CayBachDanVoDanh

Cy bạch đn v danh

Truyện ngắn của Nguyễn Quang Thn

 

Ngi nh ngi thấp. Mi ngi ru phong. Ci sn gạch, những vin gạch rạn vỡ. Ch Bạch Vn ngồi đan rổ. Thằng Sinh Tồn ba tuổi đnh nhau với con g mạ, với bầy con. Thằng Thịnh hớt hải chạy vo:

- Ch Bạch Vn ơi, thm ấy chết ngoi cổng lng rồi.

Trước đ mấy pht, chiếc xe ngựa đặt ở sn kho. Thằng Ho, mũi chảy xuống tận miệng, nhảy ln, ht: "Phng đi!" N quất một roi vo mng ngựa. Con ngựa dựng ngược, lồng ln, ko chiếc xe khng băng băng đến cổng lng. Thm Bạch Vn đội một rổ bo đi trước. Thằng Ho quất một roi nữa vo mng. Con ngựa chồm ln lưng thm Bạch Vn. Rồi hai ci bnh xe nghiến ln người thm lc ny đ ng nằm ngang ra đường. Những cnh bo tấm rơi tung te. Người lng v anh đnh xe ngựa cng chạy lại. Họ ko thm Bạch Vn ra khỏi bnh xe. Thm đ chết.

Ch Bạch Vn m ngang xc vợ về nh. Mặt mũi ch ti xanh như ch cũng đ chết v sự ngu ngốc của con người. Thằng Sinh Tồn lon ton theo sau. N gọi: "Mẹ, mẹ! Bnh con đu?"

Ch Bạch Vn gọi người bn nh. Thằng Sinh Tồn cht ci khăn trắng trn đầu. Hai dải vải thng xuống sau lưng. Năm triệu! Ch Bạch Vn ni. Ba triệu thi, nh ny c dớp rồi! Người mua l một anh mổ lợn, ni. Bn! Ch Bạch Vn tuyn bố. Cho hạn ng năm ngy th ra khỏi nh. Người mổ lợn ni rồi đi ra. Ch Bạch Vn cầm xấp tiền năm ngn trn tay, khc.

Bến sng Thương. Nắng sớm trn những mi đ. Con đ ngang dng dằng giữa dng sng lặng lờ như khng biết chảy. Trn một g đất trống trn bến, ch Bạch Vn, thằng Thịnh, bố thằng Thịnh, ng Cả Hn, hai ba người nữa đang dựng nh. Một ci qun bằng gỗ. Mi lợp l cọ, cột gỗ, vch thưng bằng gỗ vn de dy ba phn. ng Cả Hn ni: "Vn ny m lt thuyền hay lt cầu th bền gh!" Ch Bạch Vn lầm l cầm thuốc l mời mọi người.

Ch Bạch Vn dắt con thăm mộ vợ. Khi hương nghi ngt. Ch thụp xuống khấn: "Ti mở qun bn nước nui con. B ph hộ cho ti!" Ch nhớ lại bến đ năm ấy. Nửa đm, ch đứng gọi đ. Từ bn kia, c tiếng đp lại. Con đ sang sng. Ch nhảy ln. Để ti cho cho! Ch bước tới giật lấy mi cho. C gi dằng lại. Rồi ng. Ch Bạch Vn chồm ln. Sao lại đ ln người ta! R dơ! Ch Bạch Vn đứng ln. C thế m cũng qut - ch ni. Giỏi th cho đi! Ch Bạch Vn cầm cho. Con đ quay mng mng. Đừng c giả vờ - c gi ni - Khuya rồi, ng mnh! Ci đn bo phụt tắt. Con đ vẫn quay v chập chờn như say trn mặt sng Thương. Nửa năm sau ch cưới c li đ đm ấy.

Những giọt nước mắt của ch Bạch Vn rơi nha k ức. Ch đứng dậy, dắt con ra về. Thằng Sinh Tồn khc: "Con ứ về! Con ở với mẹ cơ!" Ch pht vo đt n một ci.

Ch Bạch Vn gi đi trong ci qun nước ở bến đ. Ci qun gỗ với những tấm thưng bằng gỗ de bng ln cng tuổi tc v năm thng. Ch Bạch Vn để ru mp, tc đ hoa rm, gương mặt trầm tư v khắc khổ một cch kh hiểu. Ch ngồi rt nước cho khch qua đ, bn rượu lậu ngm gừng v bnh chưng, kẹo lạc, hoa quả. Trước qun ch trồng một cy du da. Một cy du da ci cọc, mọc ra cnh no l bị người qua đường vặt ngang cnh ấy để lm gậy chống lc trời mưa, đường lng lầy lội. Một chị bn dầu qua qun. Chị đẫy đ, ngực nở, v nng nnh. Ch Bạch Vn đưa chn nước cho chị. Chị tm lấy tay ch: "Lấy em đi mnh! Em chn cảnh gi gi lắm rồi. Hai đứa mnh bun bn nui nhau." Ch gạt tay chị ra: "Ti giờ như cy du da kia, lm cy cũng khng được, lm củi cũng chẳng xong. Thằng Sinh Tồn cn đi học, ti khng lấy vợ!" Chị bn dầu lấy vạt o chấm nước mắt: "Thế l cả mnh, cả em đều phải chết gi." Ch Bạch Vn qut: "Ct đi, chị đừng hại đời con trai ti."

Thằng Sinh Tồn mười su tuổi. Ch Bạch Vn đập một con lợn đất, mắt ch sng ln. Những đồng tiền vo vin dn ra. Một vốc tiền năm ngn. Ch Bạch Vn đếm tiền thnh từng xấp. Ch ln huyện, vo một cửa hng bn xe đạp. Ch trả tiền, dắt chiếc xe đạp về. Lũ trẻ chăn tru ở bến đ reo vang: "ng dở người đi xe đạp chng my ơi!" Ch lm như khng nghe thấy. Ch dựng ci xe trước qun, gọi: "Sinh Tồn, ra đy tao bảo!" Thằng con ra, mắt sng, mũi dọc dừa, đẹp như khun mặt chị li đ đm nọ. "Mua cho my đ. Ln trường huyện m học. Cho ci lng ny người ta biết thế no l con thằng Bạch Vn!" Ch bảo con. Sinh Tồn sướng ngơ ngẩn, nhảy ln xe, đạp thử. Ch Bạch Vn tấm tắc: "Thằng ny rồi nhất họ!"

