồng được ba đứa con.Về lm du từ lc cn l một thiếu nữ chữa biết g, b đ được dạy dỗ kỹ cng để trở thnh b chủ xứng đng của một gia đnh nền nếp. Tsumura từng c dịp xem quyển bi tập để đnh đn koto được mẹ anh chp tay từ lc b mới mười sau, mười bảy. Đ l một tờ giấy lớn xếp lm tư, trn đ b chp lại lời ca theo hng ngang v giữa những hng đ, c ghi ch cẩn thận cc nốt nhạc cho koto viết bằng mực đỏ, bt tch theo thư php O-ie nom rất đẹp.

Sau đ Tsumura ln Tky trọ học v dĩ nhin xa cch với gia đnh nhưng nghĩ muốn tm về qu mẹ của anh cng ngy cng nồng chy. C thể ni l cả thời thanh xun, anh chỉ sống trong nghĩ tm về mẹ mnh. Khng phải anh khng c cht đỉnh tnh cảm hiếu kỳ đối với những c gi hng phố, tiểu thư, geisha hay nữ ti tử vv m anh ta tnh cờ gặp gỡ trn đường, thế những những người đn b m anh để chỉ l những c c khun mặt hao hao với hnh ảnh người mẹ m ảnh thấy qua ảnh chụp. Khi anh ta bỏ học để về saka, khng phải v anh muốn lm vừa lng b nội, nhưng chỉ v anh ta muốn tiến st lại gần một miền đất ở cạnh qu hương mẹ anh thm cht nữa v cũng v ngi nh ở Shimano.uchi, nơi mẹ anh đ sống một quảng đời ngắn ngủi của b. C thm l do khc l mẹ anh gốc gc miền Ty. Ở Tky, t khi anh c dịp gặp một người giống mẹ anh nhưng ở saka, đi khi lại c.Anh ta chỉ biết mẹ anh đ lớn ln trong một xm lầu xanh nhưng anh tiếc l khng biết đch xc xm no. Để đi tm hơi hướm của người mẹ, anh hay tm đến cc c gi lng chơi v lui tới những tr đnh tửu điếm. Kết cuộc anh đ nhiều lần thầm yu những người con gi ấy va mang ci tiếng dn chơi bời.Tuy nhin những chuyện đ chỉ bắt nguồn từ niềm nhớ thương người mẹ cho nn khng c cuộc tnh no đi xa v đến by giờ, anh vẫn giữ tấm thn trong trắng.

Thế rồi, cch đ ba bốn năm, b anh qua đời.

Chuyện dưới đy xy ra t lu sau khi b anh đ qu cố.Một hm, anh ngồi sắp đặt lại đồ đạc của b cho đu vo đấy v bắt đầu bằng cc ngăn ko của một ci tủ nhỏ cất trong nh kho. Lẫn lộn trong mớ giấy tờ của b nội anh c mấy bức thư v giấy tờ cũ m anh chưa được thấy bao giờ.N gồm c mấy bức thư tnh m mẹ anh, lc con l người gip việc, v cha anh gửi cho nhau, một bức thơ của một người c lẽ l b mẹ ruột của mẹ anh gửi từ Yamato đến cho con gi, mấy tấm giấy chứng nhận đ theo học cc kha đn koto, shamisen, cắm hoa v tr đạo do cc vị thầy cấp choNhững l thư tnh, ba l do cha anh gửi v ba l từ pha mẹ anh, khng c nội dung g đặc biệt ngoi những lời lẽ thn i, nhớ nhung trẻ con của thiếu nin thiếu nữ ng cho nhau trong ci say đắm của mối tnh đầu. Hnh như hai người c lần ln lt gặp nhau. Cho dầu chữ viết hy cn non nớt nhưng lối hnh văn trong l thư của mẹ anh rất l cổ knh trang nh cht lng ngu muội mượn giấy thay lời by tỏ nỗi niềm tấm thn tủi hổ nay được đoi hoi vui mừng khn xiết vv.. đối với một c b mười lăm như thế l hết sức chải chuốt, n chứng tỏ trai gi thời đ đ hiểu đời sớm.Thơ gửi từ dưới qu ln cho mẹ anh th chỉ c một l. Thư đ gửi về địa chỉ C Sumi, khu phố 9, Shinmachi, thnh phố saka, knh nhờ ng Konawaka chuyển hộ. Người gửi tn l  Gia đnh Konbu Sukezaemon, xm Kubokaito, lng Kuzu, quận Yoshino, tỉnh Yamato. Thơ viết như sau: M viết thơ nầy v ba m rất cảm ơn tấm lng hiếu thảo của con. Trời cng ngy cng lạnh nhưng nghe tin con được bnh yn, ba m mừng. Ba con với m thnh thật cảm ơn con. Sau đ l một loạt những lời dặn d: no l phải coi ng chủ nh như l cha, hết lng hầu hạ, ng dạy g nghe nấy, đừng c tham lam đồ đạc của người khc, phải biết thờ Trời knh Phật vvNgồi trn ci sn bụi bặm của nh kho, Tsumura đọc đi đọc lại l thư dưới nh sng l m. Khi anh bừng tỉnh th nắng chiều đ tắt, mới vo phng học v tri n dưới ngọn đn điện. Bồng bềnh hiện ra trn mặt giấy l hnh ảnh của một b gi nh qu, c lẽ cch đy ba bốn mươi năm, trong một tp lều nh nng trong lng Kuzu quận Yoshino, vừa dụi đi mắt km nhm, vừa khm mnh trước ngọn đn lồng viết thư cho con gi. C l một cuốn giấy di độ ba mt, văn phạm v ngữ vựng co chỗ khng được chnh xc, đng l điều khng trnh khỏi nơi một b lo miền qu nhưng thư php th đng l lối O-ie, viết theo lối chữ thảo kh tốt, kh thấy nơi một người nng dn bnh thường. Nhưng d sao, r rng họ đ gặp cảnh khốn quẩn đến nổi phải đnh đổi đứa con để lấy cht tiền.Bức thư đ đề ngy mng bảy thng chạp, khốn nỗi khng ghi r năm, nhưng c thể đon được đ l bức thư đầu tin họ gửi cho con gi sau khi đem con cho người saka. Trong đ c vi chỗ ni ln sự c đơn của những con người biết mnh chẳng cn sống thm được bao lu: Đy l lời trối trăn của m hoặc l Cho d m c sức mỏn hơi tn nhưng lc no m cũng ở bn con để ph hộ con lm ăn nn nổi. Lạ lng nhất l trong những lời nhắn nhủ phải như thế nầy, khng được thế kia, c một đoạn di dng căn dặn đừng bao giờ ph phạm giấy.Giấy nầy l do m với con O-rito lm ra. Con phải tuyệt đối, tuyệt tuyệt đối lun lun giữ n bn mnh v qu trọng n. D con c sang giu hay khng thiếu thốn thứ g, con cũng khng được bao giờ xi ph giấy. M v con O-rito khổ cực lắm mới chế ra tờ giấy nầy. Bn tay của m với n đ nứt nẻ v đầu ngn tơi ra hết. Những lời nhắn nhủ nầy tất cả ko đến hai mươi dng. Nhờ đ, Tsumura biết rằng họ ngoại anh sống bằng nghề lm giấy v trong nh c một người đn b tn O-rito, c lẽ l chị hay em gi của mẹ anh.Thư cũng c nhắc đến một người khc tn gọi O-ei: Con O-ei mỗi ngy vo trong ni chỗ tuyết ngập dy, để đo củ sắn. Cả nh cố gắng lm việc để dnh tiền v khi no c đủ sẽ đi thăm con. Con hy vui lng chờ đợi!

