CON RẠCH BẦU NHUM

phan ni tấn

 

Ch Ti thm Ta sanh cng ngy cng thng cng năm tại ấp Bầu Nhum, tỉnh Rạch Gi. Thuở ấy, ấp Bầu Nhum cất dọc hai bn con rạch đu trn dưới 40 căn, ton mi tranh vch l. Ngho xc xơ vậy m ấp cũng mở dược một lớp học cho con ci tới học ba chữ i tờ. Ở cạnh nh, ch Ti thm Ta cng ghi tn nhập học với đm con nt ln năm ln ba. Học được một thời gian ch thm cng nghỉ học để phụ gip gia đnh lm ruộng, giăng cu sống qua ngy. Sau rốt cả hai... phải lng nhau m thnh vợ thnh chồng. Nghĩa l từ nhỏ tới lớn trờỉ xui đất khiến ch Ti v thm Ta ci giống g cũng long phụng kỳ ha, loan phượng song đi, long ln snh cặp ro trọi.

Ở Bầu Nhum ai cũng lấy lm lạ về gia cảnh ch thm Ti. Ngay cả sui gia cũng thiệt lạ đời. Cng một ngy cả hai ng sui đồng thanh khc vợ. B th bị rắn mi gầm cắn ở ngoi đồng, chết trn đường chở tới bịnh viện tỉnh. Nội cho qua rạch Năm Nm, rạch Tư Đương, băng qua sng Chắc Băng cũng đủ tắt thở rồi. B th tro cy ăn ong ở tận miệt U Minh Thượng bị tổ ong v vẽ rớt trng đầu. Sống g nỗi. Hai b cng tuổi, chết cng ngy. Sống th st vch nhau, chết hai b lại nằm cạnh nhau. Như thể kiếp trước họ h hẹn sao đ m kiếp ny sống chết c nhau. Lại nữa, nghĩ thấy tội nghiệp. Sui gia no cũng sanh độc một đứa con như hủ mắm treo đầu giường. Chỉ khc một điều duy nhất l, hai ng sui vốn l bậc v sư Bnh Định gia truyền nn ta của ch Ti truyền thụ v nghệ cho ch; cn thm Ta th ta thm truyền.

Thật ra xưa kia hai ng l con chu ba đời của nghĩa sĩ Ty Sơn nối ging. Sau khi nh Ty Sơn sụp đổ, tin phụ của hai ng phải bỏ xứ Bnh Định chạy về tận miệt trn ngọn Sc Xoi, Rạch Gi lnh nạn. C lẽ tin phụ nằm trong nhm nghĩa qun Ty Sơn từng đnh đuổi Nguyễn nh chạy qua vng đất chim ku vượn h ny nn để nhớ lại biến cố lịch sử m đặt tn cho cuộc đất khẩn hoang l Ty Sơn chăng? Ở Ty Sơn, họ mau chng bỏ đồ đao, cởi lớp o huyền biến thnh dn d ln rừng đốn củi, lm ruộng rẫy ẩn nhẫn sống qua ngy. (Nghe ni trước 1975 ở Ty Sơn vẫn cn một gc nền gạch vụn chm giữa đm rừng hoang d m cnh tiều phu cho đ l đồn lũy Ty Sơn cn st lại).

Từ đ, lần theo năm thng đ đẩy bước chn cần lao của họ qua nhiều cuộc đất. Khởi từ Ty Sơn, tới Cy Xoi, qua Bầu Lng, v Đồng Giữa, xuống Thứ Su Trong, rồi Thứ Ba Biển, H Tin, lc về tới Bầu Nhum th dừng chn lấy đất lm kế sanh nhai, lập gia đnh nối ging nối giống qua nhiều đời m hạ sanh hai ng sui sau ny.

Cuối cng người gi lần lượt rủ nhau qui tin bỏ lại gia đnh ch thm Ti với con đm con đề sống leo nheo bn con rạch Bầu Nhum nước chảy lờ đờ.

Ở Bầu Nhum, từ ng gi b cả cho tới chm xm đều nhất tề ghi nhận gia đnh ch thm Ti l một gia đnh đặc biệt nhất: đng đảo nhất, nheo nhc nhất, chộn rộn nhất, săng si nhất, v nghệ nhất, ho phng nhất, xung phong nhất, khắn kht nhất nn c tiếng nhất ở rạch Bầu Nhum.

B con no chn ướt chn ro lưu lạc tới miếng đất Bầu Nhum xa xi hẻo lnh đều được cả gia đnh ch thm Ti h nhau gip đỡ. Trong khi vợ chồng ch thm cng chm xm mau mắn dựng tạm ci lều ci chng tr mưa tr nắng th sấp nhỏ chạy đi quyn miếng rau, gp miếng muối, sớt nhm đường - của t lng nhiều - ủy lạo b con mới tới.

