MỘT THONG H GIANG

 

By giờ th những địa danh Đồng Văn, Lũng c, Mo Vạc khng cn xa lạ nữa. Một chuyến ngao du đ đy tương đối mn nhn sự đời, bớt (chớ chưa hết) vừa đọc vừa knh nhi viễn chi mấy ch nh bo trẻ trung ăn khng ngồi rồi vc ba l giang hồ tận những đu đu ly kỳ lạ hoắc.

V mnh đ vc ba l trực chỉ một chuyến H Giang

Khởi hnh từ H nội.

Thnh cổ nh Mạc

Ngang Tuyn Quang, thấy cổng pha ty thnh cổ nh Mạc (cn gọi l Thnh cổ Tuyn Quang), di tch lịch sử văn ha của thnh phố. Th cứ gọi vậy cho n ấn tượng chớ ci thnh cổ ny gồm cổng pha nam nữa, đ được trng tu tốn cả chục tỉ, v cũng như hầu hết cc cng trnh trng tu khc, cc vị tm huyết với di sản Việt Nam đều ku tong l chẳng cn cht dấu vết di tch no, họ đ ph hẳn thnh nh Mạc v cổng nh của một trọc ph mọc ln.

Theo sử sch th thnh được xy trong chiến tranh L-Mạc, bn bờ sng L, để ngăn qun nh L. Tương truyền thnh chỉ xy trong một đm. Trong thnh c ni đất Thổ Sơn cao hơn 50 mt, cũng chỉ đắp trong một đm. Cho nn đy l nơi cc tiểu thư cung tần mỹ nữ từng sống qua, khi nh Mạc sụp đổ th ngần ấy người đẹp từ tam cung lục viện ra ngoi sống đời thường, sinh đẻ biết bao c cậu.

Rồi v vng ny c sng ni ao hồ, kết hợp đủ linh kh hiền ha v hoang d đ ban cho con người sức sống, tnh yu đời. Thm nữa l rất nhiều tộc người với lối sống chan ha đan xen nhau, giao thoa văn ha v hn nhn, dễ pht tn ci gien đẹp. Nữa l thời khng chiến chống Php nhiều vin chức, tr thức v phụ nữ H nội sơ tn về đy rồi c người ở lại lun lập nghiệp, nn Tuyn Quang chẳng những c gi đẹp m cn c kiến thức nữa. Từ đ mới c cu ch Thi, gi Tuyn. Lại c kẻ cn dm v Tuyn Quang l tiểu vương quốc Vnzuela nữa kia !

Ra khỏi phố, ngang qua những đồi ch như chiếc bt p, ch xanh tươi hng hng uyển chuyển vng quanh đồi. Xe dừng ở nơi đẹp nhất, một căn nh ngi nhỏ trước sn hoa cc vng chen chn hoa hồng đỏ với hoa din vĩ tm, rất thơ mộng. Chủ nh đang dọn dẹp trong sn, ht nho nhỏ. Quen thấy khch lạ vo gần, chủ nh vui vẻ cho php cứ thoải mi chụp hnh, Chụp chỗ hoa ny cho đẹp n, mời vo uống nước. Nhn ra ngoi l những đồi ch gia đnh, xanh tốt hơn những đồi bn cạnh. Phong cảnh thật m đềm duyn dng. Ở đy m thiền th mau đạt đạo phải biết.

Trưa, bữa cơm ở Hm Yn c mn măng ngọt xo, lạ miệng v ngon đo để. Từ đy trở đi trong cc bữa ăn thường chủ yếu ba mn : g, thịt heo v tu hũ, nấu nướng ngon lnh vừa miệng. G l g đồi, g đi bộ, thịt thơm, ngọt v chắc mềm mại. Heo l heo đen (cữ gọi heo mọi), thịt thơm, t mỡ, ăn khng ngấy.

Khng nghe ni c được ăn lợn tn lửa, một khoảng đo trn đường đi Yn Minh hầu như nh no cũng c bảng treo bn loại heo ny. Ch ti giải thch sở dĩ c hỗn danh đ v mỏ n di, nhọn. Cũng như trong tiệm ăn thnh phố, tm chin bột hnh tam gic th c hỗn danh tm hỏa tiển vậy m. m ảnh của một thời khi lửa chăng?

C thực mới vực được đạo, ch ti ni đạo của chuyến đi v về ny khoảng 1500 cy số, một nửa l đường đo, thấy xuống lng rồi n lại từ từ leo ln, nhn xuống thấy ngoằn ngoo dưới kia c xe, m chẳng hiểu n theo sau hay đ xuống trước mnh. C nơi bn ni bn vực, nhn xuống su hoắm đất đ cy cối. Nhất l c chỗ sương m cch 50-70 mt hết thấy g, m khc quẹo thường rất gắt, trời lại tối mịt, nhiều chỗ chạy với đn pha.