Bức thư kết thc bằng một bi thơ:

Thương con mẹ thở di theo,

Lng u ẩn ngng pha Đo m U

Trước khi c đường xe lửa, ai từ saka muốn đi Yamato theo đường cũ đều phải vượt qua ngọnĐo m U (Kurakari Toge). Trn đỉnh đo c một ngi cha, một nơi nổi tiếng để đến nghe tiếng cuốc ku. Tsumura c một lần gh khi anh cn học trung học, lc đ hnh như l một đm thng su. Anh leo ln ni vo lc trời chưa rạng. Dừng chn nghĩ lại bn cha một chốc th khoảng năm su giờ sng, trong khi cnh cửa giấy bn ngoi vừa mới trắng lờ nhờ, một tiếng chim cuốc bất chợt cất ln từ một chỗ no đ trong những ngọn ni pha sau. Tiếp đến, khng biết l chnh con chim đ hay một con cuốc khc ht ln hai, ba tiếng, rồi rộn rng tiếng cuốc, nghe đi nghe lại đến nhm. Thế nhưng khi Tsumura đọc tới hai cu thơ nầy, bất chợt lng anh bổng rộn một niềm thương cảm nhớ về những tiếng cuốc ku m lc đ anh thấy qu tầm thường. Bấy giờ anh mới hiểu tại sao người xưa v tiếng chim với linh hồn người chết v n lm lin tưởng tới những l hồn Thục Đế hay bất như quy [28].

Thế nhưng trong l thư của b lo, c một đoạn khc lm anh cảm thấy gần gủi một cch lạ lng. Ci người đn b nầy, ci b đng vai b nội của anh, lập đi lập lại về chồn ở nhiều chỗ trong thư. Từ đy mỗi ngy, ban sng con phải tới điện ngi Inari để cầu khẩn thần chồn trắng Mybu-no-shin. No l Chắc con biết khi no cha con gọi th thần cũng hiện ra bn cạnh, bởi v mnh bao giờ cũng một lng một dạ, rồi sau đ Con nn nhớ rằng gần đy mnh tai qua nạn khỏi cũng nhờ thần chồn trắng đ con. Mỗi ngy m vẫn cầu thần ban phước lộc cho nh chủ của con. Mnh phải vững lng tin. Những đoạn trong thơ viết như thế chứng tỏ ng b ngoại của Tsumura l những kẻ dốc lng thờ cng Thần Chồn Inari. Điện Ngi Inari dường như l ci miếu nhỏ xy ở giữa khu nh v My-no-shin, sứ giả của Thần Inari c lẽ chỉ l một con chồn ci sống trong hang cạnh miếu. Cn như cu Khi no cha con gọi th thần cũng hiện ra bn cạnh th khng biết c thật l con chồn trắng đ chui ra khỏi hang để đp lại lời ku gọi của ng gi kia hay l n nhập vo người khi ng hay b lo ấy ln đồng. D sao cũng phải hiểu l ng ngoại của Tsumura c ti ku được chồn đến, chồn kia cũng sống bn cạnh ng b lo như bng với hnh v chi phối được vận mạng của gia đnh họ.

Y như lời thư Giấy nầy l do m với con O-rito lm ra. Con phải tuyệt đối, tuyệt tuyệt đối lun lun giữ n bn mnh v qu trọng n, Tsumura knh cẩn cầm lấy cuốn thư p st vo ngực mnh. Nếu l thư nầy gửi đi t lu sau khi mẹ anh bị bn đi saka tức khoảng trước năm Meiji thứ 10 (1877) th tệ nhất n phải được viết cch đy ba bốn mươi năm rồi nhưng tuy cũ kỹ v mu đ ng vng nhưng so với phẩm chất của giấy thời nầy th dy v chắc hơn nhiều. Tsumura cầm n ln soi trước đn để quan st những thớ di m mỏng. Anh nhớ lại mấy dng: M v con O-rito khổ cực lắm mới chế ra tờ giấy nầy. Bn tay của m với n đ nứt nẽ v đầu ngn tơi ra hết Anh cảm thấy tờ giấy nầy, giống như ln da của một b lo, c chứa giọt mu của người đ sinh thnh người mẹ của anh. Chắc chắn l khi l thơ nầy đến địa chỉ ngi nh trong khu phố Shimanouchi, mẹ của anh cũng trn trọng ấp n vo ngực như anh đang lm, v v, đượm hương tay o của người xa xưa, l thư đ đối với anh thnh ra một kỹ niệm qu bu v m i gấp đi.

Sau đ, dựa vo những tin tức thu lượm được qua l thư, Tsumura đi tm gia đnh của mẹ anh v thiết tưởng khng phải đi su vo chi tiết để biết lm sao anh đ thnh cng. Chỉ biết từ thời đ tnh ngược về ba bốn mươi năm trước l đng lc c những biến động của cuộc Duy Tn Meiji. Nh Konakawa, căn số 9 trong khu Shinmachi[29], nơi mẹ anh bị bn vo, cũng như nh Urakado ở Imabashi, nơi mẹ anh vo lm con nui một t lu trước khi lấy chồng, by giờ đ tn hết rồi; m con chu những vị thầy cấp giấy chứng nhận l b đ theo học tr đạo, thuật cắm hoa, đn koto v samisen hầu như cũng chẳng cn ai. Rốt cuộc, chỉ c l thư l đầu mối duy nhất; v cch đi tm dễ dng hơn cả l đến ngay lng Kuzu, quận Yoshita trong xứ Yamato. Vo ma đng năm b nội anh qua đời, sau khi lm lễ một trăm ngy cho cụ, Tsumura khng ni ai hay mục đch, lm như du lịch, quyết ch một mnh ln đường đi Kuzu.

Vng thn qu vốn t c những thay đổi lớn như ở saka, nhất l Kuzu l một nơi hon ton th lậu, su trong ng ngch của vng ni non Yoshino. Ngay cả một gia đnh bần bch nhất cũng khng dễ g biến mất sau hai ba thế hệ. Mang trong lng đầy ắp niềm hy vọng, khi đến chợ Kamiichi, Tsumura mướn một chiếc xe ko v vo buổi sng thng chạp đẹp trời đ, anh ta tất tả nhắm hướng Kuzu theo con đường quan lộ m anh v ti, hai đứa đ đi bộ suốt hm nay. Khi đi mắt trng chờ của anh bắt gặp những ngi nh trong lng, th ci thu ht anh trước tin l những tấm giấy m người ta đang hong kh trước hng hin hầu như của mỗi ngi nh. Những tấm giấy hnh chữ nhật phơi gọn gng trn mấy thanh gỗ dựng đứng bn nhau, cng một cch thức như dn lng chi phơi rong biển. Những tấm giấy trắng tot by ra ri rc khắp nơi dọc theo đường ci quan, cao thấp trn những vạt ruộng lưng chừng đồi, phản chiếu lấp lnh nh nắng xế của buổi chiều lạnh lẽo.Nước mắt tự dưng ứa ln mi Tsumura. Đy đng l nảnh đất của tổ tin mnh rồi. By giờ, anh đ đặt được chn ln qu hương của mẹ anh, nơi m anh vẫn nhn thấy trong giấc mộng từ lu nay. Khi mẹ anh mới cho đời, ci ngi lng trong hốc ni mun thuở khng biết bước thời gian đi qua l g chắc cũng thanh bnh m ả như khung cảnh đang hiện ra trước mắt anh. Bốn mươi năm về trước, ngy cũng bắt đầu với mặt trời mọc ln rồi sau đ lặn xuống y như chuyện của ngy hm qua.Tsumura c cảm tưởng anh đ đến st v chỉ đứng cch qu khứ c mỗi một bức vch. Nếu anh thử nhắm mắt một lc th khi mở mắt ra, biết đu anh chẳng bắt gặp mẹ mnh đang n đa giữa mấy c b con sau bờ dậu ở một nơi no bn cạnh.

