BanCuVoDinhMn

 

 

Truyện hay chuyện của V Đnh thường l những ci viết cho ti nhiều cảm xc, v đấy l những dng văn khng cố tnh dng chữ nghĩa để ph trương, chng tự nhin m su đậm nghĩa. Sự quyến rũ của văn chương ấy một phần đến từ những bắt gặp lắm khi bất ngờ trong dng sống - sự tnh cờ vốn hiện diện thường xuyn trn con đường chng ta đi nhưng chừng như khng thể thot ngoi quy luật của một thứ định mệnh no đ. Đọc Bạn Cũ, cng ngấm thm ci viết về con người v đời thường thật thấm tha của V Đnh.

Mai Ninh

 

 

 

V Đnh

 

 

 

Bạn Cũ

 

cho Linh Giang

 

Tm được số điện thoại của Văn, ti gọi ngay. Đằng kia giy ni, giọng Văn vồn v, ấm p. Vẫn gọi bạn bằng tn v xưng l mnh: Vậy th gặp nhau ở Contrescarpe đi. Qun đường rồi ? Trời, tụi mnh xưa kia ngy no khng cuốc bộ ngả ấy! Để mnh chỉ lại cho. Qua Cujas nh. Xưa Thạch ở ngay đ m. Ừ, cứ đi thẳng, qu Panthon thấy nh thờ St Etienne du Mont. Tiếp tục trn Clovis nh. Rồi rẽ phải ở Descartes. Nhớ rồi hả? Tốt. Hai pht l tới Contrescarpe. Daccord. Daccord. demain. 10 heures

Buồn cười. Mấy chục năm khiến cho người ta thay đổi đấy chứ. Tri tim vẫn đ, nhưng tiếng ni c chiều đổi thay. Ở Mỹ th OK, kiếc. Ở Php th đắc-co với lại x-va.

Văn v ti ngồi uống bia ngoi sn lộ thin ở ci brasserie cũ nhn ra đường Mouffetard. Bn ghế lc chc. Mấy cy dẻ ty khẳng khiu. Hai con ch gầy chạy loanh quanh, sục sạo chỗ ny, ht ht chỗ nọ. Hng qun bn kia cng vin lao nhao, ro ro: tiệm bnh m, bnh ngọt, thịt th tm c, tiệm đồ nguội, rau cỏ, tri cy. Mi choucroute chua chua đu đy. Lại c cả mi xc xch un khi.

Văn vẫn ht Gitanes. Vẫn cầm điếu thuốc giữa ngn ci v ngn chỏ, ba ngn kia khum khum. Vẫn thi quen hớp một ngụm bia rồi khịt khịt ci mũi. Trần quang T Lưu Văn. Người c tn năm chữ. Được biết đến hơn: Văn Măng-đen-xon.

 

*

 

Dạo ấy chng ti cn trẻ lắm, ngy no cũng tm tụm gặp nhau đấu ht. Đứa mơ lm họa sĩ, đứa lm thơ, đứa viết văn. Thằng Hiếu-hạt-tiu cương quyết một ngy sẽ hin ngang bước vo Hn-lm-viện Php quốc: Tao sẽ mặc o đui tm, đeo kiếm c ng! Bạn b cười chế diễu, Hiếu thản nhin: Ừ, th tao nhỏ con. Nhỏ con như Napolon!

Văn, Văn học ko vĩ cầm ở Viện Quốc gia m nhạc. Thuở đ, những Perlman, những Du Pr, nếu đ ra đời th cn đi học mẫu gio. Đ l thời của Stern, của Oistrach, của Menuhin. Văn ni: Thằng Menuhin sư vậy m mỗi ngy mỗi luyện. Ba ngy khng luyện, thnh chng biết. Hai ngy khng luyện, tụi ph bnh biết. Một ngy khng luyện, chnh mnh biết. Lại ni: Trước khi xch đn ra sn khấu, hắn trồng cy chuối, asana yogique, ba mươi pht để định tm. Khiếp!. Chuyện Milstein cướp đn, Văn kể nhiều lần, khng chn. Đang ro rắt ngon trớn, giy đn đứt phựt. Milstein đặt ngay đn mnh xuống chn, giựt cy đn trong tay đệ nhị vĩ cầm v tiếp tục cho đến hết bản nhạc. Cả một Salle Pleyel đứng dậy. Chưa bao giờ tiếng vỗ tay ko di đến thế. Tuy ngưỡng mộ Milstein như vậy Văn lại được biết đến như Văn Măng-đen-xon.