Một buổi trưa, ch Bạch Vn ngồi đợi cơm thằng Sinh Tồn. Ch hỏi một người đn b vừa qua đ: "Chị đi chợ huyện về, c thấy thằng Sinh Tồn nh ti khng?" Chị đn b đp: "C, ti thấy n xếp hng ở cổng huyện đội." Ch Bạch Vn dẫm chn: "Chết ti! Thế l n trốn đi bộ đội rồi!"

Ch vội vng đng cửa qun, qua đ. Ch chạy gằn trn đường ci quan. Những cy phi-lao li dần sau lưng ch. Ch đến gần cổng huyện đội. Thằng Sinh Tồn ngồi cng đm con trai sau thng một chiếc cam-nhng. Chng đang ht. Đứa no cũng c một ci mũ cối trn đầu. N khng nhn thấy ch Bạch Vn. Ch chạy theo chiếc xe, ch gọi ci g khng nghe r. Rồi ch bị chm sau ln bụi mịt mờ. Ch Bạch Vn đến trường cấp ba, vo sn, nhận ra chiếc xe đạp thằng Sinh Tồn cn vứt lại đ với những chiếc xe khc. Ch lc cc đạp về. Qua bến đ, lũ chăn tru chạy theo. Đứa nhảy ln đo hng. Đứa ko lại. Hoan h ch Bạch Vn! Ch Bạch Vn đi xe đạp! Lũ trẻ la ht. Ch Bạch Vn lầm lỳ như khng c chng n. Ch mở qun, lẳng lặng mở giy chun, tho chiếc cặp sch pha sau xe, đặt ln bn thờ. Ch ni: "Thằng ny m được đi học th phải giỏi nhất họ!"

Anh Hiến l bưu t x, đội vin du kch, tổ trưởng tổ trực chiến. Ngy no anh cũng ln huyện mang thư về. Ngy no anh cũng gh qua qun nước của ch Bạch Vn. Ch rt cho anh một ly rượu: "C thư thằng Sinh Tồn khng?" Anh Hiến lắc đầu. Ch Bạch Vn ni: "Th uống đi. Mai mốt chắc n c thư. Tối no ti cũng my mắt." Anh Hiến nng ci cốc rụt r: "Ti uống của ng dễ một v rượu rồi, lấy g m trả đy?" Ch Bạch Vn ni: "Thằng Sinh Tồn m c thư th ti xa!"

Nhưng thằng Sinh Tồn vẫn khng c thư.

Chiều no ch Bạch Vn cũng đn anh Hiến. Anh dựng khẩu A.K ln vch gỗ, lắc đầu. Rồi uống rượu. "C thư thằng Sinh Tồn th ti xa." Trong đống thư cộm ci ti của anh bưu t khng c l no của Sinh Tồn cả.

Ch Bạch Vn lm một ci đn bầu. Chiều chiều vắng khch, ch ngồi ln ci ghế di, gẩy đn bầu. Chẳng bi no ra bi no. Ch gẩy bi nhạc của lng ch.

Một hm, chị Bnh Dn, vợ anh Bnh Dn đi bộ đội mấy năm rồi, vc một ci mai từ lng ra, ngồi nghe ch Bạch Vn gẩy đn bầu. Ch Bạch Vn vặn to ngọn đn ln. chị Bnh Dn ni: "Để thế cũng được, trăng ngoi kia sng. " Ch Bạch Vn hỏi: "Tối rồi, cn ra đy lm g?" Chị Bnh Dn đp: "Ti đắp thm t đất đ" Ch Bạch Vn ngừng đn hỏi: "Sao đắp đ một mnh?" Chị Bnh Dn đp: "Ti l chiến sĩ thi đua, phải gương mẫu. Đắp nhiều th điểm nhiều, thc nhiều, c thiệt đu." Ch Bạch Vn ni: "Năm no cũng thấy chị đắp đ." Chị ni: "Ti đắp được ba ngn khối rồi. Năm ngn th ln anh hng." Ch Bạch Vn: "Giỏi nhỉ, khng vai ?" Chị Bnh Dn: "Chồng n đi năm năm rồi. Nằm một mnh khng ngủ được." Ch Bạch Vn: "Thằng Sinh Tồn nh ti cũng ba năm rồi. - ch nắm ci que lẩy đn - Để ti gẩy tặng chị một bi."

Ch gẩy. Tiếng đn bầu nghe như tiếng người:

Miếng ngon ai để lại sau

Người ngon ai để cho nhau đợi chờ

Miếng ngon ai để đến trưa

Người rn ai nỡ để thừa lại sau.

Chị Bnh Dn ht theo tiếng đn.

Tuần trăng ấy, tối no chị Bnh Dn cũng cầm mai đi đắp đ. Hm no ch Bạch Vn cũng gẩy tặng chị một bản đn bầu. Một hm chị ni: "Miếng ngon đừng để đến trưa, m by giờ th tối rồi". Ch Bạch Vn khng ni g, chỉ nắn ci cần đn. N gẫy lm đi. Chị Bnh Dn ni: "Ti tắt đn nh!" Đn tắt. Cửa lại đng. Tối thui một lc nhưng gi thổi vo ci bếp than hừng ln. nh sng mờ mờ. Ch Bạch Vn vẫn ngồi như bức tượng La Hn cầm gậy trn cha. Chị Bnh Dn ni: "C g cho ti ăn đi!" Ch Bạch Vn bỏ đn, bẻ mấy bắp ng trong chm ng trn vch. "Nướng đi. Than cn hồng!" Chị Bnh Dn ko tay ch: "Lại giy, ngồi cho ấm." Ch Bạch Vn ngồi nướng ng với chị. Chị Bnh Dn dịch st, tay khều than, trở ng, tay đặt ln đi ch Bạch Vn, vuốt vuốt. Rồi chị khoắng vo khe đi. "Đừng lm ti buồn." Chị Bnh Dn x một ci nhẹ. Ch ngả người, hai tay chống về pha sau.