Lc đầu Tsumura lầm tưởng Konbu l một họ t người c, anh sẽ tm ra gia đnh mẹ anh tức khắc nhưng khi đến xm Kubokaito (Hm Ro) bn cạnh, anh mới vỡ lẽ ra v gia đnh mang họ Konbu nhiều v cng, khng biết bắt đầu tm từ nh no trở đi . Khng biết cch g hơn l nhờ người ko xe đi từng nh mang họ Konbu để hỏi thăm. Nhưng ai cũng bảo khng biết ngy xưa thế no chứ nay th khng thấy ai tn Konbu Sukaezaemon cả. Đi mi hồi lu mới c một cụ gi c lẽ l bậc cố lo từ trong một gc su cửa hng bnh kẹo hiện ra dưới mi hin, lấy tay chỉ về pha xa m ni: Ni như thế th c lẽ l ci nh đằng kia rồi!. Đ l một mi tranh tranh nằm lưng chừng trn sườn đồi ở pha tri đường ci quan. Tsumura bn dặn người ko xe đợi mnh ở trước tiệm bnh kẹo rồi rời con đường ci, lần theo bậc thang cấp thoai thoải leo ln đồi về pha mi nh tranh. Kh trời buổi sng lnh lạnh nhưng một chm nh snh vy bọc mấy ngi nh đang chụm đầu lại thnh một khối v được ngọn ni li li bao quanh che gi my. Nh no cũng lm giấy. Vừa leo ln con đường mn, Tsumura để thấy từ những căn nh bn trn, c mấy người con gi đang dừng tay lm việc một khoảnh khắc để đưa cặp mắt hiếu kỳ nhn người khch đn ng thnh thị.Cng việc chế tạo giấy hnh như dnh cho mấy người con gi với con du. Họ lm việc trước sn nh, người no cũng c khăn buộc tc quấn ngang trn. Đi giữa những vệt nắng tươi trong phản chiếu mu giấy đang phơi v mu những chiếc khăn bịt đầu, Tsumura tiến về pha căn nh m cụ cố lo đ chỉ cho anh. Biển treo ghi tn Konbu Yoshimatsu chứ khng phải Sukezaemon. Bn tay mặt của ngi nh chnh, họ c cất một gian nh kho v trn sn gỗ, một người con gi tuổi độ mười bảy mười tm đang khom lưng, hai tay ngm trong một chất lỏng đục lờ như nước vo gạo. C ta đang nhng một ci khung gổ, đưa qua đưa lại v nhẹ nhng mc từ dưới đy ln. Chất nước mu trắng, bị chắn lại trong khung gỗ, cặn đọng thnh hnh mảnh giấy trn tấm lưới đan theo kiểu mnh mnh để chưng hấp. Thế rồi người con gi đặt những tờ giấy ln trn sn rồi tiếp tục nhng ci khung trong nước. V cnh cửa lối vo nh bỏ ngỏ, Tsumura đứng đằng sau hng dậu cc dại đ tn v quan st trong khi người con gi lm được hai ba tấm giấy. C ta người mnh mai nhưng đng l gi đồng qu nn trng cứng cp v chắc nịch. Hai g m c săn, đầy ắp sinh lực nhưng ci li cuốn Tsumura l những ngn tay đang dm trong nước đục. Anh sẽ khng lấy lm lạ nếu đ l hai bn tay đ nứt nẽ v những đầu ngn tơi ra hết. Tuy nhin những ngn tay ửng đỏ v ci lạnh, nứt nẻ, hao mn, lại trn trề sức sống của tuổi dậy th ngy một vươn ln như khng c g c thể cản trở được, chứa đựng một vẻ đẹp lm xt xa lng.

Bất chợt lc đ, sự ch của Tsumura lại chuyển qua một chỗ khc.Anh ta nhận ra c một ci miểu thờ thần Inari ở gc tay tri ngi nh chnh. Anh đi như c ai ko chn, qua bờ dậu về hướng ci sn. Anh tiến gần một người đn b trạc hăm bốn hăm lăm c vẻ l chủ nh tự ny giờ đang đem giấy ra phơi.

Sau khi nghe Tsumura ni về l do anh đến thăm, c ta ra dng hồ nghi. Mọi việc đến qu đột ngột với c. Thế nhưng khi anh đưa bức thư ra lm bằng th c ta bắt đầu c vẻ tin tưởng.Ti khng r mấy chuyện nầy đu. ng phải gặp những người lớn tuổi hơn v gọi một b gi trạc su mươi từ trong căn nh chnh ra. Đ l con O-rito , người đ được nhắc đến trong l thư. B l chị của mẹ Tsumura, vai bc anh.

Trước những cu hỏi sốt sắng v dồn dập của Tsumura, b bc tỏ ra bối rối v phải lần m tm lại mối giy trong qu khứ để trả lời anh từng cht một với ci miệng mm mm đ khuyết hết răng. C nhiều cu hỏi b khng thể trả lời, phần v đ qun bẵng, phần v bị lẫn, phần v ngần ngại khng muốn tiết lộ một vi chi tiết, cho nn c chỗ tiền hậu bất nhất, nhiều khi lng bng trong miệng hay thều tho như đứt hơi. Do đ lắm lc anh khng nắm được b muốn ni g cho d hỏi gặng đi gặng lại. Phn nửa những điều b ni th r rng cn phn nửa kia chừng như c thm bớt bằng tr tưởng tượng nhưng tất cả cũng đủ để gip anh giải đp những thắc mắc lin quan đến người mẹ m anh đ đặt ra từ hai mươi năm nay. Theo lời b bc, mẹ anh đ bị gửi đi saka vo thời Kei, khoảng giữa năm 1865-68 . Nhưng b cn ni thm rằng vo thời đ b (năm nay 67 tuổi) đ mười ba mười bốn v mẹ của anh cũng phải mười một mười hai. Nếu thế, th nhất định cu chuyện chỉ phải xy ra sau cuộc Duy Tận thời Meiji (1868).Đng thật, mẹ anh chỉ lm việc ở Shinmachi c hai, ba, hoặc cng lắm bốn năm rồi về lm du nh Tsumura ngay. Dựa vo những điều b bc O-rito cho biết, thuở ấy gia đnh Konbu đang lm vo cảnh tng ngặt v v họ l một nh cố cựu kh trọng thể diện cho nn đ cố dấu cho bằng được chuyện con mnh đi lm ở một nơi như thế. Khng những trong thời gian con gi đi lm m ngay cả sau khi n về lm du một gia đnh danh gi, c lẽ họ vẫn nghĩ đ l một điều đng hỗ thẹn cho con v cho cả chnh mnh nn khng hề đi lại thăm hỏi. Ngoi ra, trn thực tế th người lm ở những xm lầu xanh, con ht, gi lng chơi, gi tr thất hay g g đi chăng nữa, một khi triện đ đng vo tấm văn tự bn mnh rồi th việc cắt đứt hon ton quan hệ với cha mẹ l đng với tập qun thng thường. Sau đ, với danh nghĩa kẻ ăn người ở trong nh th d c chuyện g xy ra cho họ nữa, pha cha mẹ cũng khng c quyền can thiệp. Tuy vậy, theo những g b bc cn nhớ một cch m mờ th khi c em gi trở thnh du con nh Tsumura, mẹ của b ta c đi saka thăm con một hai lần th phải. Khi trở về, b c kể lại những thay đổi đng kinh ngạc trong đời c con gi, by giờ đ l b chủ một gia đnh trưởng giả v sống trong nhung lụa. Dưới saka cũng c nhắn O-rito thế no cũng xuống chơi nhưng b bc cho biết v khng muốn cho những người sang trọng họ thấy ci tướng li xi qu ma của mnh nn khng đi.V từ đ O-rito cũng chẳng thấy người em về thăm Kuzu nữa nn khng biết lc lớn ln, dung mạo em mnh thế no. Rồi em rễ v em gi lần lượt chết, pha b th cha mẹ cũng mn phần cho nn mối lin lạc với nh Tsumura coi như đoạn tuyệt.

