CH ĐẬU VN C BỐN T.

 

 

Trong diễn từ nhận giải Văn ha Phan Chu Trinh năm 2012, ng Nguyễn Sự c ni như sau về mn ch đậu vn:

 

Một trong những mn ăn được nhiều người ưa thch ở Hội An l mn ch đậu vn của hai chị em ngho, chỉ bn về đm, khoảng từ chn, mười giờ, cho đến đng khuya. Người chị gnh gnh ch nhẹ tnh từ trn đầu phố thong thả đi xuống, người em gnh cũng nhẹ tnh từ cuối phố thong thả đi ln, tới lc gặp nhau th ch vừa hết, v cnh cửa cuối cng của những ngi nh cổ phố Hội cũng vừa khp lại.

Mn ny khng phải chỉ một mnh dn Hội An thch, m ni chung dn miền Trung đều thch. Đy l một mn c phần vương giả, cao kỳ, khng thấy bn khắp nơi đại tr như ch đậu đen đậu đỏ, lại nấu nướng hẳn cũng chăm cht cng phu v thực khch l dn thnh phố.

Quảng Ngi qu ti, thẳng đường độc đạo hướng Đng tới thị trấn Thu X, c Bốn T. mỗi xế chiều kẽo kẹt trn vai một gnh. Tuy rằng gnh, nhưng người bn ch đậu vn coi cũng khu cc ra g chớ khng ngho: c lun lun bận bộ o quần b ba trắng, cổ đeo xu chuỗi ngọc, tay cng chiếc vng ngọc, ngn p t bn tay tri cũng lung linh nhẫn ngọc. Thanh tao nền n cch g. C cao ro, bước đi khoan thai, chiếc đn gnh nẩy uyển chuyển nhịp nhng theo mỗi bước chn đủ để thấy ci duyn dng của c v gnh ch chớ khng phải một gnh nặng của đời phải gay go vật v. Hai ci nồi nhm to, một bn đựng ch, bn kia nước rửa v chn muỗng. Nồi nước rửa của c khng cht gợn nhơ, c ci v chớ khng vục chn khch vừa ăn vo mc nước. Trng mọi thứ tinh tươm sng sủa. Chn l chn kiểu của Tu điệu đng con c mu xanh biển đang quẫy đui để chẳng bơi tới đu cả nn khng vết nứt, nồi nhm tịnh khng cht cu ght hay c mu xin xỉn dnh da. Ch no chủ ấy. V c độc thn nn ai ai cũng u yếm gọi bằng C, thn tnh trang trọng. V c t lời, chỉ mim mỉm hiền lnh. Mnh đn giờ c đi ngang v c gh lại. Cứ mỗi lần ci v nhm đặt nhẹ nhng giữa lng nồi nước trong trẻo c mu vng nhạt tươi tắn sng snh mặt trời, l mắt mi người ăn đ hấp hy nhấp nhổm rồi. C cẩn trọng đưa ci v vo đm đậu e ấp ẩn mnh dưới nước chỉ vừa đủ cho một số hạt lọt vo, tuyệt đối khng khoắng, khng quấy động, nn khi ko v ln, mặt nước nồi ch vẫn an nhin khng cht nhu my. Rồi c u yếm đổ vo chn như mớm cơm cho con mọn. Rồi c đặt khẽ ci muỗng sứ vo. Phải l muỗng sứ mới xứng đng chạm da chạm thịt đậu vn thơm tho. Rồi c đưa chn ch cho mnh, thong thả dịu dng. Chẳng biết nếu chẳng may trong khi c mc hay đưa chn ch, bỗng dưng c chuyện g bất trắc xảy ra th thi độ c ra sao, nhưng r rng l bnh thường th đối với c, d đ trải qua nạn đi Ất Dậu hay chạy loạn trong cuộc chiến tranh chống thực dn Php, chẳng c g hấp tấp, chẳng c g đng phải để tm hơn l ci chn tuy mang tiếng dn gi l ch nhưng cao kỳ trong mn ẩm thực. Bưng trn tay chn ch đậu vn tựa chn nước Cam Lồ qu ho, mi thơm tao nh kn đo của n khơi gợi trong ta thứ tnh yu thuần khiết đoan trang nhất. Khng ai c thể vừa ăn ch đậu vn c Bốn T. vừa ni chuyện hụi h, bn bun, hay ngồi l đi mch, hoặc giận dữ người nọ kẻ kia. Cửa sổ linh hồn ta sẽ khp hờ di theo con đường hạt đậu thư thả bước đi hoặc mở rộng từ bi chớ khng thể no ngut hy dm xiểm hoặc sng sọc gươm đao. Như thể đ l thứ chn thần nhiệm mầu thanh lọc những cặn b đời thường, n gip người ta nhn ln thanh cao, thot tục.

Chiều, c Bốn T. quy gnh về, thnh thang. Nếu ko thời Thu X xa lắc của ti về Hội An phố cổ by giờ của ng Nguyễn Sự, th vo giờ đ hai chị em ở Hội An chưa bắt đầu đi bn, dm cn ngồi canh bếp lửa riu riu, v cũng khc l khi về th gnh c Bốn mới nhẹ tnh. (M lạ, l Bốn, sao khng thấy c c chị c em? Hay l c m hồi đ cn nhỏ qu, ti chỉ nhn thấy c với nồi đậu vn?). V chắc ng Sự cũng lng mạn thi vị ho khi ni tới lc gặp nhau th ch vừa hết, v cnh cửa cuối cng của những ngi nh cổ phố Hội cũng vừa khp lại. Thật l một hnh ảnh nn thơ dịu dng, như hư huyễn. Chớ bữa no lỡ gi mưa bất chợt nh nh đng cửa sớm, hay bỗng nhin bn dn thin hạ hứng ch muốn lm tới bến một bữa ch, hay du khch cắc cớ muốn nếm mi ngn ngọt của dn phố cổ...? Nhưng ng ấy muốn vậy th chng ta cũng vui như vậy, bởi r rng hai gnh ch trong đm l một bức tranh động trong ci tĩnh, ngho trong ci qu, buồn buồn trong ci u mặc ban đm v duyn dng trong ci dung dị ngy thường, đ đng gp vo nền văn ho khả i Hội An.

