TuongNhoNamSon

 

Tưởng nhớ Sơn Nam

Tin trn Việt Nam net :

Nh văn Sơn Nam vốn từ lu đ phải bỏ th ngao du, lang thang phố x Si Gn v nằm liệt một chỗ hoặc ngồi xe lăn v một tai nạn giao thng vo năm 2005. Sau tai nạn ny, sức khỏe của nh văn Sơn Nam cũng vi lần lm vo tnh trạng nguy kịch, d vậy, ng đều vượt qua trong sự vui mừng của bạn b, người thn. Nhưng trong lần nằm viện cuối cng, ng đ từ biệt cuộc đời ở tuổi 82. Nhiều nh văn, nh thơ, nh ph bnh cho rằng, sự ra đi của Sơn Nam đ để lại một khoảng trống lớn trn văn đn pha Nam.

Bồi hồi nhớ lần cuối gặp Sơn Nam, một năm trước khi anh gặp nạn, cn c ph với nhau ở qun sng no anh cũng gh. Thời đ, anh mới được nh xuất bản Trẻ v cng ty Phương Nam mua bản quyền ton bộ tc phẩm. Đa : Anh triệu ph rồiTrả tiền c ph nghe!. Đp : bị mấy bả trấn lột hết rồi, lấy chi m trả. Chợt nhớ, anh lng đng ti hoa, th cũng đnh mang ci nghiệp tnh, c vay tất c trả, ng b đ ni vậy l vậy. Chụp với anh một tấm hnh, lại đa : c lấy tiền bản quyền khng anh?. Anh cười, mm mm, vẫy tay ku chủ qun bn ny tui trả nghen!. Hm nay, anh khng cn nữa. Thay v thắp một nn hương, ti xin giới thiệu truyện ngắn Ma len tru của anh, v một ty bt của H Văn Thy về anh, một nh văn, một đứa con ch tnh của đất nước Nam Bộ.

Nh văn Sơn Nam tn thật l Phạm Minh Ty, sinh ngy 11/12/1926, tại Rạch Gi, tỉnh Kin Giang. ng c nhiều tc phẩm như: Chuyện xưa tch cũ; Tm hiểu đất Hậu Giang; Hương rừng C Mau; Chim quyn xuống đất; Hnh bng cũ; B cha hn; Lịch sử khẩn hoang miền Nam, Bến Ngh xưa, Xm Bu L ...

Nam Dao

 

SƠN NAM

MA LEN TRU

 

Nước trn bờ sng Hậu chảy qua. Nước trn trời tun xuống. Gi biển triền min thổi lộng về. Từ Sng đến chiều, mặt trời biến dạng sau lớp mưa: nh nắng pha long đều đều khng lm cha mắt kẻ ưu tư đang ngồi ht thuốc m ngắm mấy lượn sng chạy di tiếp lưng trời. Ni Ba Th bn ny, ni Cấm trước mặt, hn Sc, hn ất bn kia bnh thường xem hng vĩ, thơ mộng th nay trở thnh l t, b bỏng trong cảnh bao la trời nước.

 

Ch Tư inh lại vấn điếu thuốc thứ nh, mỉm cười khi thấy từ chn trời một cơn mưa to hơn sắp ko đến.

- Ừ! Mưa hoi đi. ng trời năm nay biết điệu, thuận ma, thuận tiết...

Thiếm Tư như phản đối chồng:

- Mưa vi đm nữa th c mn leo ln nc nh m ở. Ba ci lu, ba ci hũ tri lểnh nghểnh trong nh rồi, ba n chưa hay sao? Gạo hết, tiền hết.

- Mnh đừng trch trời. Hồi no tới giờ, trời cứ vậy hoi, hết ma hạn th phải tới ma nước lụt chớ.