B bc O-rito khi nhắc đến người em ruột, b mẹ của Tsumura, thường gọi vng vo l đẻ của ng . C lẽ b chỉ muốn lễ php với Tsumura nhưng cũng c thể l b đ qun bẵng tn c em gi. Khi Tsumura hỏi về người tn l O-ei trong cu Con O-ei mỗi ngy vo trong ni chỗ tuyết ngập dy, để đo củ sắn th được biết đ l b chị cả, b bc O-rito hng thứ hai v O-sumi, mẹ của anh l c gi t. V hon cảnh đặc biệt, O-ei đ đi lng khc lấy chồng[30] trong khi đ chồng của O-rito vo ở rễ trong nh, lấy họ Konbu v thnh người chủ gia đnh.Hai người chồng của O-ei v O-rito đều đ chết, chủ gia đnh hiện tại l con trai của O-rito tn gọi Yoshimatsu v vợ anh ta l người đn b đ tiếp chuyện khi Tsumura bước vo trong sn hỏi thăm.Khi mẹ của O-rito cn sống, cụ c giữ lại t giấy tờ v thư từ lin quan đến O-sumi nhưng tri qua ba đời rồi, kh lng cn vật no tồn tại.Sau khi ni thế, bất thần O-rito như nhớ ra điều chi. B đứng ln, mở cửa ci ban thờ Phật trong nh, lấy ra một tấm ảnh trưng by bn cạnh mấy ci bi vị. Tsumura c cảm tưởng mnh đ được nhn thấy ở đu. Đ l chn dung mẹ anh, khổ bưu thiếp, chụp khoảng trước khi b qua đời.Anh cũng c một bức sao như thế trong tập ảnh của mnh.

-Đy, đy, đẻ của ng c để lại vật nầy

O-rito như nhớ thm được điều g khc:

-Ngoi tấm ảnh cn c chiếc đn koto. Cụ ti giữ cẩn thận lắm, xem n như vật kỹ niệm của con gi dưới saka.Lu nầy khng giở ra xem, chẳng hiểu by giờ n thế no

B bảo cy đn koto được cất trong kho trn gc. Tsumura nn lại chờ Yoshimatsu về lấy xuống cho anh xem.Trong khi chờ đợi, anh gh xm bn cạnh ăn cơm.Sau khi trở lại, anh gip hai vợ chồng trẻ khnh mn đồ kềnh cng bm đầy bụi đ ra chỗ sng ngoi hin.

Khng hiểu sao mn đồ qu ấy lại nằm ở một nơi khng đng chỗ l ci nh nầy. Khi tấm vải dầu đ bạc mu bao quanh được mở ra, một chiếc đn koto di gần hai mt[31], tuy đ cũ nhưng sơn v rắc kim nhủ tuyệt đẹp hiện ra trước mắt họ. Cy đn được trang tr trọn vẹn bằng tranh sơn mi chỉ trừ mặt sườn gỗ gọi l vỏ (k) ở dưới hng dy đn. Hai ra dọc theo thn đn gọi l bi (iso) hnh như được trang tr với phong cảnh bải biển Sumiyoshi[32] : một bn vẽ cnh cổng torii đền thần đạo v chiếc cầu hnh vng cung ẩn trong rừng tng, bn kia vẽ một ngọn thạch đăng cao với rặng tng ng theo gi v những đợt sng x ln bờ.V số những con chim choi choi bay lượn trn vng từ biển (umi) cho đến qung long gic (ryuukaku), tứ lục (shibunnoroku) thuộc phần đầu cao của đn; trong khi phần đầu thấp, nơi c vải sậy (oginuno) v ở dưới l sồi (kashiwaba) c tranh trang tr hnh my ngũ sắc v cc tin c. V gỗ ng đồng lm thn đn đ ln nước cng với thời gian cho nn những bức tranh trang tr v kim ngn nhũ rắc ln nn ton thể cy đn hắt ln một thứ nh sng lm cho mắt. Tsumura phủi bụi khỏi tấm vải dầu bọc đn v xem xt kỹ lưỡng cc hnh vẽ. Tấm vải hnh như được dệt theo kiểu Shioze, đường chỉ rất st sao v dy, mặt trn ph ra bn ngoi c hnh hoa mơ kp mu trắng hiện ra trn nền đỏ, cn mặt dưới c hnh một mỹ nhn Trung Quốc ngồi trn lầu cao gảy đn tranh. Trn hai cột lầu c viết hai cu thơ đối với nhau:

Nhị thập ngũ huyền đn dạ nguyệt,

Bất kham thanh on khước qui lai [33]

Trn nền, ở pha trong l cảnh một đn nhạn đang bay dưới vầng trăng, bn cạnh c chp một bi thơ tiếng Nhật:

Ngỡ ngỗng trời đang giăng hng,

Ai hay trụ nhạc cũng dn đường my.

 

 

Iso (Bi) 2)Umi (Biển) 3)Ryuukaku (Long Gic)

4) Shibun-no-Roku (Tứ Lục) 5) Oginuno (Vải Sậy)

6) Kashiwaba (L Sồi)

 

 

Hoa mơ kp khng phải hoa văn của gia đnh Tsumura. C thể n l của gia đnh Urakado, nh cha mẹ nui hay l của hng qun trn xm Shinmachi. C lẽ khi mẹ anh về lm du nh Tsumura, b thấy khng cần phải giữ lm chi ci dấu vết của ngy thng b cn sống ở xm lầu xanh nn gửi tặng n cho gia đnh ở dưới qu. Cũng c thể nghĩ rằng trong gia đnh lc đ c một c gi đến tuổi cập k, b ngoại anh đ chấp nhận mn qu để dnh cho c gi ấy. Hoặc giả, b mẹ của Tsumura đ giữ ci đn suốt thời kỳ b lấy chồng ở Shimanouchi v trước khi chết, viết di chc để n lại cho gia đnh, Thế nhưng cả b bc O-rito lẫn cặp vợ chồng trẻ, khng ai biết g về chuyện đ cả, Hẳn l c một phong thơ km với cy đn nhưng by giờ khng ai biết n ở đu. Họ chỉ cn nhớ rằng ci đn koto ấy l của một người trong nh m họ đ cho người ta dưới sakađể lại cho.