Ch đậu vn của hai b đặc sắc ở chỗ nước th trong veo khng cht gợn m ngọt thanh v dịu, cn cc hạt đậu th mịn bng m lại cn nguyn, khng hề vỡ, thậm ch một vết rạn nứt nhỏ cũng khng. Bỏ vo miệng cứ thế m tan ra lc no khng hay nn tưởng cứ cn đ mi trn lưỡi

Tuy rằng ti khng chắc ch c Bốn T. c được trọn vẹn thậm ch một vết rạn nứt nhỏ cũng khng hay khng, nhưng chắc chắn ci vị thơm sang cả của đậu vn hai vng hẳn l giống nhau, v cch nấu cng phu với tất cả ci tm cũng y hệt. Với ch đậu vn kiểu ny ta khng thể dng tiếng tự nhin m dung tục gọi l ăn được, v ăn th phải c hnh động nhai. M ch đậu vn Hội An hay Thu X khng cần nhai, vậy th khng phải ăn rồi. Cũng khng thể dng từ uống bởi n nằm chung c ci c nước hẳn hoi. Nhớ cu khn ăn ci dại ăn nước, ch đậu vn th ăn ring rẻ một trong hai đều khn v đều dại cả. C lẽ chỉ một tiếng nn dng l thưởng thức. Ta nhẩn nha, cảm nhận hương thơm vị ngọt, m theo ng Sự l do kết hợp giữa loại đường ma qu ma hạng bt quấn rơm với đường phn sang trọng, đ tạo nn b quyết. Chẳng biết c Bốn T. pha chế c cng cng thức đ hay khng, nhưng vị ngọt thanh v hương đậm đ thoang thoảng th chắc Thu X v Hội An cng một... nỗi niềm. Hạt đậu vn mu vng sng sủa nằm trong chn, dưới lớp nước trong veo ci ngoe xinh xinh ẻo lả ở đầu n vẫn cn, kiu hnh thơ ngy ngng ln, như vi vĩnh ci nhn thn phục của con người: c thấy l ngần ấy khi lửa kinh qua m em vẫn cn trinh trắng vẹn ton khng? V sau khi phần nước đ thấm vo miệng, ta u yếm đảo nhẹ đầu lưỡi đưa hạt đậu ln vm họng, cuộc đời đậu vn lặng lẽ chấm dứt ở đ trong tnh yu đằm thắm ngọt ngo. Cho nn ch c Bốn cũng khc ở chỗ l khng phải Bỏ vo miệng cứ thế m tan ra lc no khng hay nn tưởng cứ cn đ mi trn lưỡi... Dẫu g, ch đậu vn hai vng đều khng phải l ăn, khng phải l uống, m l thưởng thức. Vậy m lạ, mn ny lại chẳng nghe nằm trong danh sch dng di của ngự thiện. (Hoặc l c, nhưng mnh lm g đụng được đến ngự thiện m biết c hay khng!).

By giờ t thấy ch đậu vn nước, thường l ch đậu vn với bột sền sệt, nước cốt dừa đ ln, th thiển, phm tục. Khng cn vẻ thanh tao phải nng niu, khng cn ci vị nhu nh phải trầm ngm thưởng thức, người bn người ăn cứ thẳng tay mc xới, nhai nhai nuốt nuốt v ni chuyện to lao nhảm nh hay phng mang ci cọ. Thảng hoặc c đậu vn nước th cứ cn cht vấn vương sường sượng, v ăn uống lạnh lng với đ bo đ cục nhận vo, quấy như trộn xi măng đc b tng, hạt đậu tan tc đời hoa chẳng cn... trung trinh tiết liệt cht no nữa. V tnh người ta ko đậu vn xuống cng hng với cc thứ đậu b tnh khc, đng nghĩa l ăn ch chỉ v thch ngọt.

M thi, thương qu ngy xưa th di dỗi cht vậy m, chớ thời no của ấy. Hẳn by giờ chẳng ai chịu kh canh lửa rỉ rả cả ngy để giữ nồi ch đừng si sục cho hạt đậu khng bị thăng trầm đin đảo. Một cục ho chất bằng vin kẹo con con l cả chục ci gi heo to tướng cn rục r trong vng mươi lăm pht huống chi hạt đậu vn mong manh. Tiện lợi trăm bề. V giữa phố phường rộn rng inh ỏi khng cn thanh lịch nữa, hẳn gnh ch nhn nhẩy trn vai người phụ nữ l một hnh ảnh ng ngh khng hợp cảnh. Vả chăng cn mấy ai c thời gian hay th tao nh vừa thưởng thức một mn g vừa c tm hồn hướng thượng?

Cho nn thật mừng cho Hội An cn giữ được nt độc đo đng yu. Cũng l đậu vn, nhưng ch đậu vn... siu phm khc ch đậu vn phm trần. V, xin gửi đến c Bốn T. của Thu X chng ti một ci x di tưởng niệm, từ lu c đ về hầu chư tin với mn ch tuyệt hảo của mnh .

Xun Sương

Paris-NT, avril 2014