Ch Tư muốn giải nghĩa sự lạc quan của mnh di dng hơn để thiếm Tư nghe. n b giỏi ti ch lặt vặt chuyện bếp nc. Nhn ra đồng th họ chỉ thấy những chuyện trn mặt nước, hơi đu m ci. Nghĩ vậy, ch im lặng, vấn thm điếu thuốc nữa. Giờ ny, dưới đy nước, st mặt ruộng, mớ đất cy mềm nhũn, trở mnh trắng phau. Gi thổi mạnh, tri nh tri cửa nhưng la một tấc; thn la đuối sức cố nằm di trn mặt nước vừa hấp hối ngột thở l nhnh non nứt ra trong nhy mắt để cho đn cuộc sống.

 

Sau h nh, nước dậy đng đng, sng gợn từng lượn lớn, vỗ lt cht vo vch. Ch Tư bước nh nhẹ trn sn tay vịn mi nh, tay che mắt rồi cau my; thằng Nhi đứa con trai của ch đang cưỡi tru về.

i tru bước ln nền chuồng tru lc trước, tuy đ đắp cao thm gần một thước vậy m nước leo ln l đ.

Ch Tư chờ thằng Nhi vo nh. N cổi ci o ướt mem quăng trn sn:

- Xung quanh đy hết cỏ rồi. Lm sao by giờ hả ba? Tru đi nữa, con mắt n đổ ghn hoi.

Ch ni:

- Bn giồng ct Sc Xoi... My c qua tới đ khng?

- C. M hết cỏ rồi. Mấy lm cỏ sau cha khng đủ cho tru b ở đ ăn, đu c dư tới mnh. Tru mnh ốm nhiều. Từ đy tới nước giựt cn trn ba thng nữa, lm sao chịu nổi?

- Hồi đầu ma, tao biểu giao tru mnh họ len đi miệt khc kiếm cỏ. M my ngăn cản. By giờ tới nước ny rồi...

Thiếm Tư trầm ngm suy nghĩ, nhn đi tru đ mn sức, be sườn li r rệt từng hng như vng cung. ể ở nh, tru chết đi; giao cho thin hạ len đi th lm sao bảo đảm được? Tru của trăm chủ khc nhau gom lại chung một bầy, tha hồ lấn hiếp, chm lộn bầy tru gần bốn trăm con m chỉ c năm su người chăn giữ.

 

ường di thăm thẳm, lội nước băng rừng, rủi khi bịnh hoạn th tru đnh bỏ mạng nơi xứ lạ qu người. Thật l tấn thối lưỡng nan! i tru nh đứng khm nm đ, trn nền chuồng, như hai pho tượng bằng đồng đen dựng ln mặt nước. Thiếm ni:

- Ba n tnh sao th tnh. Ti rối tr qu rồi.

Ch Tư chp miệng:

- Khng nn ci mạng trời. Muốn ci cũng khng được. Khng lẽ họ giết tru mnh? Trăm con, chết chừng đi ba con l nhiều. Muốn vững bụng hơn, mnh cho thằng Nhi theo coi chừng.

Thằng Nhi h miệng ngạc nhin khng d ma nước năm nay n lại được đi du lịch bất ngờ như vầy. Ch Tư hỏi:

- Muốn đi khng mậy? Chặng đầu, họ mới len tru tới chn ni Ba Th, mnh đuổi theo nhập bầy cn kịp, đy qua đ chừng nửa ngy đường. Lấy ci np mới của tao m đem theo. Dọc đường muỗi mng, mưa gi nhớ đi theo st hai con tru của mnh, đừng ham chơi lu lổng. Ni với tằn khao (đầu nậu, cai thầu) rằng mnh chịu đng cho y mười giạ la tiền cng len tru, ma ny.

 

*

 

Mưa cứ mưa trt xuống. Gi cứ dậy sng ln. Từ lc thằng Nhi dẫn tru đi, nh cửa lần lần trở nn vắng lạnh. Thiếm Tư cằn nhằn:

- Giao sanh mạnh hai con tru cho họ, ba n chưa vừa bụng sao? Lại cn by đặt cho thằng Nhi đi theo! Rủi bề g...