Ngoi ra, c một chiếc hộp nhỏ đựng t đồ phụ tng như trụ chăng dy v phm đn.Những ci trụ lm bằng gỗ đen, rắn chắc, được sơn, rắc kim nhủ v trang tr hnh tng-trc-mai ln trn. Mấy ci phm v dng nhiều nn đ mn hết. Chạnh lng v ci nghĩ mẹ anh đ sử dụng những ci phm nầy với mấy ngn tay mnh khảnh của b, Tsumura thử lồng một ci vo ngn t của anh. Ci cảnh anh đ thấy hồi cn b với người đn b thanh lịch đang ha bản Konkai (Tiếng Chồn Khc) với ng thầy trong gian sau căn nh, lại thong hiện ra trước mắt anh. Cho d người đn b ấy khng phải l mẹ anh v chiếc đn khng phải l chiếc đn koto ny, mẹ anh chắc đ bao lần vừa đnh bản nhạc vừa ht theo. Anh tự nhủ nếu được thế no cũng phải cho sửa chữa ci đn nầy thật nhanh chng v nhờ một nhạc sĩ c ti đnh cho nghe bản Konkai vo ngy giỗ của mẹ.

Ngi miếu Inari trong vườn đ dng để thờ thần chồn như vị thần ph hộ gia đnh từ nhiều đời v cặp vợ chồng trẻ c thể xc nhận đ l ci miếu đ được nhắc đến trong l thư của b ngoại anh.Thế nhưng ngy nay, trong gia đnh khng ai c ti gọi được chồn ra nữa. Từ ngy cn b, Yoshimatsu c nghe ni ng mnh lm được chuyện đ nhưng từ một thời kỳ no đ thần chồn trắng Mybuno-shin khng thấy xuất hiện nữa v nay chỉ cn dấu một ci hang cũ của chồn dưới gốc cy dẽ đằng sau miếu. Khi người ta dẫn Tsumura đến đ, anh thấy c một sợi giy thing shimenao của Thần Đạo tết bằng giấy ai treo hờ hửng ở miệng hang.

Cu chuyện trn đy đ xy ra vo năm b cụ nội Tsumuraqua đời nghĩa l hai ba năm trước khi anh kể lại ti nghe trong khi hai đưa ngồi trn mỏm đ ở Mitataki. Những người b con ở Kuzu m anh nhắc trong bức thư anh gửi cho ti khng ai khc hơn gia đnh b O-rito. B l b bc cnh bn ngoại của Tsumura v gia đnh b cũng l gia đnh mẹ của anh bạn ti. Do đ, trong khoảng vi năm sau nầy, anh đ bắt đầu đi lại với gia đnh mnh. Hơn nữa, anh cn gip đở cht đỉnh tiền bạc để họ sinh sống. Anh lại xy một ngi nh ring cho b bc v mở rộng ci xưởng lm giấy, gip gia đnh Konbu c phương tiện lm ăn bề thế hơn d vẫn trong phạm vi một nghề thủ cng.

 

 

 

Phần Su: Shionoha

 

-Thế th lần nầy, mục đch chuyến đi của cậu l g?

Hai chng ti vẫn ngồi nghỉ trn mỏm đ, qun khuấy mn đm đ bung dần xuống chung quanh. Nhn lc bạn ti dừng lại giy lt cu chuyện kể, ti mới hỏi xen vo;

-Cậu đi gặp b bc, phỏng?

-Trong cu chuyện nầy, tớ cn qun chưa kể cho cậu một chi tiết!

Trong ci chập choạng của buổi hong hn,chng ti bắt đầu hết nhận ra hnh th những bọt nước của dng sng đang đập vo bờ đ dưới chn mnh nhưng ti vẫn cảm thấy được mặt Tsumura c hơi đỏ ln khi anh ni thế.

-Lần đầu tin tớ đến, khi cn đứng ngoi ro nh b bc, c một c gi trẻ mười bảy mười tm đang lm giấy ở bn trong. Cậu c nhớ l tớ đ kể cậu nghe chuyện ấy khng?

-Ờ ờ!

-C gi đ thực ra l chu ngoại của b bc cả - ci b tn O-ei v đ mất rồi đ. Hồi tớ gh, đng dịp c ta đến phụ một tay cho gia đnh Konbu.

Đng như ti nhận xt, giọng ni của Tsumura dần dần trở nn hết sức ngượng ngập:

-Như tớ vừa kể cậu nghe khi ny, c ta đng l gi qu, lại khng đẹp đẻ g cho cam. V cng việc, c ta phải nhng tay trong nước giữa trời lạnh cng cho nn chn tay đ nứt nẻ v trng rất th kệch. Thế như hng chữ trong l thư của b ngoại tớ, ci bn tay nứt nẻ v đầu ngn tơi ra hết đ m ảnh tớ hay sao m lạ lng thay, từ lc đầu tin chỉ cần một lần được thấy c gi nhng đi bn tay đỏ hỏn trong nước, tớ đ thương c ta liền. Cn phải ni thm nữa l c c nhiều nt hao hao khun mặt của mẹ tớ trong tấm ảnh. Đ đnh v gia cảnh, thn phận c chỉ l người lm đứa ở nhưng nếu được trau dồi th c cũng sẽ gần được như mẹ tớ thi.

-Ra thế, c ta l ci trống Hatsune của cậu đấy!

-Phải, đng rồi! ..Sao, cậu thấy thế no? Tớ định hỏi c ấy lm vợ.

C ta tn l O-sawa. O-tomo, con gi của b bc cả O-ei, lấy chồng họ Ichida, con nh nng ở gần Kashiwagi. O-sawa sinh ra ở đ. V gia đnh sống chật vật nn khi mới xong bậc tiểu học, c đ phải xuống thị trấn Goj gip việc cho người ta. V nh neo người, năm mười bảy c mới xin thi về qu, từ đ gip việc đồng ng. Nhưng đến ma đng, khng c nng vụ, c được gửi đến gia đnh Konbu phụ họ lm giấy. Năm nay đng l c cũng phải đến nhưng c lẽ chưa đến lc. Nhn thế, theo lời Tsumura, trước tin anh phải thổ lộ cho b bc O-rito v vợ chồng Yoshimatsu nỗi lng thầm kn của mnh, rồi ty theo kết quả, hoặc nhờ họ gọi c ấy tới gấp hoặc chnh mnh tm đến nh c.

-Nếu mọi sự tri chảy th tớ cũng c hy vọng gặp được c O-sawa?

-Đng! Chuyến đi ny rủ cậu đi tớ cũng muốn cậu thế no cũng gặp c ấy hộ v cho tớ nghe nhận xt của cậu về c ấy đấy. Bề g hon cảnh của hai bn khc nhau nhiều qu, khng biết cưới c ấy về rồi c được hạnh phc hay khng đy? Tuy tin tưởng l khng sao nhưng cũng khng thể hon ton yn tr.

Ti thc hối Tsumura đi ngay, hai đứa tuột xuống mỏm đ m chng ti ngồi ny giờ. Thế rồi đến Miyataki, chng ti thu xe ko v khi chng ti đến nh gia đnh Konbu ở Kuzu, nơi chng ti đ xin ngủ đỗ, th trời đ tối sẫm.Ti xin lược hết những ấn tượng ti c về b bc O-rito, gia đnh b, cảnh tượng nh cửa, xưởng giấy v khng chỉ lm chon giấy m cn lập lại những điều đ viết ở trn. Ti chỉ xin ghi lại đi b điều cn giữ lại trong k ức. Thời đ, điện chưa tới vng nầy v chng ti v gia đnh họ ngồi thnh vng trn quanh một bếp l lớn dưới nh đn dầu ni chuyện với nhau. Nh của họ đng l một ngi nh tranh miền ni tiu biểu. Họ chụm l bằng gỗ sồi, dẻ xanh lẫn gỗ du nhưng họ cho biết chỉ c gỗ du l chy chậm v toả hơi nng dịu hơn cả cho nn cho thứ củi nầy vo đầy cả l. Ti lấy lm ngạc nhin v họ xi phung ph cn hơn người tỉnh thnh. Dưới nh sng của những tia lửa ku lch tch, rui ko v trần nh trn bếp l nh ln một mu đen nhnh như vừa mới được t bằng hắc n.Cn phải kể thm l mấy con c thu vng Kumano dọn ra trong bửa cơm chiều ngon ơi l ngon.C thu bắt được ngoi biển Kumano được kẹp trong l trc ci v chuyển vận ln vng ni để bn. Trong cuộc hnh trnh di năm, su ngy hay một tuần, nhờ c gi c tự động kh đi. Nhiều khi chồn cn chạy ra cuổm cả c. Đ l họ kể với ti như vậy.