Ngồi qun, đi ngoi đường, hứng ln l Văn qun hết mọi người chung quanh. Cy đn tưởng tượng k dưới cằm, tay tri bấm lin tục trn phm, tay phải ko cy cung vĩ cầm, miệng hut so Concerto en E mineur của Mendelssohn. Người lạ c dừng lại nhn con người qui gở, Văn khng để . Tiếng khoan như gi thoảng ngoi/ Tiếng mau sầm sập như trời đổ mưa. Suzanna lắc đầu, vờ ngn ngẩm. Lắc đầu nhưng hoan hỉ, hnh diện, chim ngưỡng. Suzanna l bồ của Văn. Cha Parisien, mẹ Corse. Năm thứ nhất trường Thuốc. Một nhan sắc chm chm, tối tối, nhưng con người cung cch, ng ả. Tc di v dy. Lng my lng mi đen, rậm. Văn khoe: Rậm lắm. Đen lắm. V chng ti, những anh con trai tuổi hai mươi, cười h hố.

Uống hết mấy chai Carlsberg với hai dĩa đậu phụng rang, chng ti chia tay. Văn nằn n: Thạch phải đến nh ăn cơm với tụi mnh. Suzanna bảo ko cho được bạn về đấy. Ừ, tối mốt nh!

 

Hai hm sau, ti lấy mtro đến nh Văn. Khu Neuilly. Đại lộ Augier nhiều cy lớn, ton những ngi nh bề thế xy ln thời dn bourgeois... lm vua. Kn cổng cao tường. Ban-cng sắt rn. Tam cấp đ hoa cương. Vo cửa chnh phải c tn hiệu. Tiền sảnh nền cẩm thạch. Thang my lt gỗ anh đo m ru. Ti bấm chung nơi c gắn bảng đồng sng long: Dr. Suzanna Sgrin Tran. Người mở cửa l một thiếu nữ xinh xắn, tc vng, o vy đen tuyền, cổ v tay đnh nẹp ren trắng. Ti nghĩ thầm: Lại c cả thị t. Thằng Văn sống ở đy được !

Chung reng, c tớ gi trang phục đng kiểu gia nhn thượng lưu mở cửa đn khch trong khi ng chủ lại li hi sau bếp. Văn bước ra, cn mang tạp-dề, nắm lấy cnh tay ti:

- Thơm khng? Thơm qu chứ lị!

Văn nấu bn riu. Quay sang c tớ gi, sai dọn rượu khai vị, Văn ko ti ngồi xuống ngay ở ci bn nhỏ trong bếp:

- Mnh by giờ l homme tout faire*. Con nhỏ mở cửa cho Thạch l để lm cảnh. Suzanna ở phng mạch về ngay by giờ.

Chng ti vừa chẻ rau muống vừa uống apritif*, ni chuyện. Văn khoe rổ rau kinh giới v hũ mắm ruốc Việt nam. Bạn cũ gặp lại nhau sau nhiều năm, thường chng chn. Hn hoan vồn v được một hồi, hết chuyện. Văn v ti nhn nhau nhiều hơn l ni. Nhn khng chn. Một ci g lu qu khng thấy, nay bỗng nhin tm ra lại. A, n đy. N đy ny. Văn bảo ti:

- Gi đấy. Ru Thạch bạc hết rồi.

- Ừ, gi chứ. Văn khng ru nhưng tc bạc phơ. Mới hăm mấy, Văn đ c dăm sợi bạc. Tụi mnh thm lắm. Đứa no cũng ước c mi tc bạc bạc. Ra ci điều từng trải m...

Văn nhấp một hớp rượu, khịt khịt mũi:

- Mới đấy...

- Ừ, mới đấy...

Chng ti ngẩn người, ngơ ngc; ba bốn chục năm đ tri qua. Từ đu trong chung cư thoảng vọng ra: T t, tị ti ti, t t ti, t tị ti t...