Ch Tư ni:

- M n kho lo th thi! Tru hễ tới số th dẫu cầm ở nh n cũng khng sống. Ti buồn lắm. Tru gip mnh tạo ra hột la; b lại, mnh khng kiếm đủ cỏ cho n ăn no. Như vậy l mnh bất nhn . Cn thằng Nhi... dịp ny để n học nghề với người ta.

Thiếm Tư hơi giận:

- Nghề g? Nghề chăn tru m cũng học nữa ? Ti khng ham ci nghề đ.

- M n ni giỡn sao chớ! Chăn tru cn kh hơn điều binh khiển tướng. ời xưa, nhiều người nhờ lc nhỏ chăn tru m tới lớn được lm vua. Con nt chăn tru ca ht nghe bậy bạ nhưng nhiều khi linh nghiệm như sấm truyền, đon trng những chuyện quốc sự. Ti nhớ coi... Trong truyện Phong Thần g đ nhắc ci tch ng Nịnh Thch ngồi trn lưng tru, g sừng m ht cng kch vua đời... Liệt Quốc ng Chu! Vua giựt mnh, mời ng Nịnh Thch về lm qun sư. Nghe đu lc về hưu tr, ng Nịnh Thch lại cữi tru m du sơn ngoạn thủy. Như, tiều, canh, mục l bốn điều quan trọng m.

Thiếm Tư vẫn chưa ngui cơn buồn:

- Ba n ni chuyện đời xưa. Chăn tru theo kiểu ở xứ mnh c khc, tối ngy đeo đui tru m lặn hụp dưới nước, ăn khng no, ngủ khng yn...

- Nhưng m học khn nhiều chuyện. M n hồi no tới giờ chưa từng tới ni Ba Th, vậy m by giờ thằng Nhi n rnh đ! Cảnh ni non thanh lịch, tru ăn cỏ ngẩng đầu coi my bay lui tới; ngứa lưng th tru cọ mnh v cột của đền vua cha m gi sốn sột. M n biết khng? Ở ni Ba Th, tru len ăn cỏ trn đền vua đời xưa... Vua cha mất hết, tru đời đời kiếp kiếp cn đứng dửng dưng trn mặt đất ny hoi!

Thiếm Tư bực bội:

- i, khng đủ cỏ ăn m cũng sang trọng. Thi ng ơi! ừng ni nữa.

- Hết cỏ th qua chỗ khc, m n đừng lo. Từ Ba Th cả bầy tru len qua miệt Bảy Ni. Oai vệ lắm ka! Voi đi một lần đi ba chục con l cng, cọp đi hai ba con l nhiều; cảnh đ ở miệt rừng ai cũng thấy. ằng ny, tru lội nước năm ba trăm con, đen đầu, đặc nước. Kiếm bạc trăm l dễ chớ muốn thấy được cảnh đ khng phải dễ, giống như hồi thin hạ sơ khai, cn khn hỗn độn... Mấy ng thầy cha, b vi ẩn mnh trong cốc trn ni, chn cảnh trần tục vậy m họ cn bước ra ngng mắt theo bầy tru len dữ dội...

 

Cng nhắc tới, ch Tư cng thch ch, thiếm Tư tri lại ngồi buốn xo, khng tin nơi lời chồng , cho rằng đ l kiểu an ủi gượng của kẻ tng cng. Ch Tư lại vấn thuốc, hỏi vợ:

- M n ngủ hay thức? Ny giờ c nghe khng? Sao khng ừ hử g ro, hay l ngủ rối...

- Ti nằm nghe đy m. Nghe bằng lỗ tai chớ nghe bằng miệng sao m phải ừ hử từng chập?

Ch Tư lại ni tiếp:

- Ở Bảy Ni thanh khiết hơn ở Ba Th. Tru ăn ton cỏ lạ hoa thơm; lắm thứ cỏ phảng phất mi g giống như vị thuốc Bắc. Ban đm, muỗi mng cũng t, tiếng chung cha, tiếng tụng kinh g m th nhiều... Mặc dầu ăn cỏ ở dưới chn ni, tru cũng được phong lm cha sơn lm. Cọp beo trn ni qu xuống m đầu hng chớ khng dm xp lại.