Sng hm sau, khi bn định với nhau xong, Tsumura v ti, tạm thời mỗi người sẽ hnh động theo một hướng khc nhau. Tsumura sẽ trnh by vấn đề thiết thn của anh v thuyết phục gia đnh Konbu ni vun vo hộ. Trong khi đ, nếu ti c mặt th sẽ lm vướng vu anh cho nn ti sẽ đi một vng khoảng năm su ngy tm hiểu vng ni su trn thượng nguồn sng Yoshino để thu lượm tư liệu cần thiết cho cuốn tiểu thuyết đ dự tnh. Ngy đầu tin rời khỏi Kuzu, ti định đi đến lng Unogawa viếng phần mộ của hong tử Ogura, con trai thin hong Go-Kameyama, sau đ vượt ngọn đo Gosha (Ngũ X) đến lng Kawakami rồi qua đm ở Kashiwagi.Ngy thứ hai ti định vượt đo Obagamine v ngủ lại trang trại Kawai trong lng Kitayama. Qua đến hm thứ ba, ti sẽ thăm cha Ryuusen (Long Tuyền Tự) ở Otochi, chỗ c cung xưa của Vua Nh Trời, v phần mộ hong tử Kitayama, rồi sau đ, leo ln rặng daigahara v ngủ một đm trong ni. Ngy thứ tư, ti tnh gh suối nước nng Goshiki (Ngũ Sắc) v thm hiểm thung lũng Sannoko. Nếu đi trt lọt, ti sẽ thăm hai vng đất bằng l Hachimandaira v Kakushidaira cho được v xin tiều phu cho ngủ trọ trong chi hay lui trở lại qua đm ở Shionoha. Ngy thứ năm ti sẽ từ Shionoha đi Kashiwagi, v cng ngy đ hoặc hm sau về tới Kuzu. Đấy l chương trnh chuyến đi ti đ lập ra, c tham khảo kiến gia đnh Konbu về địa l trong vng . Sau khi hứa hẹn ngy ti ngộ, ti chc Tsumura mọi điều may mắn rồi ln đường. Khi ti sắp sửa rời chn, Tsumura cho biết anh c thể đến thăm gia đnh O-sawa ở Kashiwagi v chỉ cho cch ti tm nh c ta, dặn ti nhớ gh lại chơi khi no ti đặt chn đến Kashiwagi trn đường về.

Chuyến đi của ti hầu như diễn ra ăn khớp với chương trnh. Theo lời người ta, ngy nay th ngay cả ngọn đo Obagamine hiểm trở cũng đ c đường but, v khch c thể đi thẳng một lo đến Kinomoto trong xứ Kii m khng cần phải xuống xe cuốc bộ. Nhớ lại tnh huống hồi trước lc ti qua vng th như thể đ l chuyện xưa lắc.May l trời tốt nn ti thu thập được nhiều tư liệu hơn cả lng mong đợi, cho đến hm thứ tư th thấy chuyện đường s kh khăn hay nhọc nhằn chỉ c thế thi sao!. Thế nhưng đường vo thung lũng Sannoko mới lm ti t hỏa. Nhất l trước khi đi đến đ, ti c nghe thin hạ hay bảo: Chỗ đ khiếp lắm! hoặc l : Trời ơi, ng đi Sannoko đấy ? nn đ chuẩn bị tinh thần.Do đ, ti mới thay đổi lịch trnh đi cht. Ngy thứ tư, ngủ trọ một đm tại suối nước nng Goshiki, ti mượn một người đi theo lm hướng đạo, rồi qua hm sau, mới sng tinh mơ đ khởi hnh.

Con đường men theo dng sng Yoshino từ nơi pht nguyn của n l ni daigahara để xuống dưới, đến bn bờ một chỗ chẻ nhnh tn gọi Ninomata (Hai Bắp Vế), nơi sng gặp gỡ một dng suối th con đường rẽ lm hai.Một nhnh đưa thẳng về Shionoha, cn nhnh kia uốn cong về bn phải trước khi đm xuống thung lũng Sannoko.

Con đường lớn dẫn đến Shionoha th đng l một con đườngchứ ci nhnh quẹo qua bn phải chỉ l một lối mn chật hẹp, chỉ đủ để đnh dấu gip cho người đi, v xuyn qua những cnh rừng tuyết tng dy đặc. Thm nỗi hm qua trời mới mưa, nước lũ sng Ninomata dng cao lm lở đi hay nhận chm cả mấy chiếc cầu lm bằng thn cy th, lm ti phải nhảy từ phiến đ nầy qua phiến đ nọ trn những chỗ xoy của dng nước xiết v nhiều khi đnh b bốn cẳng chứ ngoi ra khng c cch đi qua. Trn đầu nguồn sng Ninomata l sngOkutama. Từ chỗ đ, chng ti băng qua lng sng Jiz (Địa Tạng) v cuối cng tới được pha sng Sannoko. Đoạn đường đi từ sng nầy qua sng kia bọc bằng những vch đ dựng đứng khng biết bao nhiu trượng. Nhiều chỗ hẹp đến nỗi phải lch người mới đi lọt, nhiều chỗ đường sụp mất tch. Người ta phải bắc cc thn gỗ nguyn khối hay vn lt đường lm những chiếc cầu tạm tiếp nối trong khng trung để con đường mn ngoằn ngoo c thể băng qua những vực thẳm. Một tay leo ni nh nghề chắc sẽ coi l như chuyện cơm bửa , thế nhưng thể dục dụng cụ vẫn l mn ti yếu nhất thời trung học: mấy thứ x đi, x mc hay ngựa gỗ từng lm ti sợ đến pht khc. Hồi đi thăm Yoshino lần trước, ti hy cn trẻ, người trng thanh cảnh hơn by giờ v c thể đi bộ trn đường bằng ba bốn mươi cy số m khng biết mệt. Thế nhưng giờ đy, ở một nơi kh đi như thế ny, nếu khng dng cả bốn v th khng ti no tiến tới trước được. Chn ti hy cn đủ sức nhưng vấn đề l thn hnh đ bớt nhanh nhẹn.Chắc chắn l trn đoạn đường, mặt ti đ hết đỏ gấc rồi lại xanh chm khng biết đến bao nhiu lần.Thật lng m ni, phải chi khng c người hướng đạo đi cng th ti đ quay về pha cầu gỗ Ninomata rồi. Sự hiện diện của ng lm ti mắc cỡ v khng biết tnh sao, tiến một bước hay li một bước đều ngại, rốt cuộc, hai bn chn vừa run lẩy bẩy vừa phải tiếp tục.

