NhoBien

NHO BIỂN v v.v.

qu sinh nhật cho TTLH

Ni l đất chứ thật ra l ct, hay đng hơn, đất ct. Cch biển chỉ hai ba chục cy số, đất ny, theo cch suy của ng Bnh Nguyn Lộc, sau mấy đời trm [...] cy ăn tri mới mọc được. ng gi nh qu trong truyện Rừng Mắm ni với thằng chu nội: ời con l trm, chơn vẫn cn lấm bn cht t, nhưng đất đ gần thuần rồi. Con chu của con sẽ l xoi, mt, dừa, cau.

Vng ny c những cnh rừng trm thật đẹp. Từ xa, l trm xanh bạc, loang long dưới nắng. ến gần, thn trm thẳng, vỏ trắng, bong ra tơi tả; rờ thấy kh, mịn như giấy quyến. Ngứt một l, v, thơm mi khuynh diệp. Thả dăm chiếc l vo nồi, thm vi tp sả, đun nng, d khng cảm cm m xng một pht cũng sướng!

Trm, ng Bnh Nguyn Lộc ni đến rồi. Khng biết ở C Mau, ng c thấy chăng mấy thứ cy cỏ miền đất ct như ở đy. Nho biển, hồng nương... Những ci tn thật xa lạ.

Xa lạ v khng phải tn Việt m l được dịch chơi từ Anh ngữ. Nho biển, chẳng qua l seagrape. Lần đầu tin thấy cy nho biển, giật mnh v ci dng đẹp đẽ của n. Cy mọc như trường thnh, chen chc rậm rạp trn bờ biển, lun lun xao xc v gi thổi ngy đm. Thn cy mảnh nhưng u nần, quằn quại từ gốc ln đọt. L to bản, trn trịa, cứng v dy, mu lục xm, gn l đỏ rực, những đường son sắc nt. Gi biển thổi, l nho xoay qua xoay lại, lấp lnh mun ngn chiếc quạt ngọc thạch. Mơ hồ nghe như c tiếng khnh...

ến cuối hạ th tri đ đm đề. Nho biển, tn gọi khng ngoa. Những chm nho nặng trĩu. Trng thật ngon lnh tuy khng ăn được, chim chc cũng khng mng! Rụng xuống, vi trong ct cả ma đng để xun sau trở thnh v số cy nho biển con. Những rừng nho trn bờ biển di! Seagrapes!

He khng phải l tn được dịch ra từ Anh ngữ, như nho biển. He l tn đặt cho một thứ cy nguyn c ci tn vừa trc trắc kh ni, vừa nghe khng... sướng. C những chữ kh viết kh đọc nhưng ni ln nghe...sướng tai, th thi đnh chịu nhận. Như Albuquerque, N.M., như, ở gần đy, Loxahatchee, FL.

Cy he ny dng dấp kỳ khu, loại cy trồng trong sn rất hợp, mang nt trang tr vừa gọn ghẽ vừa sắc sảo.

Năm ấy, ngụ tạm trong một trại cy, được lm quen với n. Ngủ trưa dậy, chợt thấy đầu hồi sng rực, vng ng. Ci cy đ đơm hoa khi no m mnh v tm khng hay khng biết! Vậy m nhn những chm hoa ngời ngời, bỗng dưng lng bồi hồi, rộn r. Nghe như c m vang thc dục, như một ln đường (*) Thế rồi, hai cu thơ cổ từ đu, từ một x xỉnh hc hiểm no đ, thoắt hiện về:

He hoa hong

Cử tử mang

Hoa he nở vng, lng người học tr (đi thi) bận bịu. Bận bịu ci con khỉ! Gi rồi, thi cử chi! Tuy vậy, vẫn thấy vui lng lng. Gặp hoa vng, chưa kịp nghĩ ngợi xa xi, từ đu su thẳm trong lng đ gợi lại hoa he, rồi từ hoa he phăng tới he hoa hong. Nghĩa l ngược chiều với thường tnh: thay v đối cảnh sinh tnh th lại đi từ tnh đến tượng...

Hỏi quanh mới biết ci cy qu ấy, dn địa phương gọi l tabebuia (ta-by-bui-da) Nghe như một thổ ngữ c m hưởng Ty-ban-nha hay bộ lạc Da ỏ no đ thuở xa xưa. Thi, chng ta hay bọn by g thm rắc rối, cứ gọi n l he cho được việc. Cho vui. Biết đu n lại b con gần xa g đ với ci cy mới nghe tn thi đ đem lng cung knh. Kim Kiều ti hợp, đoạn chung c cu:

Một cy c mộc, một sn quế he

Biết đu!