Người ta c thể gn cu "yu nhau lắm, cắn nhau đau" cho ch thm Ti coi bộ khng trật ci chỗ no. Sống m thắm qu, hạnh phc qu riết cũng chn nn lu lu ch thm quậy ln cht sng cho vui nh vui cửa.

Xưa nay vợ chồng hục hặc nhau l chuyện thường tnh. Nhưng ngẫm ra cũng thấy ngộ. Như ở Bầu Mn c cặp vợ chồng Tư Nhọn hễ gy gỗ nhau, anh liệng ci chn th chị liệng ci dĩa, ngược lại chị ci dĩa th anh ci chn, rốt cuộc khng cn một miếng snh ăn cơm họ lại phải nạo mũng dừa đựng cơm đụng canh lua qua bữa. Đng l giận mất khn.

Ring ch thm Ti, v mang nghiệp v vo thn nn mỗi lần gặp cảnh cơm khng lnh canh khng ngọt, ch Ti khng bao giờ đập đồ đập đạc (dại g) m thm Ta cũng khng lời qua tiếng lại (tốn hơi), cứ đưa nhau ra sau h giải quyết bằng quyền cước l xong ci rột. Riết rồi thnh thng lệ. "Cắn" nhau đến sứt đầu lỗ trn xong h hụi thoa bp, nắn gn, sửa khớp, băng b vết thương cho nhau đu vo đ rồi ... ch thm lại "yu" nhau ra rt.

Kết quả của "sự yu" l sn sn năm một thm Ta cho ra đời bốn cặp sanh đi vị chi l tm mống khiến cả lng cả xm phải lắc đầu le lưỡi. Trai cũng như gi, y chang ta m sấp nhỏ: khoẻ như văm, m mạnh th như tru cui. Cả tm đứa chưa từng thấy dứa no... bịnh một lần cho chm xm "n" vui. Hồi cn sanh tiền thỉnh thoảng hai ng sui phải đứng ra lm trọng ti cho ch thm Ti giải quyết chuyện gia đnh xo xo bằng v nghệ. Sau ny hai ổng qui tin ch thm mới bắt sấp nhỏ lm chứng. Để san bằng chuyện bất đồng, lần no cũng vậy, thm Ta cũng hơn ch Ti, khng một đường cước th cũng một đường quyền.

Người c tinh thần thượng v, hơn thua l chuyện thường tnh, nn sau khi sng m bể lặng ch Ti thm Ta lại vui vẻ bắt tay dựng lại nh, sửa lại vườn, tiếp tục dạy dỗ truyền thụ v cng cho đm nhc nheo đang lớn. Từ thằng hai, con hai cho tới thằng t, con t được chn truyền nn v cng của tụi n khiến cả xm đều nể phục. Phải ni nh của ch thm Ti l một l v cng chi bảo. C điều, chm xm tuy khng ni ra nhưng ai cũng thương gia đnh ch thm c v m khng c đất dụng v; khng c thời c đất khiến v nghệ ở ci chốn khỉ ho c gy ny đm ra lạc loi, trật quẻ lm sao. Coi oai phong lẫm liệt, phong độ dữ dằn, tiền h hậu ủng vậy nhưng cả nh đều hiền kh như con rạch Bầu Nhum.

Lần theo năm thng tri qua, sắp nhỏ của ch thm Ti cũng đ lớn bộn. Như những con chim ra rng chng bay đi khắp chốn. Đứa dắt vợ ln Si Gn mở trường dạy v, đứa theo chồng ra Ph Quốc lm nước mắm, đứa H Tin, đứa Long Xuyn, đứa Cần Đước, đứa đi biển, đứa đi bun; ring vợ chồng thằng t vẫn ở Bầu Nhum nhưng dọn ra gần đ, cn vợ chồng con t ở chung với ta m lm ruộng, giăng cu, đặt lợp sống qua ngy. Nh Phật ni phc đức tại mẫu nn con ci sau ny đứa no cũng ăn nn lm ra, thỉnh thoảng vi ba thng gởi tiền về cho ta m xi chơi.

Từ ngy c tiền bạc rủng rỉnh, ch Ti sanh tật... m g. Hm đi coi đ g ở xm bn về ch chợt nảy ra một kh kỳ ngộ. L con nh v ch quan niệm: "Đ g cũng l một mn đấu v". Từ đ, vợ con mần g th mần, ring ch suốt ngy cứ con g đ m nng niu m ấp. Lc ch Ti tậu g về thm Ta trầm trồ khen miết: "Chng đc! Ci cựa bn gh. Ci mo đỏ cht h. ng coi ci tướng của n ka, so cựa th phải biết...". C điều g nh ta coi tốt m vậy nhưng đ đu thua đ. Ban đầu cả nh cn an ủi, phụ ch Ti cho n ăn n uống theo cch chỉ dẫn của mấy trự đ g, nhưng thắng đu khng thấy, thua vẫn hườn thua. Riết rồi thm chn g, ngn ly qua ng gia trưởng. Ba thng rng đổi ba con g ni, hết lng nựng nịu chăm lo, lc ra sn con th ngất ngư, con tử mị, con thua chạy di. Vợ thương hại, ng đức ng chồng d thua trắng vẫn vui với ci vui hồn hậu.