Bn kia sn nh, thiếm Tư bắt đầu thở nhẹ rồi ngy pho pho. Ch Tư mỉm cười, khng cht hờn giận. Vợ mnh chn khng thm nghe nữa v ny giờ mnh ni ton những chuyện vui tươi, sung sướng, giấu giếm những nỗi cực nhọc trong nghề chăn tru. Nhưng cần g? Cốt l mnh nhắc lại cuộc đời len tru của mnh hồi thuở con nhỏ cho ring mnh nghe m thi. Ch lại vấn thuốc ht. Bn ngoi trời vẫn mưa, sng nước vẫn chạy a tới đập vo vch nh. Khi thuốc phun mờ mờ, bay thoảng ln cao. Chn trời lại hiện ra, la nằm di xanh rờn, nhấp nh trn ngọn sng. V... ằng xa kia l Bảy Ni, nơi m giờ ny thằng Nhi v hai con tru của ch đang tung honh, sắp lội nước hằng mươi cy số để vượt ra m biển đến vng rừng trm miệt Linh Quỳnh.

 

Rừng trm xanh đậm, rọi xuống mặt nước đỏ ngầu, rung rinh. Nhứt l về đm khi trăng chiếu, đom đm bay về đậu khắp nhnh trm như họp chợ phin! Hồi thuở nhỏ, ch đến đ nhiều lần. Cảnh ấy by giờ thay đổi v nh nước đ đo thm con kinh Xng Rạch Gi H Tin v đắp xong con lộ đ. Tru vượt qua lộ xe hoặc ngủ tạm trn lộ cho tới sng. Lội dưới nước lu ngy, mng tru trở nn mềm, đứng trn đ, tru đau chn. Ch Tư bỗng hnh dung trước mặt một cảnh tượng oai hng, khi mặt trời vừa lố dạng, đn tru phải rt vo rừng tm nơi ăn nằm. Nh nước đắp lộ xe no phải để cho tru đứng, ph hoại... Tru chạy ầm ầm. Khng mấy cht, trm gy rm rốp ng liệt xuống, lm rừng trở thnh một ci đầm rộng lớn. Người len tru tạm nghỉ ngơi vi ngy. Mấy tay riều đốn củi gần đ tụ họp lại lm quen, đnh bi co, uống rượu, đốt lửa ln bn chuyện tiếu lm. Lắm khi họ sắp đặt cng việc đi ăn cướp, ăn cướp kẻ khc v ăn cướp lẫn nhau. Mấy tay len tru giựt tiền của tay riều; mấy tay riều xm nhau giựt tru của mấy tay len. Rừng lại đẫm mu... Trong cuộc x xt dao ba đ, sanh mạng của con người như con kiến, h huống chi đứa trẻ b bỏng như thằng Nhi, con trai ch!

Ch Tư giựt mnh, e ngại.

Trong giấc mơ, c lẽ thiếm Tư khng tưởng tượng được tới cảnh chm giết rng rợn đ. Thiếm ni lảm nhảm rồi lại trở mnh, ngy kh kh.

*

Thng mười, nước giựt xuống. ến cuối thng, mặt ruộng lộ ra, cỏ non nh mọc xanh tươi đến tận chn trời. Mưa dứt sớm. Ni non lại trở nn hng vĩ. Suốt ma, la nương theo nước m vươn ln đến bốn năm thước; by giờ la nằm rạp xuống đất, chồng chất cao ngn ngụt. Ci sn nh của ch Tư cũng hạ xuống. Cuộc sống trở lại bnh thường.

m ấy, qu canh ba, c tiếng ku vang dội:

- Ba ơi ba! M ơi m! Tru mnh n...

Ch Tư, thiếm Tư mừng qunh, tốc mng chạy ra: Thằng Nhi về đ, coi dị hợm hơn mọi ngy, mng trn vai một đống g cao nghệu. Ch Tư xanh mặt. N thảy đống ấy xuống đất:

- D.m. chết hết một con. em cặp sừng bộ da của n về n! Nặng gần chết. .m. khng lẽ bỏ lun.