Ngoi bức vch, anh Hiến lấy lưỡi l nậy một ci khe vn. Ci ti thư th đặt xuống đất. Anh gh mắt nhn. Khi chị Bnh Dn đ ln người đn ng, anh đạp đổ tấm vn ci rầm: "Hai người ngồi im, giơ tay ln!" Ch Bạch Vn ci lại mấy ci cc o tuột ra khi bị x ng. Ch ni với anh Hiến: "Ngồi vo ghế uống rượu. C thư thằng Tồn khng?" Anh Hiến vẫn lăm lăm chĩa khẩu A.K vo hai người ni: "Ti sẽ trả nợ ng. Nhưng ng ngủ với vợ bộ đội, thế l phạm kỷ luật chiến trường. By giờ ti giải hai người về x. " Chị Bnh Dn khng ni g. C vẻ như chị khng sợ. C vẻ như chị tiếc rẻ ci g đ. Đi mắt chị long lanh, kht vọng v đau khổ ha nhau, trn đầy. Anh Hiến quắc mắt nhn chị: "Đi chứ?" Ch Bạch Vn ht ln như khng: "Th đi!" Cả hai đi trước, anh Hiến cầm sng đi sau về trực chiến x đội.

ng x đội đeo knh lo vo săm soi nhn hai người mới được p giải tới. ng ni: "Thế hả? Chng ti đm ngy trực chiến chống Mỹ cứu nước, cn ng th ngủ với vợ bộ đội. Cc đồng ch, thắp đn măng sng ln. Giấy bt đy, hai người viết kiểm điểm xem đ ngủ với nhau thế no?". Ch Bạch Vn đằng hắng: "Chng ti đang thức, chưa ngủ." ng x đội: "Thức mới l vấn đề. Viết đi." Chị Bnh Dn ni: "Th viết!".

Chị h hoy viết. Ch Bạch Vn lơ đng cầm bt, nhn ci đn măng sng chy rất đẹp, như ch chưa bao giờ nhn thấy n. Ngoi kia cả xm thức dậy. Những người đn b tiết hạnh chạy ra nh kho, gh mắt nhn đi "trai gi" ngồi bn nhau. ng Cả Hn, bố thằng Thịnh, tộc trưởng họ của ch Bạch Vn cũng ra. ng nhn qua một ci rồi thở di. ng Thảo thầy cng ni với ng Cả: "Ti đ biết m. N m khng l chiến sĩ thủy lợi th n đ pht đin. Hơ hớ th, chịu sao nổi. Chỉ khổ ci thn gi ng Bạch Vn!" ng Cả ni: N l em ti. N ga vợ mười ba năm rồi. Chấp g đứa dở người." Trong nh ng x đội oang oang: "Người ta đi chiến đấu trong B. cũng như con ng, vậy m ng nỡ..." Ch Bạch Vn quẳng ci bt xuống nền nh, đứng dậy đi khỏi nh kho, về qun.

ng Cả Hn đi theo ch. Hai anh em ngồi rt rượu uống sung. ng Cả ni: "Ch lm xấu cả họ Nguyễn nh mnh. Kim đ c chỉ rồi, ch xu vo nữa lm g?" Ch Bạch Vn khng ni khng rằng, mặt tỉnh bơ, lấy chiếc đn bầu xuống, ngồi gẩy.

Nửa đm hm sau, khi ch đang ngủ, chị Bnh Dn mở ci giy buộc, bước vo qun. Ch Bạch Vn lọng ngọng thắp đn. Chị p bn tay ln ngọn đn cho n tắt. Rồi chị ngồi xuống ci giường ọp ẹp. Trăng non chiếu qua cửa sổ. Ch Bạch Vn hỏi: "Đm qua c viết những g?" Chị đp: "Lại đy rồi biết." Ch Bạch Vn thở như tru ko cy. Ch bước lại ci giường. Hai người đổ vo nhau. Ngoi qun, một đi ếch ộp oạp trong ci rnh. Sng Thương mềm mại chảy dưới trăng non.

Nửa thng sau, một buổi sng. ng x đội, anh Hiến, b hội trưởng phụ nữ x từ trụ sở ủy Ban trn đường ra qun ch Bạch Vn. ng x đội ni với b phụ nữ: "ng ny khng, chng mnh phải kho." B phụ nữ: "Ti đ phổ biến ba mươi tư ci bo tử trong x ny, ng khỏi lo." Anh Hiến ni: "Chết nhiều qu." ng x đội: "Khng chết th lm sao Mỹ n hng. Chết thế m n cn sắp vc bom ra đy đấy."

Ch Bạch Vn đ dọn qun. Ch rt ba chn nước, ba chn rượu mời họ uống. Ch ni: "Cc ng b ra đi kiểm điểm hả? Cứ c tin mừng của thằng Tồn l ti viết liền." Nhn anh Hiến, ch tiếp: "Xa cả nợ cho ng." ng x đội nhấp ngụm rượu, đằng hắng: "C tin thằng Tồn đy. Nhưng khng được vui. N hy sinh rồi." Ch Bạch Vn rơi phịch xuống mp giường như cy chuối đổ. Ch bảo ng x đội: "Cc ng gọi ngay anh Cả Hn ra cho ti." Anh Hiến đứng dậy: "Để ti đi."

ng x đội an ủi: "Từ giờ ny trở đi, ng l gia đnh liệt sĩ rồi - ng đưa ch ci giấy bo tử - ci giấy ny chưa treo được nhưng mua ci g cũng khng phải xếp hng, đi họp x được mời ngồi trn. X thi hnh chnh sch, khng bắt ng nộp bản kiểm điểm nữa". B phụ nữ ni: "Cứ mỗi lần phn phối, chng ti sẽ ưu tin ng mười lăm thước chỉ đen".

ng Cả Hn ra qun. Nước mắt ng l ch. Ch Bạch Vn khng cho ng, mắt trn trối. ng Cả Hn: "Thằng Sinh Tồn chết rồi ?". Ch Bạch Vn: "N chết rồi. Anh c tiếc n khng?". Rồi ch ni với ng x đội: "Cc ng về được rồi." ng x đội, b phụ nữ, anh Hiến cười nhạt, bước ra. B phụ nữ ni: "Khng ai như ci ng ny".