V l do đ nn phong cảnh ma thu trong thung lũng đẹp như thế m ti lấy lm hỗ thẹn khng đủ sức để miu tả tường tận n v mi bận ci xuống, ch vo bước chn mnh. Đi lc c ngẫng đầu ln l khi giật nẫy người v tiếng mấy con chim sẽ ng chợt đập cnh bay ln. Ngược lại, ng hướng đạo của ti quả thật đ quen việc. Ngậm điếu thuốc l rời quấn trong l hải đường trn mi, ng ta tiến ln trn con đường nguy hiểm nầy m khng cht mệt nhọc, cn chỉ bảo đy l thc nầy, sng nọ, ghềnh kia.Thế rồi, ng đưa tay ra trỏ về pha xa:

-Đằng đ l ghềnh đ Gozenmsu (Tu Ngi). ng ta bảo. Cn kia l ghềnh Berobedo. ng lại chỉ về hướng một nơi xa hơn.

Nghe ni thế, ti đưa cặp mắt kinh hong nhn xuống đy vực m khng thấy thấu tới nơi v khng phn biệt nổi ci no l Gozenmsu v ci no l Berobedo nhưng ng hướng đạo giải thch l ngy xưa đức vua ngự ở đy cho nn c những ghềnh đ mang những ci tn như vậy.Do đ, bốn năm năm về trước, c học giả, tiến sĩ hay cng chức cao cấp g đ, ni chung l một vị c tiếng tăm, từ Tky đến thăm thung lũng ny, v đặt cu hỏi :

-Ở đy c ci ghềnh đ no tn Gozenmsu khng ?

ng hướng đạo lc đ cũng đi dẩn đường, mới cung knh trả lời :

-Dạ thưa c ! Rồi chỉ về hướng ghềnh đ.

-Thế cn ci ghềnh tn l Berobedo ?

-Dạ, thưa n đy ! ng ta bảo thế rồi chỉ một mỏm đ khc.

- ra thế, tốt lắm. Nhất định Vua Nh Trời (Jiten.) c ở đy rồi !

Tấm tắc xong, vị ấy bn quay về Tky.Đ l cu chuyện m ng hướng đạo đ kể ti nghe nhưng khng giải thch được nguồn gốc ci tn của những ghềnh đ ấy.

Ci ng hướng đạo nầy cn biết thm nhiều cu chuyện truyền tụng ở vng nầy.Ngy xưa khi bọn truy kch Vua Nh Trời từ kinh đ đột nhập vo đy, chng khng biết ngi ở đu, mới đi hết ni nầy sang ni nọ để lng.Một hm, chng xuống thung lũng ở đy v thấy rằng trong dng nước sng Tanigawa chảy từ thượng lưu xuống pha chng c lẫn cả vng nn chng lần m đi ln th tm ra cung điện của ngi. Một cu chuyện khc kể rằng sau khi đến ngự trong cung Kitayama, mỗi ngy Vua Nh Trời ra rửa mặt trn dng sng Kitayama chảy trước cung điện.Đức vua bao giờ cũng đi với hai kẻ ty tng c khun mặt giống ngi như đc đến nỗi khng ai phn biệt được ai l đức vua thật. Những kẻ truy kch mới d hỏi một b lo trong thn hay c dịp qua đ th b mới chỉ cho :

-Ci người no khi thở ra m hơi thở mu trắng ấy chnh l đức vua.

Chnh nhờ đ m bọn truy kch mới tấn cng v cắt được thủ cấp đức vua nhưng nghe ni con chu nh b lo v thế mấy đời đều đẻ ra ton người tn tật.

Vo khoảng một giờ trưa, ti đến được một tp lều ở vng đất bằng Hachimandaira, vừa mở cơm hộp ra ăn vừa lấy sổ tay ra ghi chp những truyền thuyết nghe được. Từ đy chỉ cn đoạn đường khứ hồi độ dưới ba dặm (mươi cy số) để đến chỗ đất bằng tn gọi l Kakushidaira (Đồng Ẩn Nu) nhưng đoạn đường sắp tới sẽ dễ đi hơn con đường chng ti mới vượt qua ban sng. Thế nhưng cho d cc nhn vật Nam Triều muốn trnh cặp mắt người đời, việc vo ở mi su trong nầy quả l điều bất tiện. Chắc chắn l cu thơ của hong tử Kitayama như sau :

Lạc loi vo chốn non su,

Cửa si phong kn, dạ sầu với trăng.

khng thể no được lm ra ở một nơi như nơi nầy.Ni tm lại, phải chăng Sannoko chỉ l một địa điểm trong truyền thuyết chứ khng dnh dng đến sự thực lịch sử ?

Tối hm đ, ng hướng đạo v ti ngủ đỗ lại ở Hachimandaira trong căn lều của một sơn nhn, được đi ăn cơm c thịt thỏ rừng. Sng hm sau, chng ti trở lại Ninomata bằng con đường cũ, ở đ, sau khi giả từ ng, ti về Shionoha một mnh. Tuy nghe ni từ đấy đến Kashiwagi chỉ c bốn cy số nhưng ti trng trnh lại với định đi tắm suối nước nng phun ln dọc bờ sng. Trn sng Yoshino, nơi nước dng ln khi hợp lưu với dng Ninomata, c một chiếc cầu treo. Vừa vượt qua đ, ti đ thấy suối nước nng nằm trn bi sng dưới chn cầu. Thế nhưng khi thử nhng tay vo, ti thấy nước chỉ hm hẩm như nước hấp hơi nắng l cng. Mấy b nh nng đang bận rộn rửa củ cải trong đ.

-Chỗ ny ma h mới vo tắm được. Cữ nầy, muốn tắm phải cho nước vo bồn tắm m đun ln.

B ta vừa ni vừa chỉ tay về hướng một ci bồn tắm bị bỏ mặc trn bi sng.

Vừa lc ti ngoảnh đầu nhn ci bồn th từ trn cầu treo c tiếng ai gọi ơi ới :

-.. ! .... !.

Nhn lại, t ra ai như Tsumura v O-sawa. Anh chng chạy về hướng ti, c gi theo sau lưng. Chiếc cầu treo chao nhẹ dưới bước chn v tiếng guốc gỗ lốc cốc của họ m vang trong thung lũng.

 

Về sau, ti khng viết được quyển tiểu thuyết lịch sử như đ dự tnh v hy cn thiếu một số tư liệu. C O-sawa m ti thấy trn cầu hm đ nay đ trở thnh b Tsumura l chuyện khng cần phải ni. Chuyến đi vừa qua xem ra đem lại nhiều thnh quả cho Tsumura hơn l cho ti.

 

Tky, dịch từ 25/04 đến 05/06/2005.

 

 

 

HẾT

 

Ch Thch Của Người Dịch

 



[1] Như lịch sử nhiều quốc gia, Nhật Bản đ trải qua tnh trạng chia cắt trong vng 57 năm (1336-92). Bắc Triều đng ở Kyto, cn Nam Triều đng trong cng ni non Yoshino. Cc thin hong hiện tại thuộc dng di Nam Triều.

[2] Người thuộc dng họ Kusunoki, ho tộc vng Kawachi, Izumi, ủng hộ Nam Triều.

[3] Ba vậy bu (sanshu jingi) tượng trưng cho quyền lực thin hong.

[4] Akamatsu Mitsusuke (Xch Tng Mn Hựu, 1373-1441?), ho tộc đời Nam Bắc Triều, m st Tướng Qun Ashikaga Yoshinori, chu người dựng cha Kim Cc, sau tự st. Sử gọi l cuộc loạn năm Kakitsu (1441-1444).

