I TiengHu

1 TIẾNG H

 

inh Hợi, Hưng Khnh năm thứ nhất, 1407

   Ma Xun, thng 2, ngy 20, Tả tướng quốc Hồ Nguyn Trừng bị qun Minh đnh kẹp từ hai bờ sng L, lui về giữ  cửa Muộn.  Qun Minh rời về cửa Hm Tử lập doanh trại.  Trừng cũng rời qun đến Hong Giang, đn Thượng Hong Qu Ly v Hn Thương Hong ế từ Thanh Ha tới.

   Thng 3, ngy 13, Trừng cng Hồ ỗ, ỗ Mẫn tiến qun về Hm Tử, thủy bộ c bảy vạn người nhưng phao ln l hai mươi mốt vạn.  Qun Trừng bị mai phục tan r, chỉ c thủy binh l thot được.  Qu Ly v Hn Thương vượt biển về Thanh Ha.

   Ngy 23, qun Minh đnh vo Lỗi Giang ở Thanh Ha như chỗ khng người.

   Ngy 29, qun Minh lại đnh vo cửa biển iển Canh.  Ngụy Thức l tướng nh Hồ, bẩm với Qu Ly v Hn Thương rằng Nước sắp mất, bậc vương giả khng chết dưới tay kẻ khc .  Qu Ly sai chm Thức.


Thng 4, ngy 11, bọn vệ qun nh Minh chỉ c bảy đứa bắt được Qu Ly ở bi Chỉ Chỉ. Một bọn khc bắt được Nguyn Trừng ở cửa biển Kỳ La. Hm sau, lại bắt được Hn Thương v thi tử Nhuế ở ni Cao Vọng, thuộc huyện Kỳ Anh, H Tĩnh.

   Người Minh thống k những thứ thu được : 48 phủ, chu;168 huyện, 3129500 hộ, 112 con voi, 420 ngựa, 35750 tru b v 8865 thuyền, khng kể đm vua ti v con chu nh Hồ.  Chinh di ph Tướng qun nh Minh Trương Phụ sai đốc Liễu Thăng giải tất cả về Yn Kinh với đủ loại ấn tn, gồm Qu Ly, kẻ đ thon ngi nh Trần , với cc con l Thương, Trừng, Triết, Ung, cc chu l Nhuế, L, Pham, chắt l Ngũ Lang, Qu Tỳ, chu gọi bằng bc l Cửu, Tuynh, Hoa, Tuấn, Việt, Hoảng... m tướng thần kh đng, c ng Sơn hưng hầu Hồ ỗ, Hnh khiển Nguyễn Ngạn Quang, L Cảnh Kỳ, bọn tướng v  l Bồng, Mng, Ti, bọn quan văn Nguyễn Phi Khanh, Nguyễn Cầu, Nguyễn Mo...

   Thng năm, hạ ch.

   on người vng vo như một con trăn khổng lồ trườn ln triền ni.  Mặt trời như ci đấu lửa đổ dầu si ln cy cỏ bỗng lu dần đi từ đầu giờ Dậu.  Gi ở đu a về bừng bực từng chập.  Chim mung nho nhc ku, hng đn vỗ cnh bay chao trn đầu những ngọn cy nghing ngả trong gi.  Tiếng v ngựa.  Tiếng qut.  Khng kh oi nồng đặc qunh lại.  Rồi tiếng sấm.  Sấm động đổ rền vo vch ni, tiếng vọng từng chập m a dọa nạt.  ầu ni, nc ải Ph Lũy mới đy cn nhn r nay lung linh mơ hồ trong mn hơi bốc ln từ mặt đất.  Lt sau, nc ải như biến mất. Trn khng chằng chịt những chớp xanh l  mắt mo. St, st nổ hng loạt x rch mn trời đục ngầu.  Lại tiếng qut, tiếng h ht.  m lnh nh Minh vừa chửi vừa chỉ trỏ.  Con trăn khổng lồ chn lại uốn khc lẩn mnh vo ba ni dưới cơn mưa bắt đầu nặng hột.

   Mưa quật xuống đất những ln roi trắng xa.  Dưới tn l cy rừng, đm người vội v treo những tấm ln kết bằng l gồi v xếp những mảnh liếp chắn nước theo chiều gi tạt vo. Hai người lnh dong ngựa từ đầu đến cuối dng người, tay đnh ching, miệng h.  Lệnh cho cả đon người ẩn nu tr đm tại chỗ.  Lệnh nhắc, kẻ c tn trong sổ đầy đi Kim Lăng nếu c ai trốn th cả gia tộc sẽ bị xử trảm.  Cả đon người im lặng.  Chỉ c tiếng gi dập mưa sa.  V thỉnh thoảng, tiếng ngựa h.