Khi ba người đi khuất, ch Bạch Vn đặt ci giấy bo tử ln bn thờ. Ch lấy v rượu tưới khắp nh, đập bỏ bộ ấm chn. ng Cả Hn thất sắc nhn những mảnh sứ vụn. ng ni: "Ch đin ? Đập hết th lấy g bn qun?" Ch Bạch Vn khng trả lời người anh họ. Ch đập nốt chiếc ấm đất đun nước vối. Ch ni: "Ti mua ci bnh chưng bốn trăm, ti bn cho người ta năm trăm. Một gi ch hai ngn ti pha thnh nước bn mười ngn. Bun bn l thất đức nn thằng Sinh Tồn n mới bỏ ti. Anh c tiếc n khng, anh Cả? " ng Cả Hn ni: "Tiếc. N m học đến nơi th phải nhất lng". Ch Bạch Vn ni: "Ci đời ti chẳng ra g. Ti trng vo n". ng Cả: "Nhưng ch cũng phải sống chứ? Ch sống bằng ci g? " Ch Bạch Vn: "Ti c để ginh được t tiền, định thằng Sinh Tồn về th cưới vợ cho n. By giờ th n đ cưới con su tấm rồi. Nếu mỗi ngy chỉ ăn một bữa, ti cn sống được lu lu". ng Cả Hn ni: "Đừng bi quan m hại đời mnh. N c b trong tấm ni lng th cũng da ngựa bọc thy v nước". Ch Bạch Vn ni: "Anh đừng l thuyết nữa. Ngồi đ m nghe ti gẩy đn".

Lc ny trời đ trưa. Nắng chan ha trn mặt đường, mặt sng m ả. Ch Bạch Vn ngồi xếp bằng trn trn giường gẩy đn. Ch nghĩ g? Đi mắt ch trống rỗng. Người ta cảm thấy lồng ngực của ch cũng trống rỗng v đau đớn. Ch khng khc. Những giọt nước mắt của ch cạn rồi hay chảy vo trong? Ch gẩy đn bầu:

Miếng ngon ai để lại sau

Người ngon ai để cho nhau đợi chờ...

ng Cả Hn rt tấm giẻ ng vẫn lm khăn trong ti ra chấm nước mắt. ng ni: "Đời l khổ". Ch Bạch Vn ni: "Khng c thằng Mỹ th mỗi năm ba ci hội lng". Ch nắn cần đn, tiếng đn bầu giữa trưa cng da diết bn bờ sng chang chang nắng.

Ch Bạch Vn nhớ lại những hội lng, những ngy vo đm. L cờ đại vung vức, c tua phấp phới bay trn lũy tre. Những c gi lng đội nn quai thao, o l khăn lượt. Những con b thui lửa chy đen, nằm vắt qua ci gi gỗ giữa sn đnh. Ch nhớ những con diều mang ba so, năm so, lơ lửng giữa trời cao. Tiếng so lc vi vu, lc sầu no rống to như những chiếc kn đồng. Tất cả mờ chng trong ngấn nước mắt.

ng Cả Hn ni: "Ch đừng đi lại với con Bnh Dn nữa. Chồng n vẫn khng biết sống chết thế no, người ta bới ra th xấu cả họ". Ch Bạch Vn đặt cy đn xuống: "N đi trước thằng Sinh Tồn hai năm. Cn sống mới lạ".

Một tốp my bay nm bom của Mỹ bay qua. Hai anh em loay hoay, khng biết nấp vo đu. ng Cả Hn chui xuống gậm giường. My bay bay qua. ng Cả Hn ni: "Nh ch khng c hầm, tệ qu". Ch Bạch Vn: "Cn lu n mới tnh đến ci bến ny".

Chị Bnh Dn cch ngy lại đến qun ch Bạch Vn. Một hm chị cắp nch rổ khoai, đến sớm hơn thường lệ. Ch Bạch Vn vặn nhỏ ngọn đn bảo: "Ngồi li vo gc giường. C khng sợ ? " Chị ni: "Họ khng cho ti đi họp th ti ra họp với ng." Ch Bạch Vn: "Đừng bất mn. Bất mn l hư đời. Đời ti khốn nạn thế m ti c bất mn đu." Chị Bnh Dn ngả ngớn đổ người vo ch Bạch Vn. Chị vt cổ ch xuống: "B sao được với ng. Ti đ được l gia đnh liệt sĩ đu". Ch Bạch Vn: "Rồi thế no cũng được". Chị Bnh Dn ngấn nước mắt: "i đời ti sao n c đơn khốn nạn thế ny!" Ch Bạch Vn m vai chị: "Đừng khc. Ti khng chịu nổi." Ch tắt đn.

Từng tốp my bay Mỹ bay qua về hướng cầu Thin Lương. Sng cao xạ nổ rền trời. Những vm khi xanh, cuộn trn, năm vng một của đạn 57. Ch Bạch Vn khng xuống hầm, ra cửa qun đứng xem. Một chiếc my bay chy ở chn trời. Ch Bạch Vn vỗ tay: "Hoan h bộ đội đnh Mỹ ti gh!" Rồi ch nhảy điệu Sinh tiền, điệu Năm chng thợ mộc. Những người nấp my bay bn bến đ thấy ch gan lỳ ku to: "Ci ng ny đin ?" Nhưng rồi họ cũng nhảy từ hố ln, xem my bay, cũng nhn về pha cầu Thin Lương. Rồi my bay Mỹ bay đi.