Ti hỏi:

- Brahms?

Văn gật đầu.

Đng lc ấy, Suzanna bước vo. B bc sĩ tuổi su mươi đẹp hơn hồi cn đi học. Bộ pantsuit mu s-c-la rất đậm, giản dị nhưng sang trọng. Xắc v giy da kỳ đ nu nhạt hơn t xu, ng vng. Khăn lụa chong cổ trắng, đen, cam, đường nt tượng trưng. Rất Paris 16me*.

Khng như Văn, b vợ c khc đi nhiều. Thn i, tự nhin, nhưng nghim trang, kn đo. Ngy xưa, khun mặt trắng ngần v mi tc đen mướt ấy đ phảng phất ci bng chm chm, tối tối. By giờ, ở đui mắt v khe mi... Khng phải chỉ l nt tuổi tc. Người Php gọi một khun mặt như vậy l marqu. Nt hằn... Ti sực nhớ cu thơ Xun Diệu: Hoa thu khng nắng cũng phai mu/ Trn mặt người kia in nt đau.

Chng ti bưng mấy t bn riu ra bn ăn. Văn khui chai vang trắng. Bn thật ngon. B bc sĩ cầm đũa rất thạo nhưng ăn chưa hết Văn v ti đ lm sạch t bn riu. Văn liếc đồng hồ tay rồi xe cả mười ngn ra:

- Xin lỗi, xin lỗi. Suzanna ma chrie... Bậy qu, vui qu sut qun. Xem ci ny nh. Nhất định phải xem.

Văn đứng dậy, mở la tl. Cuộc trnh tấu đ bắt đầu. Yehudi Menuhin.

Tiếng vĩ cầm quằn quại, nức nở. Rồi từ từ, từ từ, trở nn thi thc, quyết liệt. Rồi bung ln trận pho bng ho quang ngời ngời. Rồi chm hẳn xuống, r rầm, th thiết. Tiếng đn xoy vo đầu, tun tận pho phổi, xuống tới ruột gan. Mặt Suzanna bng khung, xa vắng. Trong khi Văn rướn người về pha mn truyền hnh, chăm chăm nhn bậc thầy gồng mnh ko hết bản nhạc. Những giai điệu cuối cng xoắn tt, quyện lấy nhau, thủy triều dng ln, chồm ln, sng bạc đầu đin cuồng dựng đứng rồi lao ln bờ ct, tun tro, lan trn, lăn tăn, li ti...

Menuhin khom mnh tạ từ thnh giả: mắt Văn chớp chớp, long lanh. Mi Văn run run.

Tiếng vỗ tay mới bắt đầu ro ro, Văn đứng phắt dậy, tắt my, đi ngay vo bếp để lm t bn mới cho cả ba. Suzanna khng muốn ăn thm, xin rt lui đi nghỉ, để hai anh ni chuyện với nhau. Nng bảo ti:

- Tuần sau anh rời Paris rồi ? Phải đến với tụi ny t nhất lần nữa. Hứa đấy nh! Nh?

Đ quay lưng đi, Suzanna ngoi lại nhn chồng, thật nhanh. Ci nhn thương yu. Ẩn nhẫn. i ngại. Người cựu sinh vin trường Y cẩn trọng qu.

Đến gần mười giờ đm, ti mới quyết tm đứng dậy ra về. Văn mặc thm o ngoi, ni để đi bộ một đoạn với ti.

Đại lộ Augier giờ ấy rộng thnh thang. Cuối thng chn, trời đm Paris đ se lạnh. Những mảng trắng loang lổ trn thn dy bạch phong sng ngời trong nh đn. Tiếng gt giy nện ln lề đường một thong cho ti cảm gic năng nổ của thời trai trẻ. Ti hch ci chỏ vo Văn:

- Nghe tiếng giy ka. Vui hả?

- Ừ, vui. Lu lắm mnh mới được nghe tiếng giy như thế ny. Thạch biết khng? Lc ny, khng c Suzanna mnh đ khc rồi!

- Mnh biết. Cn vướng ci vĩ cầm đến mức ấy ?

- Cn, cn chứ. Thế mới kẹt. Xưa, hồi cn học ở Conservatoire...