   Một thiếu nin mnh trần lẩm bẩm rồi hạ từ  lưng xuống chiếc gi đan bằng my, miệng ni với lại kẻ đồng hnh tay đang đỡ một lo nin mảnh dẻ.  Lt sau, dưới tn l gồi, lo nin lẳng lặng nhn về pha chn ni.  Củi nhm ln, lửa bắt đầu chy phừng phực.  Hai thiếu nin đổ nước vo chiếc nồi đất thổi cơm. Những mảnh khi sắc tm mượt lượn l theo triền ni trong mưa thổi đi mi củi thơm lừng một buổi chiều nơi địa đầu ging bo. Lo nin đằng hắng :

   - Hay l Bảo đi xuống pha dưới xem anh my đu ?  ể Hng ở đy l đủ...  i đi !

Vng lời, thiếu nin mnh trần khoc ln vai chiếc o tơi rồi lẳng lặng bước.  Lo nin nhn theo thở di.  Hng cời lửa, rt nước ra bt đất, hai tay đưa cho lo nin.  Cầm lấy bt, lo nin trầm ngm :

   - C chuyện tr, th bảo anh con phải về. Việc chăm nom cha c con với Bảo l thừa đủ rồi !  Anh con về cũng l để bo hiếu, nghe khng? 

Lẳng lặng gật đầu, thiếu nin mắt rưng rưng ci xuống bắc nồi cơm, rồi vờ ku :

   - Khi qu, cay cả mắt...

*

   Xuống dốc ni, Phi Bảo tay vin cnh, chn xoay ngang, l d bước trn những hn đ bm ru trơn tuồn tuột.  on người dẫu l đi đầy vẫn được xếp theo một trật tự x hội cố định.  m đi đầu l vua, l hậu, l hong tử, hong tn.  Sau đến bọn đại thần, cả văn lẫn v, mỗi kẻ được php mang theo một số người nh.  Tất cả, họ thực sự l bại binh của một cuộc chiến chớp nhong nn được canh  giữ hẳn hoi.  Lnh nh Minh được lệnh km họ st nch, gio mc hờm sẵn, sng le, loảng xoảng.  Kế đ, l một đon xe ko.  on xe ước cả trăm, chở đủ loại chiến lợi phẩm bắt được ở Ty , ở Thăng Long...  Dĩ nhin l c ngọc ng chu bu.  Lại cn tượng Phật, chung, khnh. Rồi kinh, sch,  lăng, bia mộ, cột đnh, cột cha trn c khắc chữ. Thượng thư Hong Phc, kẻ gip Tổng binh  Trương Phụ an dn, đ ra lệnh c thể th mang về tất cả những dấu vết chữ nghĩa của bọn Nam di, cả chữ Nm lẫn Hn tự.  Ci g khng mang được, đốt, đốt hết.  V giấu của th cn nhn nhượng, chứ kẻ no giấu sch l mang chm cả nh. Nghe đồn l ở cửa bắc Thăng Long, c một tay thư sinh  mặt trắng, ngng cuồng ku trời rồi nhảy vo đống sch phừng phực chy.  Bọn lnh quy lại, v khi anh ta nhảy ra th chng lại đạp cho ng lộn vo đm lửa.  Cn ở chợ ồng Xun, cả một nh tm người bị chm, đầu cắm cọc, bu suốt ba ngy.  Nh ny đem giấu gia phả khng mang nộp.

   Sau đon xe chở chiến lợi phẩm l đến bch tnh.  Họ thường l những kẻ nổi tiếng c tay nghề độc đo.  No l thợ vng, thợ bạc.  No l thầy lang, sư, si.  Rồi ả đo, con ht.  V rất nhiều thợ rn.  Loại ny nguy hiểm hơn cả, mang đi Yn Kinh th việc triệt ci khả năng rn đao, đc sng ở Giao Chỉ coi l xong.  V thế, chỉ đm thợ rn l bị canh giữ cẩn thận, số cn lại tương đối thoải mi. Thường l họ được mang cả gia đnh đi theo, trnh chuyện sau ny họ c thể trốn về v nhớ con thương vợ.