Cảnh sng nước, bến đ trở lại thanh bnh.

Chuyến đ ngang lại sang sng. Ba người sỹ quan, đeo lon, mặt mũi m khi v bn, nhảy từ đ ln. Ch Bạch Vn mời họ ngồi uống nước. Một anh thiếu t ni: "Cầu Thin Lương ba nhịp th n đnh sập mất hai rồi. Phải bắc cầu phao qua đy cho pho." Ch Bạch Vn ni: "Thế l lại đnh nhau ở đy." Anh đại u: "Đương nhin, được đnh Mỹ l sướng rồi." Anh trung u tiếp lời: "ng muốn bn qun th phải đo hầm".

Hm sau cng binh đến thả cầu phao. Một chiếc ca n ko đến những chiếc x lan, ghp lại với nhau. Rồi rải đường cho xe chạy. Những tấm tn sơn xanh. C li đ ln qun ch Bạch Vn ngồi uống nước, ni: "Từ nay l ti vỡ niu". Ch Bạch Vn an ủi: "Cứ thắng được Mỹ l g cũng c". C li đ: "ng m cũng biết ni tuyn truyền ? " Ch Bạch Vn ni: "Ti muốn c em yu đời. Đừng c đau đớn như ti." C li đ ni: "Xin dnh cho chị Bnh Dn." Ch Bạch Vn nhướn lng my: "Chớ bp xp m họ giết. Ti đập ấm rồi, khng bun bn g, chỉ hương khi cho thằng Sinh Tồn. Hết tiền l ti chết." C li đ đứng dậy: "ng như thế l bi quan. Mai ti gọi bn đ, đi thanh nin xung phong đy." Chị đi xuống bến sng, tay cắp nn, nhn nhẩy trn mặt cầu phao. Ch Bạch Vn ni: "Sao m giống mẹ thằng Tồn hồi trẻ thế!"

Cầu phao đ bắc xong. Ban ngy người đi chợ, đi cng tc qua lại. Ban đm xe ko pho chạy ầm ầm. Người ta đắp ụ đất rồi đặt pho 57 quanh hai đầu bến. Bộ đội pho vo qun ch Bạch Vn hỏi mua kẹo, mua nước. Ch lại đi mua ấm về đun ch. Nhưng ch khng bn. Ch rt nước mời cc anh bộ đội trẻ. Nhn họ uống nước vối, nước ch, ht thuốc lo, ch ni: "Thằng Sinh Tồn nh ti cũng giống mấy em đy."

My bay Mỹ đến nm bom cầu phao. Pho cao xạ nổ ầm trời. Ch Bạch Vn khng xuống hầm. Ch chạy vo ụ pho xin vc đạn. Anh thượng sĩ khẩu đội trưởng ni: "ng m hy sinh nữa th mất giống. Sao khng cho chị Bnh Dn ci bầu đi!" Ch Bạch Vn thất sắc: "Cc em đừng ba hoa. Chuyện đu để đ. " Ch thượng sĩ bảo: "ng khng biết bộ đội trực chiến cả đm ? Ai m vo qun ng chng ti biết tất." Rồi tất cả cười.

Đm bến sng yn tĩnh. Trong ụ pho tiếng chiến sĩ trực chiến nghu ngao theo điệu bi ht của chiến tranh nhưng lời của chnh họ:

Ta l con của bố mẹ ta.

Khng cho về th ta cũng cứ về..

Ta về Đng Anh, ta về Yn Vin, qua cầu Long Bin l nh ta đ.

Bố ta đợi ta...

Ch Bạch Vn lấy đn bầu ra gẩy theo điệu nhạc. Mặt ch đẫm nước mắt. Ch ni một mnh: "Bố my vẫn đợi my, Tồn ơi. Nhưng my c về nữa đu". Một anh lnh trẻ vo xin thuốc lo. Anh ta ni: "Sao ng khc? Phải lạc quan để đnh Mỹ. Đm nay l gay go lắm đấy". Anh ro điếu thuốc đến tụt n rồi đi ra.

Pho lại bắn ầm ầm. Chớp lửa le sng trn bầu trời, phản quang xuống mặt sng. Bom nổ. Khng nhn thấy may bay. C tiếng la: "Mất mẹ n một nhịp rồi!" Tiếng bom cht cha. Những mảnh tn mặt cầu thia lia trn trời. My bay bay đi. Người ta khing anh thượng sĩ đ chết vo qun ch Bạch Vn. Một chiếc xe tải thương chở anh ta đi vo đm ti. Anh thượng u ni: "By giờ tất cả tập trung chữa cầu, mạch mu ra chiến trường khng thể đứt!" Bộ đội nhảy xuống sng tm cch neo x lan lại với nhau. Dn lng ta ra. Chị Bnh Dn cầm một ci mai di. Anh Hiến cũng c mặt. Anh bảo chị: "C phải đi đắp đ đu!" Chị Bnh Dn ni: "Ti quen thế rồi." Chị vo qun ch Bạch Vn. Ch khng c nh. Chị xuống mố cầu tm ch. Anh Hiến ni với ng x đội: "Ngựa về đường cũ!" ng x đội: "Cứ sửa xong cầu rồi hẵng hay". Những chiếc x lan đ được neo lại với nhau. Bộ đội mnh trần, mặc x lỏn, ướt như chuột lột. Ch Bạch Vn từ bến ln, cũng ướt. Ch vo qun, đốt một đống củi to đun nước rồi ngồi hơ tay sưởi. Anh thượng u đi vo: "ng Bạch Vn, tn bay hết rồi. Xe khng chạy được. ng cho bộ đội mượn t vn thưng." ng x đội cũng c mặt. ng ni thm: "Tất cả cho chiến thắng!" Ch Bạch Vn mặt ngẩn ngơ, khng ni g. Rồi ch nhếch mp: "Khẩu hiệu ấy, ti thuộc rồi. Nhưng cứ lấy đi!" ng x đội mừng qunh, ni: "ng thật c tinh thần. X m được đơn vị quyết thắng th ghi cng ng. Cn bản kiểm điểm th xa!" Bộ đội lấy thanh sắt, nạy vn. Ci qun nhỏ rung rinh. Người ta vc vn trn vai chạy o o xuống cầu, đặt vn ln thn x lan. Anh thượng u ni: "Phải dỡ hết mới đủ". Ch Bạch Vn dọn chăn chiếu vo mấy ci bị, xua tay: "Cứ dỡ hết đi!" Gi thổi o o qua qun, tc ch Bạch Vn lu ngy khng cắt, bay phất phơ. Chị Bnh Dn cũng tham gia vc vn, nhưng mặt chị ỉu xu, ngẩn ngơ. ch Bạch Vn nhn chị, quay mặt đi. Rồi ch lại ni như ht: "Lấy nữa đi!" Mấy anh lnh trẻ xm lại, mỗi người m một ci cột gỗ. Một anh h: "D ta! D ta no!" Ci qun đổ ci rầm. Mọi người xm lại rt gỗ, rt vn v cả l cọ nữa mang xuống cầu. Ch Bạch Vn đứng bn đống bị ci, tất cả đồ, đạc, ti sản của ch. Ch ni như ht: "Hoan h bộ đội! Đnh Mỹ ti gh!" Ch chắp tay vo nhau nhảy điệu Sinh tiền, điệu Năm chng thợ mộc. Mọi việc đ hon tất. Một chiếc xe con từ bn kia bấm ci. Anh thượng u bắn một pht sng lục, nng sng chĩa ln trời. Tiếng h reo dội xuống mặt sng. Thng cầu! Thng cầu! Xe qua. Pho qua. Mặt sng lại yn tĩnh. Từ một ụ pho, lại c tiếng ht non choẹt của một anh lnh trẻ: "Ta l con của bố mẹ ta..."