C khc gặp xe tải, dịch tới dịch lui nhường đường pht ớn. Vậy m ch ti ni cc đo ny coi vậy m khng c tai nạn. Chắc l trấn an, m cũng c thể lắm, v biết nguy hiểm nn chẳng ai dm bạt mạng. Kinh nữa l c khc xe quật mnh ng bn tri, chưa kịp ngc dậy th n dựng bật mnh ln. Lin tu bất tận. Kiểu ny ci lưng c vấn đề hay c bịnh chng mặt th nguy tợn đy. Hoặc l hết hẳn bịnh.

Hiểu rồi, thảo no cc ch ti thường trn trọng đặt tượng Phật B hay Đức Mẹ ở bục xe. t thấy tượng Cha v Đức Phật, chắc tại chăm con l việc của đn b?

Hng ro đ

Xe chưa ngoằn ngoo bao lu trn vi dốc đồi thoai thoải, đ thấy những hng ro đ bao bọc cc căn nh. Đy l đặc điểm của vng H Giang.

Thấy đ cứ sắp chồng ln, chẳng vi vữa hay xi măng, m vin nhỏ vin to ngay hng thẳng lối. Nghe đu coi vậy chớ cả một nghệ thuật, chẳng dễ dng đu. Họ chọn kha, kẽ, ngch, cạnh từng vin đ sắp chồng cho ln nhau, chng bấu vu nhau vững chắc v tạo nt đẹp độc đo. Rất hiếm, nhưng vẫn gặp một vi hng ro t xi măng, tức th trng n th kệch v duyn, chắc chủ nhn lười v vội, bởi nghe đu vi ba thng hay c khi vi ba năm mới xong một ci, ty mức độ.

Cng đi cng thấy g chớ ở đy khng thiếu đ. Đ nằm dưới sn nh, bước ra khỏi cửa đ l đ, đ nằm ngồi lổm nhổm khắp khu vườn nhỏ xu chẳng thấy đất l bao. V vậy đi giữa ni đ bạt ngn, một thanh nin đang cy xới trong khoảng đất vừa đủ chỗ cho con b v mnh đứng, di chuyển lo lch kh khăn cy cy đụng đu cũng đ, thương lắm.

Nhiều khoảnh đất nhỏ xu giữa ni đồi hay trn cc bờ ruộng bậc thang cũng c hng ro đ nho nhỏ. Chắc tại khi cy bừa, gặp đ, người ta nhặt sắp ln. Ruộng bậc thang ở đy th tuyệt vời, c khi nằm thm giữa hai bờ vch ni. Một vẻ đẹp m người thnh phố kh tưởng tượng, nhn đến ngỡ ngng.

Thng ba hoa đo c nơi đ bắt đầu rụng, nhưng chưa rụng tập thể hết. Con đường ngoằn ngoo giữa ni chập chng, ln cao xuống thấp, những hng ro đ được trang điểm bằng dy hoa đo thanh tao, hoa mận trắng đoan trang, hoa cải vng lộng lẫy, gi trẻ b choai gi củi hay cỏ trn lưng bước nho về pha trước, sương m phủ quanh ni, lan man xuống tận nc nh, đẹp như tranh, huyễn ảo.

Ma h nắng trong, la chn vng rực trn những đm ruộng bậc thang hoặc ma thu hoa tam gic mạch tm hồng cả đất trời, đẹp kinh hong. Ma thng 3 sương m, hnh khng r lắm, nhưng chụp bằng ống knh của mắt th tuyệt hảo. Ni l ni, bao la hng vĩ chm trong sương hay đỉnh bị sương che, c vẻ đẹp khc, mơ mng buồn v hư hư thực thực, chứa đựng ci kỳ b li cuốn. Nắng sng qu đi khi l lộ liễu th thiển chăng.

Con đường hạnh phc

Buổi chiều xe chạy qua Cổng Trời Quản Bạ, cổng đầu tin vo cao nguyn đ Đồng Văn, điểm cao nhất của con đo từ H Giang ln, từng l vng đất tự trị của vua Mo. Nội ci tn nghe đ ấn tượng rồi. Nhn xuống bn dưới l vực thẳm, trng điệp ni non ngập trong sương m. Khng leo ln tận đỉnh cao để nhn ton thể thị trấn Tam Sơn lọt thỏm giữa lng cc ni, trn đo nhn xuống vẫn thấy một lng nho nhỏ ẩn mnh giữa bảng lảng đồng ruộng ni non, v lồ lộ Ni Đi Quản Bạ.

Gọi l Ni Đi c lẽ v hai ni liền nhau y hệt ci x-cheng phụ nữ. Thng thường từng dải hoặc ni c đơn từng quả đứng cạnh kề, chập chng, c nơi cả dy di ln xuống như răng cưa. Ni Đi hai ci đều nhau, trn trịa, khng cao lắm v đỉnh mềm mại. Cứ như bầu sữa mẹ Đất đ tng tiu nui nấng đn con. Nhn m tự dưng lng nao nao xc động.