- Mnh nhớ... Tụi mnh gọi Văn l Văn Măng-đen-xon...

Văn đứng hẳn lại. Ti cũng dừng chn. Văn nắm lấy hai tay ti ở ngay ci chỏ. Nắm cứng ngắc:

- Ừ, m lắm. Thế m... Thế m... Thạch đi rồi, rời Paris rồi, mnh cũng t khi về Quartier*. Hồi đ mnh c ci phng con ở tận mi quận 20, gần nghĩa trang. Pre Lachaise, nhớ khng, c mộ của Modigliani đ. Mnh ham luyện đn qu, lắm bữa ăn tối qua loa chi đ rồi tiếp tục đn. Đến ci giờ ai về nh nấy rồi mnh mới rời Viện. Từ đ về đến phng trọ, phải đổi xe t nhất một lần. Ấy vậy m trn nẻo mtro no mnh cũng thấy một ng gi o đen lụng thụng, m ci rương vĩ cầm. Chắc l ko đn thu đu đ về. Ko đn mua vui ấy m. Người ta tiệc tng say sưa xong xui rồi mới được m đn về. C bữa mnh đổi hướng đi, lấy xe khc, vẫn thấy một ng gi m vĩ cầm trong mtro. Cả Paris c bao nhiu nghệ sĩ như vậy? Hng ngn? Hng vạn? Mnh sợ qu. Cặm cụi ko đn ở Conservatoire để lm g? Để một ngy nọ, đm hm khuya khoắc m đn lủi thủi dưới lng đất Paris như thế ? Mnh sợ. Sợ qu. Đn vẫn ko nhưng lng tin cứ long ra, r dần, rơi rớt dần. Cng ngy mnh cng thưa đến Viện. Rồi dứt hẳn. Xoay qua một hai hướng khc. Chẳng đi đến đu cả. Rồi Suzanna tốt nghiệp. Mnh chưa nn tr trống g Suzanna đ nằng nặc lm đm cưới. Rồi mở phng mạch. Rồi hai đứa con song sinh. Cuộc sống ngy cng phức tạp. V mnh lm homme tout faire* từ đ. Giấc mơ tiu hao như điếu thuốc l. Khi bay đi. Chỉ cn ci tn lạnh v tanh. Tối nay nhn Menuhin ko đn m nước mắt cứ chực tro ra. Hn. Mnh l một thằng hn...

Ti m lấy hai vai người bạn cũ:

- Ừ, hn. Nhưng Văn nấu bn riu rất ngon. Nghe Menuhin đn m muốn khc lại cng ngon. Rứa l tốt. Rứa l tốt.

Văn cười lớn:

- Pas vrai*? Ny, đến mtro rồi đ. Lấy ngả Svres, xuống Michel-Ange Monitor, đổi về Austerlitz. Nhớ xuống Maubert l vừa.

Ti bước đến cấp cuối cng, ngoi ln, Văn cn đứng trn miệng hầm. Văn ku vi:

- Rứa l tốt , h!?

 

*

 

Thuở ấy ti đ được nghe tiếng kn nọ rồi mấy năm sau mới quen Văn. Chưa bao giờ c dịp kể cho Văn nghe. Phải chi trạm mtro xa hơn, chng ti cng đi bộ với nhau một đoạn đường nữa c lẽ ti sẽ nhớ lại tiếng kn v kể cho bạn nghe.

Phng ti ở từng năm. Một cửa sổ hẹp v cao: nhn xuống thấy ci sn trng xi-măng dưới xa, su v mt như lng giếng. Đm đm ro rắt tiếng hắc tiu trn cao, đon chừng từng bảy, từng cuối. C thể trn cả từng cuối, trn mansarde *.

Tiếng hắc tiu m u, th thiết. C bữa nt uất nghẹn biến đi, thế vo l tiết nhịp thi thc đặc th chu Phi xch đạo. Hay m hưởng thống hận da đen chu Mỹ. Rồi lại quay lui về với những giai điệu ray rứt đau đớn cũ. Ti m tiếng hắc tiu hng xm hồi no khng hay. Đm đm, ti chờ đợi, ti lắng nghe tiếng kn, bồi hồi thương xt.