Ch Bạch Vn ngồi ln đống bị ci, mặt ngy dại. Ch đặt cy đn bầu ln đi, ngồi gẩy theo điệu ht của anh lnh. Sng hm sau, ch Bạch Vn mang mấy ci bị, cy đn bầu, như một người bn hng rong, về nh ng Cả Hn. ng Cả đang moi một ci hố np my bay. ng nhảy ln. Hai người đứng bn miệng hố. Ch Bạch Vn ni: "Ti xin anh về ở nhờ nh từ đường. Anh cho chứ?" ng Cả xoa tay: "Được. Nhưng cn chất bao u-r. Ch dọn lấy một gc". Rồi ng tiếp: "Ch lm vẻ vang cả họ. Sng nay đi huyện ni về ch." Ch Bạch Vn: "Ni thế no? " ng Cả: "Di lắm! Ch dỡ nh lm cầu cho xe qua. Cn một ci lai quần ch cũng quyết thắng Mỹ! Ch Bạch Vn thật anh hng. Đại khi thế!".

Ch Bạch Vn gọi thằng Thịnh, con trai ng Cả, cng đến nh từ đường. Hai ch chu khun bao u-r, dọn một gc trống. Ch Bạch Vn đặt mớ đồ đạc xuống, trải chiếc chiếu rch ln nền lt gạch, dựng cy đn bầu vo cột nh. Thằng Thịnh ni: "Ấm gh, m khng sợ cả my bay nữa. C mảnh bom no l bao u-r che hết cho ch." Ch bảo n: "Trưa nay c gặp chị Bnh Dn my bảo tao đ dọn đến đy".

Chị Bnh Dn ở trụ sở ủy Ban x. Chị đang ngồi đối diện với ng chủ tịch. Chị ni: "Tại sao khng cho ti đi đắp đ? " ng chủ tịch đp: "Chỉ cn hơn ngn khối đất nữa chị c thể được ln anh hng. Nhưng chị khng đạt khu đạo đức nn khng cho chị đi đắp đ.". Chị ni: "Ti vc đất quen rồi. Khng vc đất th lấy cng điểm đu m nui mẹ chồng với hai đứa em chồng? " ng chủ tịch: "Vc đất cũng l lm cch mạng. Phải chọn người tử tế".

Chị Bnh Dn trở về nh. B mẹ chồng ốm như b đẻ hậu sản, nằm trn ci chng. Hai đứa em anh Bnh Dn ngồi học ở gc nh. Chị Bnh Dn ni: "Từ nay ti khng đi thủy lợi nữa. Ti ở nh theo tru". Chị Bnh Dn đi cy. Đi cấy. Đi gặt. Chị gặp ng Thảo thầy cng ở cổng lng. Ci bừa lm toạc một mảnh vải ở vai o ng Thảo. "Ci con ny!" ng Thảo ni. Vừa lc ng Cả Hn đi tới. ng thầy cng phn bua: "N lm rch vai o ti. Ngữ ny m khng cho đi vc đất th n vc trai về nh".

Thằng Thịnh đến nh chị Bnh Dn. N gọi chị ra ng. N ni: "Ch Bạch Vn bảo tối nay chị đến". Chị đp: "Được rồi, cứ về đi". Thằng Thịnh sắp đi th chị gọi lại: "Chỉ một mnh em biết chuyện ny thi nhớ!" Chị di vo tay thằng Thịnh một ci bnh chưng con, ni: "Mười giờ tối nay em đến đn chị ở gốc cy muỗm, em cứ đứng ở đ cho đến lc chị về. Hễ ai đi qua th em hm một tiếng cho chị. Em c lm được khng? " Thằng Thịnh đp: "Em lm được". Chị di vo tay n tờ bạc: "Cho em". Thằng Thịnh giẫy: "Em khng biết tiu tiền". Rồi n chạy biến.