Nơi đy cũng l đoạn bắt đầu Con Đường Hạnh Phc đi vo Cao nguyn đ Đồng văn, di khoảng 200 km. Trước kia hơn 8 vạn người Mo v bao đời khng c khi niệm về con đường, chỉ biết đng cọc treo dy trn đ b qua 9 khoanh đo hun ht, lởm chởm đ tai mo dựng đứng. Dốc Chn Khoanh leo tới đỉnh M P Lng cn gọi l Con dốc của Ging (Trời)

Từ năm 1959 do hng vạn thanh nin xung phong thuộc 16 dn tộc lm trong rng r 6 năm mới xong Con Đường Hạnh Phc. Để tới Mo Vạc phải ngang qua đo M P Lng ny, hiểm trở nhất, l vua của cc đo, c nơi cao khoảng 2000 mt so với mặt nước biển. Cng sức xy con đường chỗ đo ny theo Wikipedia l kh khăn đến mức trong giai đoạn đầu, nhằm mở một vỉa đường nhỏ mang tn đường cng vụ rộng khoảng 40cm trn vch đ (để cng nhn về sau c chỗ đặt chn trn đ thi cng ph đường rộng ra), 17 thanh nin trong đội cảm tử (giai đoạn ny gọi l Đội Cơ Dũng) phải treo mnh bằng dy trn cc vch đ rng r trong 11 thng đục đẽo hon ton bằng bn tay trần v những phương tiện thủ cng. Nhằm thể hiện lng quyết tm v tinh thần đối diện với hiểm nguy, cc cng nhn đ đặt tại ln của mnh 10 chiếc quan ti v truy điệu sống trong từng ngy lm việc.

Thật cảm động. Những thanh nin đ lặng lẽ đem sức mnh phục vụ v c người đ m thầm ra đi chẳng hề c ai biết đến họ tn. V by giờ chng ta thản nhin hưởng bnh an hạnh phc của con đường.

Vậy đ, m c khi trời đ tối mịt rồi, c chiếc xe Honda một mnh chạy trn đo, sau lưng linh tinh hng ha chắc mua dưới xui về bn. Cứ tưởng tượng bậy lỡ vấp hn đ t lăn nằm đấy, chưa kể trn vng đo heo ny c thể sng điện thoại khng leo ln nổi, nhưng nếu leo ln nổi, liệu trong bao lu mới c người tới cứu ?

Ngy 20-3 vừa rồi l lễ kỷ niệm 50 năm Con Đường Hạnh Phc. Gần 400 cựu thanh nin xung phong giờ đ ln chức nội ngoại về thăm con đường xưa, nơi nhờ cng sức, sự hy sinh qun mnh v gian khổ của bản thn chnh họ. Họ vui vẻ sung sướng thấy nhờ cng lao mnh đng gp m c nhiều đổi khc của cao nguyn ni đ v cuộc sống của dn vng ny ni ring cng cả nước ni chung, dễ dng, an ton hơn khi di chuyển.

Đỉnh cao. Sương m. Ch ti khuyn C ch tưởng tượng dưới kia l vực dốc đứng, đẹp lắm. Khỏi cần tưởng tượng, v nhiều đoạn trời huynh hoang vn tấm rm sương để khoe ti kiến tạo của mnh. Vch đ thẳng đứng mu vng, được t điểm long thong những chm cy hay bụi rậm. Thật hng vĩ, hoang d, ngoạn mục.

Đến đoạn hai bờ vực giao nhau, từ trn cao nhn xuống chữ V cắt trời để u yếm một dng sng Nho Quế dịu dng c nước mu xanh ngọc dưới kia, đẹp tưởng khng c thực.

Với những cng trnh thin nhin vĩ đại đ, việc gh vo lng văn ha Lũng Cẩm, nơi căn nh trong phim Chuyện của Pao được dng lm điểm cho du khch tham quan; hay thăm Nh Vương, ng vua vng ni giu sụ nhờ cy thuốc phiện; hay xe trườn ln Lũng c, điểm cực bắc của Việt Nam, nơi cột cờ đầu tin đ xy từ thời L Thường Kiệt; v phố cổ cng chợ phin Mo Vạc với sắc thi dn tộc Mng, Dao, chỉ l để thm phần sinh động, l cch nhắc kho khch tham quan vẫn đang ở ci trần.

Ni tới hoa H Giang, người ta thường chỉ ca tụng những dy hoa đo, những hng hoa mận, những vườn hoa cải v hoa tam gic mạch Hẳn l đẹp rồi. Nhưng t nhắc tới trong phố, nhiều con đường hai bn rực rỡ hoa Ban năm cnh trắng nn n, chỉ c một cnh được vẽ sọc tm hồng với mấy chiếc ngoe uyển chuyển vươn ra như nu ko người nhn. Hay hoa Gạo đỏ rực một gc trời, tuy hoa khng thanh nhưng mu đỏ sặc sỡ giữa ni đ mu ch v cy xanh mướt, tạo một vẻ đẹp rất ring chỉ c ở H Giang

Xin tạ ơn Thin nhin đ tạo ra vng đất đ ny.

Xun Sương

Thng 3-2015