[5] Tức Thi Bnh K, truyện k về chiến tranh gồm 40 quyển miu tả khoảng thời gian nước Nhật đi đến cảnh phn chia thnh hai triều đnh Nam Bắc với một giọng văn hoa lệ, bằng chữ Nhật xen lẫn chữ Hn. C lẽ do một php sư tn Kojima viết ra khoảng năm 1368-1379.

[6] Nguyn l một tiểu thuyết đại chng ni về giới du cn anh chị đời Edo do nh văn Kyokutei Bakin (1767-1848) viết.

[7] Kyokutei Bakin (Khc Đnh M Cầm, 1767-1848), nh viết tiểu thuyết (đặc biệt l kiếm hiệp) nổi tiếng thời Edo.

[8] Kuzu (Giy Sắn) thn thảo, l chỉa ba, một trong bảy thứ cỏ ma thu, mặt tri (ura) dễ by ra khi trời c gi. Lm lin tưởng đến chữ urami nghĩa l on hận hay hận tnh. Cn gọi l kuzu kazura (sắn đn lồng ) một chữ dng trong thơ khi m chỉ lng on hận. Vở tuồng N nhan đề Kuzu của soạn giả Zeami (1363?-1443?) cũng ni về một ng hong lưu lạc.

[9] Thin hong vĩ đại trong lịch sử Nhật Bản, sau khi đoạt ngi của chu sau loạn Nhm Thn (672), đ lập ra luật lệnh, chế độ, bin tu quốc sử, tại vị từ 673 đến 686. Lc cn l hong tử ama (671), c lần vo vng ni Yoshino ẩn cư.

[10] Tn một vở tuồng bp b nghĩa l  Đem Chuyện Ni Imoseyama Dạy Dỗ Người Phụ Nữ do nh soạn kịch Chikamatsu Hanji v cc bạn hợp tc viết v diễn lần đầu tin năm 1771, kể lại bi kịch của chng Koganosuke v nng Hinadori. Sau trở thnh tuồng Kabuki.

[11] Tức Taira no Koremori (1157-1184?), con trai cả của quyền thần Kiyomori, nổi tiếng l người đẹp trai. Lc họ Taira bị đnh tan, phải tr ẩn trong dn.Sau chết ngoi biển, c thuyết cho l đi tu v chết bệnh.

[12] Nhn vật trong tuồng ma rối Jruri nhan đề Yoshitsune Senbonzakura, đng vai một tn v lại con nh bn cơm nắm c giấm, sau được cảm ha, hy sinh cả mnh v vợ con để cứu Tairano Koremori.

[13] Tiếng đầu tin (Sơ m) thường để chỉ tiếng cuốc ku đầu ma h.

[14] Phu nhn Shizuka (Tĩnh) tức l Shizuka Gozen, i thiếp của danh tướng Yoshitsune (Nghĩa Kinh), xuất thn con ht shirabyoshi (tn gọi gi lng chơi snh nghệ thuật thời Heian v Kamakura, ăn mặc nam trang), dung nghi diễm lệ, lại giỏi ca vũ nhạc. Trn đường lưu lạc, đnh chia tay với Yoshitsune ở Yoshino. Bị bắt về Kamakura lc đang c thai, phải ma ở đền Tsurugaoka trước mặt vợ chồng Tướng Qun Yoritomo (kẻ th v l anh ruột của Yoshitsune) điệu ma m xưa Yoshitsune yu thch nhất. Sau nng đi tu. Ngy sinh v mất của nng khng r. Mối tnh bi đt hai người l nguồn cảm hứng phong ph của cc soạn giả tuồng N v Kabuki . Tc phẩm lin quan đến nng c cc vở như Yoshino Shizuka (Shizuka ở Yoshino) , Futari Shizuka (Hai nng Shizuka) , Funa Benkei (Con thuyền của Benkei).

[15] Trong truyện nầy, dn địa phương vng Yoshino chủ trương l nng đ tự trầm dưới giếng chứ khng bị qun địch bắt.

[16] Futari Shizuka (Hai nng Shizuka), tuồng N của Zeami.Nng con gi hi rau (Natsumi) l người bị hồn ma Shizuka m. Nng xưng danh tnh cho nh sư v bắt đầu ma. Cng lc, hồn ma của Shizuka cũng hiện ra v ma theo.

[17] Nh thơ thời Man.yshuu, hoạt động trong khoảng 20 năm từ 713 đến 733.

[18] Gọi tắt tn nh thơ Kakinomotono Hitomaro, một trong Tam Thập Lục Ca Tin.

[19] Nh thơ v danh tăng thời Heian. Sinh năm 1118, mất năm 1190. C Sanka-shuu (Sơn Gia Tập).

[20] Địa danh. Thị trấn nằm trn dng sng Yoshino, nơi thu thập v phn phối gỗ của vng ni nầy.

[21] Tương ứng với năm 1737 nghĩa l gần 600 năm sau thời của Minamotono Yoshitsune (1159-1189) v Shizuka Goxen.

[22] Kaibara Ekiken (1630-1714) l nh Hn học, gio dục va bản thảo học Nhật Bản. Ho chu tức l vng Yamato (Đại Ha), quyển sch ghi chp chuyến viếng thăm vng ny của tc giả.

[23] Ken = 1, 818m.

[24] Ca từ của bi Konkai lấy từ tập Matsunoha (L Tng, 1703), một tập thơ dn gian, thật ra rất tối nghĩa. Tanizaki c sửa đổi đi cht cho hợp với đề ti cu truyện.

[25] Những nhn vật trong vở tuồng. trường hợp O-Karu chẳng hạn, l con gi Yoichibei, để kiếm tiền gip chồng, phải bn mnh vo xm thanh lu ở Gion. Sao v sợ lộ việc cơ mật, bị người giết.

[26] Cn gọi l thời Edo (1600-1868) lc gia đnh cc Tướng Qun họ Tokugawa lnh đạo Nhật Bản đến trước cuộc Duy Tn (1868).

[27] Michiyuki (đạo hnh, đi đường) l một điệu ma trong tuồng Jruri, Kabuki v Kygen m hai nhn vật, thường l nam nữ yu nhau, đi vng vo trn sn khấu v ht, như thể sống lần cuối một cuộc đời thu gọn trước khi về ci chết.

[28] Chim cuốc, cn gọi l đỗ quyn, tử qui vvdnh với sự tch Thục Đế như trong văn chương Trung Quốc v Việt Nam. Bất Như Quy cũng l chim cuốc (hototogisu), diễn m tiếng ku của chim.

[29] Xm lng chơi ở saka thời Edo. Trong nin hiệu Kan-ei (1624-1644), mạc phủ đ xy cất một khu phố mới (Shin = Mới, Machi = Khu Phố, Xm) để tụ hợp cc gi lng chơi bốn phương. Cng với Shimabara ở Kyto v Yoshiwara ở Edo l ba xm bnh khang lớn nhất nước.

[30] Trong gia đnh chỉ c con gi, đng lẽ chồng c cả phải gửi rễ, theo họ vợ v trở thnh chủ gia đnh.

[31] Nguyn tc honken no koto tức đn cầm c chiều di cở 1,82 mt.

[32] Phong cảnh bải biển ở pha nam saka, nơi c đền thờ nổi tiếng.

[33] Thơ của thi nhn Tiền Khởi đời Đường vịnh nhạn sng Tiu Tương phải bỏ đi về bắc v khng chịu nỗi tiếng đn buồn thảm của nng Tố Nữ trong thần thoại:

Hai mươi lăm giy giữa đm trăng,

Đn nghe ai on nn chăng nhạn la