Đm đến. Tiếng ếch ộp oạp quanh bờ ao, quanh gốc muỗm. Mi nh thờ họ Nguyễn đen kịt sau đm l. Một quầng sng vng như đom đm hắt từ sau nh thờ ln hng dm bụt xanh đen. Thằng Thịnh đứng ở gốc muỗm. Chị Bnh Dn như một bng ma, np vo những cy bạch đn ven đường lần tới. Chị đến bn thằng Thịnh: "Chị vo đy. Nhớ hm cho chị một tiếng nh!" Chị lại men theo hng dm bụt vo sn nh thờ.

Ch Bạch Vn ngồi gẩy đn bầu. Nhn thấy bng chị Bnh Dn, ch đứng dậy. Chị Bnh Dn ni: "Đy l nh thờ, khng như ngoi qun. Phải cẩn thận". Chị biến vo nh từ đường. Ch Bạch Vn thở di, cầm cy đn bầu đi theo. nh đn vng tắt ngấm. Ngi nh thờ tối om. Dưới gốc muỗm thằng Thịnh đứng nhn trời cao. Mảng trời lộ ra, sao chi cht, mờ ảo.

Mẹ chồng chị Bnh Dn nấc ln một tiếng rồi chết.

Đm tang do ng x đội chỉ huy v người chết l mẹ bộ đội. Dn lng trước sau đến rất đng. Chiếc quan ti sơn son được đm trai lng khing ra khỏi ngi nh tranh. Hai bn dn lng đứng đn. Hai cậu em trai anh Bnh Dn mặc o x, lưng thắt giy chuối, chống gậy đi sau. Bỗng mọi người nhn thấy chị Bnh Dn bước ra. Chị mặc o vải mn, vấn nn rơm trn đầu, tay chống gậy. ng Thảo đang cầm phch g nhịp cho người ta khing quan ti, h hon: "Ai cho php con du chống gậy đưa mẹ chồng? Bảo n cởi ra ngay!" Dn lng nhn nhau. ng x đội bước tới st chị Bnh Dn, ni: "ng Thảo ni phải. Về cơ bản phải theo lệ cc cụ. Với lại, chị c tử tế g cho cam!" Chị Bnh Dn như khng nghe thấy ng x đội ni, cứ dấn bước sau quan ti. Mắt chị đỏ hoe. Bộ ngực lộ căng dưới tấm o tang vải mn. Chị hất tay ng x đội, ni như ht: "Ti thch cc người đấy. Cc người c đi vc đất nui mẹ ti khng? " ng Cả Hn đứng ra dn ha: "Thế cũng được, thời nay l thế".

Một buổi chiều, chị Bnh Dn thắp hương trước bn thờ mẹ chồng. Chị li ra, khấn: "Mẹ ơi, mẹ c khn thing th chứng gim. Con mới hai mươi tm tuổi. Chồng con chết sống thế no con khng hay. Hm nay con soạn lễ trăm ngy cho mẹ chu tất rồi. Cc em cũng đ ln trường. Tiền ăn, tiền học của chng con đ lo đủ. Mẹ cho con đi với ng Bạch Vn. Ăn nn lm ra th con gửi tiền cho cc em ăn học. Mẹ khn thing xin mẹ ph hộ độ tr".

Trời đ tối, trn con đường lng lỗ chỗ vết chn tru, nhỏ như sợi giy thừng giữa cnh đồng, hai bng người li hi đi. Ch Bạch Vn đeo bị, tay xch chiếc đn bầu. Chị Bnh Dn theo sau. Họ đi. Bng họ nhỏ dần, biến mất pha bờ sng.

ng Cả Hn ngồi trầm ngm ht điếu ống. ng x đội bước vo. "ng Cả, c giấy bo tử đồng ch Bnh Dn. By giờ ta bo cho ai?" ng Cả thất sắc: "Ci giấy đu? ng đặt ln bn, ti vi vong linh n một ci" ng x đội lấy tờ giấy trong ti xch mang bn vai ra, đặt ln bn, đ ci xe điếu ln trn. ng Cả đứng vi ba ci, ng ko ghế ngồi: "Mời ngồi, ta ni chuyện. Thằng Bạch Vn nh ti với con Bnh Dn biến mất hm qua". ng x đội ni: "Chắc l tm phương no h h với nhau rồi. Đi ấy m rơi vo tay ti th ti bắn". ng Cả ni: "Ci đ tuỳ ng. gi c tờ giấy trước vi ngy th n đ khng bỏ đi. By giờ ta đến mở nh n, đặt giấy ln hương n. X nn giữ cho hai em n ci nh ny".

Hai người đến nh chồng chị Bnh Dn. Lm mọi việc như ng Cả đề nghị. Xong việc, ng x đội ni: "Ti đưa trụ sở x đội trực chiến về đy để giữ ci nh".

ng Cả Hn về nh, lại trầm ngm bn ci ấm điếu. ng gọi thằng Thịnh ln. ng ni: "Ghi vo sổ ngy mười ba thng chn l ngy ch Bạch Vn bỏ nh ra đi để sau ny m lm giỗ". Thằng Thịnh lấy hn phấn ghi vo x nh. ng Cả lại ni: "Tao sợ ch ấy đi trẫm mnh ở Vực Nầm. Hết tiền th nhảy xuống vực l tiện nhất. Tao biết ch ấy khng cn một xu dnh ti".

*

* *

Thằng Thịnh by giờ đ l anh bộ đội. Mũ gắn sao. Qun phục ma h. Vai mang ba l, lại cn g một ci khung xe đạp Si gn nữa. N đ về đến cổng lng. N gặp ng x đội. By giờ ng đ gi, đang dắt một con ngh. "Cho đồng ch Thịnh! Cn sống m về ư?" ng x vồn v lấy tay m vai đồng ch Thịnh. "Giải phng rồi. Vui lắm. Tụi tui đnh thẳng v Si gn. Ti đ được ngồi ln ci ngai của thằng Thiệu nh! Cn đồng ch, vẫn x đội chứ?" "Ti gi rồi, by giờ theo tru. Phải dnh cho lớp trẻ". ng x đội ni.