   Bảo vừa đi vừa trương mắt nhn quanh tm anh.  Mưa vẫn như roi quất vo mặt khiến Bảo cứ chập chập lại vuốt nước giụi mắt.  Sng nay, Thượng thư Hong Phc ở đu bất ngờ cưỡi ngựa đến gặp cha con chng rồi bảo Nguyễn Tri đi theo. Khi Thăng Long thất thủ cch đy bốn thng, Phi Khanh đưa đm con ngược ln Mường La nhưng giữa đường bị chặn bắt. Chia lm hai ton, đm đi với Nguyễn Tri thot được. Thế cng, Phi Khanh phải hng.  Hong Phc gom quyển thi của đm hai mươi  sĩ tử cng đỗ kỳ thi đầu nh Hồ cch đy su năm rồi bỏ cng ra đọc hết. Phc bảo, trong số đ chỉ c Tri mới c thực học, thấu hiểu Chu - Trnh, tr lực hơn hẳn người đời.  Bắt Phi Khanh thư cho Tri dụ hng, Hong Phc giở thi độ bề ngoi mềm mỏng nhưng thực ra v cng quyết liệt.  ổi lấy mạng cha, Tri đnh về Thăng Long v xin Hong Phc cho mnh đi theo cha để bo hiếu. Phc tnh ton, gi m thuyết phục được Tri ra hợp tc th bọn Nguyễn Mộng Tun, L Tử Tấn... l những kẻ đồng khoa với Tri chắc rồi cũng theo.  ặt một bộ my cai trị mới, dng bọn người ny l bọn chưa c dnh dng su xa với cả nh Trần lẫn nh Hồ th đng l thượng sch.  V thế, Phc ầm ừ, lại xui Trương Phụ giả giận đi đem chm Tri, rồi chnh mnh ra can xin như cứu mạng cho Tri. Hiểu r ci chước ấy, Tri vẫn rập đầu cảm tạ,  chỉ thưa, cha đi đầy m con lại ra lm quan th ci mạng mọn ny dẫu c cứu nhưng thế l thn bại danh liệt, ni cn ai nghe, thưa Thượng quan.

   - Ny, nh anh kia ơi !  Vo gip cho một tay !

   Bảo quay đầu lại.  Dưới chiếc chiếu l buộc xiu vẹo ngang đầu, một lũ mấy người đn b ngồi co vo nhau, mặt mũi nhợt nhạt v lạnh.  Bảo lại gần, chn đ vo đm cnh cy tươi xếp thnh đống dưới một gốc cổ thụ.

   - Chng em chm mi m khng chy.  Anh chm gip cho, trời lạnh qu.

Tiếng c gi ban ny lại vang ln, giọng van chịu nghe mủi lng.

   - Cc chị c dim hong khng ?  Bảo hỏi.

   - C.  Chng em cũng c để nhưng lửa khng bắt...

Bảo rt ru chặt thm cnh, chọn ra những cnh cn ro, vun vo.  Rt ra một sợi giẻ, Bảo nhng vo lọ dầu lm bấc rồi bật hồng chm lửa.  Lt sau, lửa bn.  ến khi lửa đ c ngọn, Bảo lại nghe :

   - ội ơn anh nh !  Khng c anh th chng em chết rt mất.

Quay lại, Bảo bấy giờ mới để thấy năm c con gi, c lớn nhất th chạc hai lăm, c nhỏ nhất chắc chỉ mười ba mười bốn.  Nhn chn họ cong queo xếp vng v nay buộc phải mặc quần theo kiểu người Minh chứ khng phải l vy như xưa, Bảo thương hại bảo :

   - Cc chị ngồi xổm dễ chịu hơn !

C gi nhỏ nhất, cũng l người ny giờ ln tiếng ni với Bảo, nhấc người ln ngồi thử rồi bảo cc chị :

   - Thật đấy, ngồi xổm đỡ mỏi...

C cười hở lợi, hai hm răng nhuộm đen nhay nhy nh lửa, nhn Bảo vẻ biết ơn, miệng ru rt :

   - Chng em l chị em, ở phường Nghi Xun, theo nghề ca kỹ.  Họ bắt chng em đi, bảo l sang bn đ để ht cho Vua họ nghe, c ăn c mặc, khng phải lo g sất !

C chị lớn lc bấy giờ thở di, hai tay hơ lửa bp vo nhau, mắt mở trừng trừng nhn vo qung khng trước mặt. Bỗng c cất giọng, ht nho nhỏ:

   Tro ln ni dốc

Ngồi gốc cy rừng, (i) ti ngồi gốc ( ơ ) cy rừng

   Ối a, ng trời, ối a...

   Rằng tnh ( anh ) ở lại

   Rằng tnh ( sao anh ) ở lại

Cho chặt hết cy rừng, (l) em cn vẫn ( ối a ) khc thầm...