Thin hạ nhiều người yu chuộng cy phong ln Nhật bản Red-leafed Japanese Maple. Tại trại cy con, c chậu để gi mấy trăm đ. Ngy xưa, cc cụ yu hn đ đẹp dm bỏ ra ngn vng, nay, phong l đỏ ny mấy trăm đ một cy nhỏ khng c g qu đng. Ấy l ni người c tiền. Kẻ khng tiền th ở đy c một thứ cy, thật ra khng cao sang như phong l đỏ nhưng lại c...duyn ngầm. Nếu phong l đỏ l một cng cha th cy ny chỉ l một gi qu. Dĩ nhin, gi qu cũng năm bảy thứ. Gi qu giặt lụa như Ty Thi. Gi qu hi ch như ặng thị Huệ. Gi qu bn chiếu như Nguyễn thị Lộ. Gi qu như roselle ny. L cũng năm ngn như phong đỏ, cũng huyết dụ như phong đỏ, gi thổi cũng rung rinh mềm mại như phong đỏ. Chỉ thua phong ở chỗ n l một thứ bụi bush--, khng phải một thứ cy tree. L giống nhiệt đới, n tươi tốt quanh năm. Xun, trổ hoa. Hoa mu hồng, lun nghing về mặt trời buổi sng, kiểu hướng dương lng thiếp như hoa. Hoa tn, những bp kh dưới đi nặng trĩu hạt. Hạt rơi xuống , đến hạ đ thấy mặt đất la liệt cy con. Những cy phong con nhỏ xu, mu huyết dụ. C người, vẫn tự ho l gốc nng dn, đ dm tưởng lầm l... rau dền ta!!!

Ci tn roselle, nghe tầm thường. Rose l hồng. Roselle..., ờ, th cho n ci tn: Hồng Nương! Hồng Nương như tn cuốn tiểu thuyết khng bao giờ xuất bản của ng Nhất Linh.

***

Nho biển, quế he, Hồng Nương, chng sinh ra v lớn ln ở đy, những cy cỏ địa phương. Sống với đất ct, lắm khi cả hơn thng khng một giọt mưa, thế m chng nhởn nhơ, tươi tốt.

L nho biển l những tuyệt phẩm của đất trời. Khi cn ẩn nu trong chồi, chng mang dng dấp một động vật: co quắp m lại căng phồng, ng nh chất nước. Chỉ một hai hm sau, chng lấp l chui ra, chui ra từ chồi cy như ci đầu t hon của đứa sơ sinh (tưởng tượng thi, chưa từng được thấy) chui ra từ cửa mnh mẹ n. Chui ra, li ra, rồi h mở, bung ra, tỏa ra thnh chiếc l non: một phiến ngọc thạch mu hồng đo phảng phất vng gạch, với những đường gn thắm đỏ. Chiếc l non lớn dần, to dần ra, cứng cp dần, v từ từ đổi mu, từ hồng đo phảng phất vng gạch chuyển qua một mu lục phơn phớt bạc xanh. Phiến đ qu trở thnh ci l bch ngọc với những đường gn đỏ cng tươi, cng sắc nt.

Cn he! Cả một thn cy lớn, sum su như vậy m n vẫn tươi tốt khi nạn thiếu nước đến hồi trầm trọng. Nắng lửa đổ trn đầu, rễ ci rễ con vi trong ct nng, vậy m cũng rng trổ hoa vng lm rộn lng một người khng cn trẻ m cũng chẳng bận đường cng danh!

V Hồng Nương. i, sn cỏ nh người ta xanh rờn, cắt xn đng tiu chuẩn, sn cỏ ny lại lốm đốm những chấm dền ta v tội.

Lấy tn Hồng Nương đặt cho một thứ cy cỏ khim tốn như roselle, ng Nhất Linh biết được e khng vừa lng. Trong Viết v ọc Tiểu thuyết (**) c đoạn ng viết:

Ti cn nhớ một lần viết truyện Hồng Nương. Ti viết xong một cu rồi đứng ln, đi đi lại lại trong phng, trong lng vui sướng m man, thỉnh thoảng lại ngừng lại đọc to cu ấy ln: Hồng Nương! Hồng Nương! Sao đm nay ta đọc đến tn nng v ti qun cả đi ngủ

l thời trước oạn Tuyệt, Bướm Trắng, Nhất Linh cn m man viết lối văn nhịp nhng, cn đối m về sau ng nhất quyết từ bỏ...

Hồng Nương, Nho Biển, Quế He, chng chnh gốc địa phương, đch thị l một đm ny-ti-vơ (natives)

 

 

Chỉ c mnh, vng, chỉ c mnh mới l đến từ xa. Rất, rất xa.

2001

____________________________

* Ce bruit mystrieux sonne comme un dpart. (Chant dAutomne), Baudelaire

** ời Nay, Si Gn, 1961