Thiếm Tư mếu mo, mừng v gặp được con, buồn v mất hết phn nửa gia sản:

- M Phật. Mạnh giỏi hả con? Trời ơi! Con đi theo coi chừng m lm sao n chết? Dọc đường con c đau ốm g khng... Con, Con...

 

Ch Tư im lặng, buồn buồn. Mừng con, tiếc của l một lẽ. Nhưng cn lẽ khc đng lo ngại hơn... Hồi no tới giờ, thằng Nhi ăn ni đng hong m chuyến về ny, trong cu ni hồi ny, n pha v hai lần chửi thề m n khng hay.

Thiếm Tư nhn cặp sừng v bộ da tru m rơi nước mắt:

- Thi! Lần ny lần cht. Năm tới bn con tru cn lại, khng lm ruộng nữa. ất nước g kỳ cục qu, ci xứ ny...

Ch Tư nghim mặt:

- Ni bậy nữa đi. ất của mnh, nước của mnh m b dm nguyền rủa hả? Hồi no cng vi, b ni b phục ng b đất nước lắm m...

Thiếm Tư đi ra sn lo đốt lửa để un tru. Ch Tư cũng đến vuốt ve con tru cn lại rồi trở v thấy thằng Nhi đang chụp gi thuốc r trn bn; n mở ra, x giấy vấn ht ph ph một cch tự nhin, ngon lnh.

- Ghiền rồi hả mậy? Ch hỏi.

- Hai ba bữa ry, ht c mấy điếu. Ở rừng, họ ht kịch liệt lắm ka... ba.

Ch Tư đem chai rượu đế ra, rt vo chn. Ch thấy thằnh Nhi ht mũi lia lịa.

- Nhậu th nhậu một cht cho ấm đi! Cỡ ny my sanh nhiều tật lạ.

Rồi ch day ra sn mỉm cười:

- B n ơi! Coi thằng con của b n! N giống hệt ti hồi nhỏ qu chừng.

Thiếm Tư chạy vo, khng hiểu r đầu đui. Thiếm lau nước mắt rồi nấu cơm cho thằng Nhi ăn, dọn mng cho n ngủ... Ch Tư thức mi tới khuya, thỉnh thoảng h mng dm thằng Nhi. Mng rộng ri nhưng n vẫn co rt như hồi nằm trong np chật hẹp. Tay v bụng của n xăm đầy những chữ nho, chữ quốc ngữ. Khng cần đọc kỹ, ch đon đ l ngũ hồ tứ hải giai huynh đệ hoặc i tnh vạn tuế m một tay hảo hớn no đ xăm cho n.

- Mnh khng lỗ l g đu! Ch Tư lẩm bẩm một mnh.

 

Chuyến đi len tru ny, đứa con của ch mhiễm nhiều tật xấu nhưng n khn lớn hơn, nghe thấy được nhiều việc m ở nh ch khng nghe thấy. Ch ra sn. Dưới nh trăng sung, con tru Pho bước tung tăng, nhịp mng xuống lớp ph sa mt rượi, đứng trn mặt đất hm nay m sao thấy hơi khc lạ hơn mặt đất hm nao, cũng ở chốn ny. N hinh hỉnh lỗ mũi như cố phn biệt mi thơm của cỏ ni hoa rừng với mi thơm của mi la sạ đang độ chn.

 

 

KHỀ KH CNG NH VĂN SƠN NAM

H VĂN THY

     

Nước nổi. Con xuồng nhỏ bồng bềnh trn sng đi hi bng đin điển, chi c, dăng cu, đặt lọp. Trn xuồng l cặp vợ chồng lam lũ, bầy trẻ cng con ch phn... Khng hiểu sao mỗi khi nhn cảnh tượng đ của miền Ty, ti lại nhớ tới nh văn Sơn Nam. Phải chăng v đời ng dn d? Phải chăng hồn dn d hiện về trong văn ng?