Một hm lấy cha kha phng ở quy mụ quản gia, ti mới tnh cờ biết mặt người thổi kn. Mụ Lancme giả ngọt, rầy r kho anh hắc tiu:

- Monsieur Kwame, ng thổi kn hay đo để. Đm no cũng được nghe. C bữa đ ngủ rồi giật mnh tỉnh thức v tiếng kn của ng đấy. Clarinette h? Hay qu. Mấy người ở tầng trn tầng dưới đều nghe ng cả. Đm hm khuya khoắc ngủ cả rồi m vẫn được nghe!...

Monsieur Kwame lng bng g đ trong miệng, cầm cha kha phng rt lui. C nhắc, c nhắc. Một anh thọt. Ln cầu thang vừa hẹp vừa dốc, anh lết bết ci chn như một con ch qu.

Từ bữa đ, tiếng hắc tiu c vẻ co rt hẳn đi. Vẫn đắm say, vẫn th thiết, nhưng c lc nhỏ r như một vết cứa rỉ mu. Chưa c dịp lm quen th khng nghe tiếng kn khuya nữa. Mụ Lancme ni Monsieur Kwame đ rời Paris, đ về Cameroun, qu anh, miền Phi chu xch đạo.

Ti chưa bao giờ kể Văn nghe tiếng kn của anh da đen thọt chn. Trước kia, ti khng kể v với tuổi hai mươi tiếng hắc tiu trn tầng cuối một khch sạn tồi c l g khi đem so cng tiếng đn cc nghệ sĩ lẫy lừng thế giới chơi những bản nhạc thượng thừa cổ kim. Ngy nay ti cũng khng kể lm g khi Phi chu xch đạo đ v đang trải qua bao cuộc đổi đời khủng khiếp: cch mạng, đảo chnh triền min, hạn hn, lũ lụt, đi kht năm ny qua năm khc, AIDS, LUPUS, những đại nạn hủy diệt hng triệu, hng triệu người v tội. Anh thọt thổi hắc tiu, biết đu, c thể đ trở thnh... bộ trưởng văn ha của xứ anh. Cũng c thể anh đ chết cng đồng bo anh, chết dấm chết di, chết bờ chết bụi, chết m khng biết rằng tiếng hắc tiu của mnh, đm đm trong kinh thnh nh sng...

Ti chưa bao giờ kể Văn nghe tiếng kn của anh da đen thọt chn. Nhưng trước khi rời Paris, ti sẽ gọi thăm người bạn gi. Ti sẽ bảo hắn l ngy no khng lm homme tout faire * nữa th c thể mở qun bn riu. Nấu đặng như vậy, ắt sẽ đắt khch. Với lại, Văn ny, x thằng Menuhin một x chứ thật ra ko một bản đn, d l Symphonie No.1 của Brahms đi nữa, chưa chắc đ hơn g nấu được nồi bn riu ngon qu l ngon.

V Đnh

2000

-----------------------------------------------

CH THCH

Truyện ngắn m lại c ch thch l một điều kỳ cục, khng nn lm. Tuy nhin, hon cảnh đặc biệt của văn chương hải ngoại với bạn đọc tứ tn nhiều nơi, sử dụng nhiều ngn ngữ khc nhau, đi hỏi phải c ch thch.

 

homme tout faire: ở Php, c gi gip việc trong nh gọi l bonne, rt ngắn của bonne tout faire, (sai) việc g cũng lm. Khi Văn gọi mnh homme tout faire l c tự tro, cho rằng ở nh, lo mọi việc, mnh l một thứ con sen... my ru.

apritif: rượu nhẹ khai vị.

Paris 16me: quận 16, khu giu sang nhất Paris.

Quartier: gọi tắt Quartier Latin (Xm La Tinh): quận 5, quận 6, trường ốc, sinh vin, v.v...

Pas vrai!?: Thế !? Thật đấy !?

mansarde: tầng cao nhất, ngay dưới mi; chỉ những ai t tiền nhất mới thu ở: thấp, hẹp, lạnh ma đng, nng ma h, thiếu tiện nghi... Vị kiến trc sư vẽ kiểu đầu tin: Francois Mansard, thế kỷ 17.