Nhưng ở đời ci g cũng đừng qu đng. Hiền như thm Ta tới lc bực cũng phải ln giọng. Ngặt một nỗi thm vừa mở miệng, ch đ hất ci bản mặt thấy ght hướng ra sau h tỏ thch thức. Một lần hai lần cn bỏ qua, lần thứ ba th c chuyện.

Ci g m mới bt mắt đ thấy ch Ti nựng con g vừa hun ht vừa lẩm bẩm x xm. Đang lm c thm ngước ln thấy ngứa mắt bn nổi cơn tam bnh lục tặc cắm con dao xuống tấm thớt nghe một ci kịch; đứng phắt dậy phủi đt thm ht một tiếng trợ oai tay dng chiu Hng k quyền tấn cng liền. Ch Ti m g khng kịp n bị năm ngn tay của thm mổ trng ngực đau điếng. Bung rớt con g khỏi tay ch Ti lạng quạng giựt li năm bước liền. Dựa vch, ch nhăn nh m ngực phn một cu xanh dờn lm thm Ta khựng lại:

- B c ngon ra sau h ăn thua đủ với tui. Ni b hay b m thắng tui keo ny tui thề bỏ nh đi lun. Ngược lại, b đi.

- ! Ci ny ng ni đ nghen.

- Qun tử nhứt ngn. Phen ny tui cho b đi lun.

- X! Theo ch bước ra sau h thm Ta cười khẩy, chưa biết tui đi hay ng đi đy.

- Khỏi nhiều lời. Ra tay đi.

 

Trận đấu sống mi giữa ch Ti v thm Ta đ để lại trong lng ch một ấn tượng khn ngui. Đ 25 năm rồi ch Ti vẫn khng sao thot khỏi vng t hm của nỗi buồn trn bờ. Ci buồn m ỉ đ như ứa ra từ đy su tm hồn tạo thnh một trạng thi mộng du, một nỗi m ảnh, ngy v đm c dy v, ray rức tm can ch.

Vợ chồng ăn ở với nhau tới đầu bạc răng long, rốt cuộc lc tỉ th ch Ti vẫn khng lm sao thắng được thm Ta. Cũng mấy chiu thức quen thuộc đ, cũng ba ci khẩu quyết rnh rọt đ, nhưng khng biết ng gi vợ truyền b quyết g m qua tay thm Ta n trở nn biến ảo khn lường, đ p đảo ch Ti thật mnh liệt. Lc bị thm đnh t ngồi trn đất, ch Ti vừa tức vừa thương vợ nhiều hơn. Ch nhớ hoi cặp mắt nhơn hậu, biết cảm thng v tha thứ của ngươ đn b nh qu, l thm Ta khi thm ci xuống ko ch Ti đứng dậy. Cũng may, lc đ vợ chồng con t đang lm cỏ la ngoi ruộng khng hay biết g.

D ch Ti thua cuộc dẫn đến cảnh bại vong lưu lạc qua H Tin ở với vợ chồng thằng Tư nhưng l con nh v, sau một thời gian di chm trong buồn bực, ch Ti dần d lấy lại tinh thần lạc quan, dũng cảm. Đ lu ch khng dụng v, lc dợt lại vi đường quyền, phng ra vi ngọn cước đối địch với thằng Tư ch mới biết mnh đ gi thiệt sự.

Nh Phật ni sanh lo bệnh tử thiệt khng sai. Ch Ti l người, ch Ti theo tuế nguyệt, tuy khng ốm đau bại sụi g, tinh thần vẫn minh mẫn, nhưng ở ci tuổi cửu tuần ch mất v bệnh gi.

Lc con vợ thằng Tư hơ hải về Bầu Nhum bo hung tin, đng lc con t bay ngược qua H Tin bo thm Ta la đời.

 

Chuyện ti viết ra đy l do anh Hai Tụ, con của ch thm Ti trong lc tr dư tửu hậu đ kể cho ti nghe năm 1972 tại huyện TySơn, tỉnh Bnh Định. Năm đ ti cng đại y Vĩnh từ Kontum ra Qui Nhơn cng tc với sư đon Bạch M, Đại Hn mới biết ở Ty Sơn c tổ chức lễ hội truyền thống pht huy tinh hoa v thuật. Tại đy ti quen biết v sư Hai Tụ.Từ đ đến nay ngt 45 năm ti khng cn nghe tin tức g về anh.

Nghệ thuật của v thuật, qua gia tộc ch Ti v thm Tia, ti nhắc lại đy như một hoi niệm, n dựng ln trong cuộc đời lm người một nỗi đam m, cầu tiến lẫn u hoi.