    Nhiều năm gắn b với miền Ty, ti hiểu Nam Bộ bằng sự trải nghiệm của mnh. V cũng nhờ Lịch sử khẩn hoang miền Nam, Văn minh miệt vườn, Hương rừng C Mau... Những trang văn bnh dị của ng cho ti thấu ci chiều su, cảm nhận được hồn va của một vng đất. Nếu thiếu đi những ci đ, chắc tm tr ti sẽ m mờ cạn cợt.

 

     Ti gặp Sơn Nam lần đầu vo ma mưa năm 1979. ng về T Nin thăm mẹ gi. Ti hỏi ng: "V sao anh lấy tn Sơn Nam?". "C g đu, giọng thuốc lo thuốc l của ng khn khn, xứ mnh m, ở lộn ở lạo với dn Min, mnh đặt tn Min cho vui!" Vậy đấy, thật đơn giản, ng muốn ha vo những b con họ Sơn, họ Thạch nơi xm T Nin của mnh.

    Từ Hội Văn nghệ ở số 10 đường Tự Do, Rạch Gi, chng ti ra đnh thờ Nguyễn Trung Trực. Chỉ bậc thềm ru, ng kể ngy nh thơ Nguyễn Bnh t tc ở đy. Nhn thảm ru xanh, nh thơ bảo Kin Giang v ng dừng lại, đừng bước ln. Rồi Nguyễn Bnh lấy ci que nhọn viết ln tờ giấy xanh:

     Những phường giầu c xin đừng đến

     Hy để thềm ta xanh sắc ru.

Sau ny, nh thơ sửa thnh những phường bất nghĩa.

    ặt tay ln bệ tượng bn thn cụ Nguyễn, Sơn Nam ni khẽ khng, giọng chn tnh đến mủi lng: Anh thương mấy em lắm! y l qu anh m anh khng ở được, mấy em từ mi đu lại đến! Liệu sống được khng?

Hiểu lng nh văn gi, ti nắm tay ng, ni: Nay khc rồi anh Ba, sống trung thực hết mnh, em sẽ trụ được!

ng nhn ti khng ni nhưng trong mắt l sự hoi nghi. Mười năm sau ti gặp nạn. Một buổi chiều đang nằm nh đọc sch, ng lội bộ tới thăm:

- Về đy tao phải đến thăm my trước đ!

Uống với ti chn tr rồi ng đi. Chỉ thế thi, ci tnh của ng in dấu lại suốt đời.

 

     Sơn Nam l ng gi kể chuyện xưa, lối kể cũng xưa. Văn ng ngắn gọn giản dị c khi cộc lốc. ng ni cho người ta hiểu chứ khng cốt lm văn. ấy l ci chất của ng. Cũng c thể hiểu đấy l con người ng: ng bươn bả viết để sống! C lẽ ci nghề duy nhất trong đời ng l viết. ng kể: "Ngy trước, văn cn c gi, ra được tập truyện, c tiền để sống lai rai trong một năm, v thư viện, v kho lưu trữ lục lạo viết tiếp." Nay chữ nghĩa rẻ, ng sống chật vật đến mức bị căng ra trn trang viết. Mỗi bi viết l tiền mướn nh, cơm bụi, c ph sng v những cuốc xe m đi đy đi đ... Sơn Nam lun thiếu tiền. "Ngho nhưng Sơn Nam giữ danh dự nghe, chưa hề ăn quỵt ai! Lm sao b con vẫn vui lng cho uống c ph thiếu thế l được!" ng ni rồi cười ha ha. C người ch nhiều bi viết ng bổn cũ soạn lại. Khng sai. Cũng l lẽ thường tnh, lm sao lun mới được? C điều, ngay ci bổn cũ của ng cũng buộc người ta phải đọc v trong đ lun c những pht hiện m nếu bỏ qua, anh sẽ thiếu hụt. Người ta cũng hay mời ng đến ni chuyện. Họ ưa những cu chuyện d dỏm ring ng biết, được kể bằng ci duyn của ring ng, khng lẫn với người khc. Cũng c khi ng mang vạ v những cu chuyện đ. C lần ng bảo: "Cần Thơ l đọc trại từ tiếng Khmer, c nghĩa l con c sặc rằn chớ khng phải cần thơ cần văn g ro trọi."  Vậy l người ta la lối đi kiện ng tội ni xấu địa phương.