ng Cả Hn mổ một con lợn nhỏ mừng con về. Cả họ đến ăn. Rịch rng nửa ngy trời. Tối, hai bố con mệt mỏi, ngồi bn bn uống nước. Trăng chiếu vo nh. Thịnh hỏi: "C tin g ch Bạch Vn khng bố?" ng Cả đp: "Chắc l chết rồi". Thịnh lại hỏi: "Cn chị Bnh Dn? " ng Cả đp: "Ngữ ấy c sống cũng coi như l chết". Thịnh ni: "Thương thật. Ăn nằm với nhau bao nhiu năm trời m khng để lại được đứa con". ng Cả ni: "Từ ngy mất qun th ăn nằm vo đu nữa". Thịnh ni: "Trong nh từ đường ấy chứ đu". ng Cả đứng dậy: "My ni thật khng?" Thịnh đp: "Sao khng, ti đứng gốc muỗm canh cho họ m". ng Cả Hn quắc mắt. ng rt trn mi nh xuống một ci roi my. ng phất ci roi vun vt để hả cơn giận. ng ni, giọng lạc đi: "Ci roi ny đ rn my nn người. By giờ nằm xuống đi, tao đnh my hai mươi roi để tạ tổ tin". Thịnh ni: "Bố đợi ti cởi xong ph hiệu trn o. Ti l con bố nhưng l bộ đội cụ Hồ". Thịnh cởi ph hiệu. Nằm xuống, ni: "Được rồi, bố đnh đi".

ng Cả Hn đnh đủ hai mươi roi.

Nửa đm, ng đnh thức Thịnh dậy. Tay ng cầm một cy đn bo. ng ni: "My cầm ci thuổng, ci cuốc rồi theo tao". Hai bố con lặng lẽ như thằng ăn trộm ra nh từ đường. ng Cả chỉ chỗ nền đất trống, gạch lt đ mủn từng đm. "N nằm ở đy phải khng? " Thịnh đp: "Phải". Hai bố con dng thuổng v cuốc đo miếng nền nh to bằng ci chiếu. Thịnh xc đất cho vo rổ, đổ ra vườn. Đo xong, cả hai ra vườn nh thờ, khun đất mới đổ vo, lấp lại như cũ. "Khing mấy bao u-r ny đ ln". ng Cả ni. Thịnh lm theo. "Cn con g gi. Mai tao lm một mm cng tổ". ng Cả ni.

Sng hm sau, Đt, bạn chăn tru với Thịnh, giờ đ năm con, đến nh. Đt bảo: "Chị Bnh Dn về lng rồi. ở nh b Hot". ng Cả Hn bảo: "My đến nh b Hot xem". Thịnh v Đt đến nh b Hot. Chị Bnh Dn khng cn trẻ nữa m đ thnh một b nạ dng xơ xc. Chị gầy, vẫn nhanh như con vịt đẻ, dng người dong dỏng trong chiếc o cnh phin cũ. Chị đang lấy đồ đạc trong mấy bị ci ra phơi trước sn. Một thằng b trai khoảng bảy tuổi, rắn rỏi v nhanh nhẹn gip chị. Thịnh m lấy vai chị: "Chị cn nhớ em khng? Thịnh đy m!" Chị Bnh Dn đặt ci bị xuống, m lấy Thịnh: "Sao lại khng, ng mnh! Chỉ sợ em qun chị thi". Thịnh ni: "Em nhớ"

Thịnh nhn người đn b. Thịnh nhớ một thời đ thật sự xa vắng. Những đm trăng trn con đ di, chị Bnh Dn nm tảng đất trn vai xuống uỳnh uỵch, tiếng cười, tiếng ht. Chị trn trĩnh, rắn chắc, chạy băng băng từ chn đ ln, một tảng đất lớn trn vai. Lưng chị vẫn thẳng nhưng tảng đất th oằn lại dưới trọng lượng bản thn n. Chị quẳng tảng đất xuống mặt đ, khng ngoi lại, rồi băng băng chạy xuống. Những tay thợ đấu nhn theo chị m nuốt nước miếng ừng ực. Họ nhn chị m lng tan nt. Thịnh nhớ lại một lần đứng canh dưới gốc muỗm, muỗi đốt khng chịu được, n lần vo nh từ đường. Qua khe hở của hai bao u-r, hai kiếp người c đơn đang thảng thốt dạt vo nhau. Chị Bnh Dn np mnh trong bn tay ve vuốt của ch Bạch Vn, cả hai cng chm trong những giy pht m i đang qua.

Thịnh hỏi: "Ch Bạch Vn ở đu hả chị?" Chị đưa tay vỗ vai thằng b trai bấy giờ đang thẹn th np mnh bn chn mẹ:

- ng ấy đy. Giống thế m anh khng nhận ra em ?

Thịnh nhn kỹ thằng b v bỗng sững sờ: đi mắt, ci trn, dng người của thằng b l của ch Bạch Vn. Chị Bnh Dn ni:

- Hải, lại đy. Nhận họ đi con!

Thịnh lại ra đi. Một cuộc chiến tranh khc đang chờ người lnh. Anh dừng lại một cht ở cổng lng, nơi vợ ch Bạch Vn chết năm xưa. Ch khng cn l g với xm lng ny, với cả bản thn Thịnh. Khng ai nhờ cậy được ch điều g. Ch ở đy hay biến mất th cũng thế. Nhưng khng ai qun được ch. Thịnh đi giữa cnh đồng m lng vẫn nặng chĩu. Anh đứng lại, nhn về pha lng. Một cy bạch đn gi nua, cao vt, ai trồng từ thuở no hay n tự mọc ln ở đầu lng, thn cy bị bo tp vặn vẹo. Mọi người thường khng để đến n, n khng phải l cy đa, cy đề. Nhưng rồi, khi từ một chốn xa qu trở về lng, ta đưa mắt nhn ci ngọn của n v bỗng thấy chnh cy bạch đn giản dị, v danh ấy đang trở thnh hnh ảnh chn thực nhất của ci lng chn nhau cắt rốn tội nghiệp.

Khng ai qun được cy bạch đn. Cũng như khng ai ở lng ny qun được ch Bạch Vn.