 

    Sống v viết theo cch ring của mnh chẳng lẫn với ai, Sơn Nam cũng l hiện tượng ring của văn chương đương đại. Chng ta c qu nhiều nh văn cng chức. Họ mập mạp thỏa thu, từ quần o đến da dẻ cứ bng lưỡng ln như ci lư đồng ngy Tết, nhất l khi họ hiện hnh ln mn ảnh nhỏ. Chẳng r đ l phc hay họa cho văn minh Giao Chỉ? C lẽ Sơn Nam l người cuối cng cn lại của dng Tản , Vũ Trọng Phụng. ng lặng lẽ sống cuộc đời dn d dn gian. Bươn bả viết rồi qun đi, ng khng tự ngắm tượng mnh. Phải chăng v vậy cả dn d vốn hời hợt, cả quan chức vốn quan phương đ nhn ng thiếu đi sự cng bằng. B lại, khng t người nghĩ rằng, như rượu nồng, như đồ cổ, văn ng cng để lu cng c gi. Với sự đảo lộn gh gớm của cuộc sống hiện đại, văn ng sẽ l bảo tng chữ m con chu mai sau tm về để biết một thời mở đất v hiểu về văn ha lưu dn. C lẽ đ cũng l sự cng bằng của tạo ha!

 

    Sơn Nam l kẻ nghệ sĩ đa mang nn cũng đa đoan. C lần tới thăm ng ở gần Lăng ng - B Chiểu. Căn nh kh khang trang. Sn rộng c chậu kiểng, non bộ. Bn viết của ng l chiếc bn xưa gỗ g ln nước bng ngời, c nghin mực Tu v những chồng sch dy. Trn nc tủ l tượng sứ Tam đa, những bnh, che cổ, những bi minh, cu liễn chữ Hn sơn son thiếp vng.  Nơi đy cổ knh v lịch lm xứng đng để Sơn Nam tiếp tao nhn mặc khch. Chỉ t lu sau, ng đ thnh cng tử khng vm ở đậu, bạn b phải kiếm ng qua địa chỉ lin lạc. Rất t người biết nơi ẩn cư của nh văn lớn Nam Bộ l ci hang-nếu muốn gọi đng tn sự vật-rộng khoảng mười mt vung mướn của ai đ!

 

    Dn d thế nhưng Sơn Nam lưu giữ trong mnh bề su của văn ha Việt. Một thời ng l cố vấn lễ tn cho Lăng ng. Khi cần những g về văn ha, phong tục tập qun Nam Bộ, người ta lại hỏi ng. Một bữa nọ, ng được mời dự đm cưới Việt-Nhật. Chng rể cực giu từ đất Ph Tang sang lm ăn. C du Việt cực đẹp. Nh trai bao ring chuyến my bay bay sang, đem theo cả rượu sak trong thng gỗ. Trong lễ cưới, người ta dng ba gỗ cũng từ Nhật mang sang, đập vo vch thng cho tới khi bật nt. Ci sự sang trọng của người giu khiến ta pht ngợp. ến lượt mnh, thay mặt cha c du, Sơn Nam trong quốc phục khăn đng o di đứng ln, nhn danh cha ch dặn c du về lễ đối với nh chồng. Họ nh trai nghing mnh bi phục!

 

     Qu Sơn Nam, thương ng nhưng chng ta cn giận cn buồn ng nữa. Nhưng biết lm sao? ng đ sống l mnh. Trải mấy tro, ngoi tuổi 70, nhiều điều được v mất. Nhưng ci được lớn nhất của Sơn Nam l được l mnh.

     Khng thể hnh dung một Sơn Nam với mũ cao o di trịnh trọng. Phải chăng đ l điều may mắn cn lại với chng ta ở cuối thế kỷ ny.

Cuối năm Rồng 2000