Cả đm cất tiếng ht theo c chị, giọng th thiết như tiếng chim tr mưa trong tịch mịch ni rừng.  Cảm thấy nỗi bi phẫn dng ln, Bảo quay mặt đi, lng rưng rưng thương cho kẻ đi người ở.  Khng dm ở lại lu, Bảo đứng dậy.  C b nhỏ nhất hoảng hốt ngước nhn :

   - Anh về dưới xui cho chng em đi với.  Mưa bo thế ny, trốn chắc dễ...

Bảo đứng sựng lại.  C b đ đứng dậy đi đến cạnh Bảo :

   - Cho chng em đi với, rồi em về hầu hạ cho...

nh lửa hắt ln mặt c b mu hồng rừng rực, mu của sự liều lĩnh trong tuyệt vọng, liều lĩnh đến nỗi sẵn sng đốt chy ngay cả chnh đời mnhBảo cắn mi, thở di :

   - Khng, ti khng về xui được.

C b nhn vo mắt Bảo, nửa thch thức, nửa khinh bỉ.  Bảo ci đầu.  Một mảnh vn khi người ta bm vo để khỏi chết tri m l một mảnh vn mục th quả thật đng khinh đng hận.  C b nhn cc chị, giọng thiểu no :

   - Thi em đi về đy !

Dứt lời, c chạy băng băng đi.

   Trn đường về sau khi tm thấy Tri, Bảo đi ngang một khu cy cỏ rậm r.  R rng, chng nghe thấy tiếng c b lẫn trong tiếng thở hổn hển v tiếng cười th bạo.  Hnh như c go ln thảm thiết :

   - Ối giời ơi, bung tao ra...

   Bảo nghiến răng rt con dao rừng, tay nắm chặt đốc dao, mu hừng hực dồn ln mặt. i được vi bước nhưng đủ thời gian để kịp suy nghĩ, chng khựng lại, thụp người ngồi xuống vệ cỏ. Trong sự bất lực, Bảo chợt thấy chnh mnh cũng l kẻ tng phạm của tội c. Tiếng ku trời trong rừng mưa chiều hm ấy m ảnh Bảo suốt một đời.

*

   Khi mưa dứt hột sau độ ba tuần hương, tiếng lnh qut vang ngoi căn ln căng tạm. Lo nin chậm ri nhn ra ngoi.  Bảo đi trước, sau l Hong Phc, Nguyễn Tri v một đm v sĩ bước theo. Hong Phc mặc triều phục nh Minh, đầu đội mũ cnh chuồn, thắt đai mu ta dnh cho cấp hnh khiển. Trn dưới tứ tuần, người thấp b nhưng trn trĩnh,  Phc c ci tật cứ tập trung suy nghỉ l mắt nhy lin hồi, nhưng một khi quyết đon điều g th mắm mi lại. Vốn c tiếng cẩn trọng, Phc lại mềm mỏng, thường rất tinh nhậy trong cch phn bổ hnh chnh nn được Vua nh Minh hết lng trọng dụng trong việc bnh định an dn. Bước vo, Phc vng tay, vừa cười vừa ni :

   - Kẻ ny đường đột đến thăm, mong đại nhn x cho  - Quay sang Tri đi cạnh, Phc đằng hắng - ... c cng tử đy nn ti mới mạo muội để tỏ thm đi lời...

ứng dậy, lo nin vi lại, ngắt lời :

   - Tiện nhn l kẻ chiến bại, quan lớn cho sống th sống, bắt chết th chết, xin ngi chớ qu lời...

Vi lại, Hong Phc nhẹ nhng :

   - Qun tử ở ngoi vng thnh bại, kẻ ny c phải m đu m khng biết ai vo với ai.  Hai chữ  Thế Thời lại chẳng ở tay người nn thnh bại do Trời, no do mnh.  Dm xin đại nhn cho ti c dịp đm đạo dăm ba cu về Thế Thời v hai chữ Xuất Xử...

  

   Phc nhn quanh nhưng chưa kịp ni thm th một tn lnh phng ngựa đến, nhẩy vội xuống qu vi,  rồi nghing người gh vo tai  Phc th tho.  Phc nghe, trn hơi cau lại.  Bước ra, Phc nhn lo nin, ci đầu  nghim trang :

   - Kẻ ưu thời mẫn thế l người khng bỏ ph đời mnh. Bản quan đ đi lần bn hơn thiệt rồi, xin đại nhn nhớ cho.  Minh Thnh Tổ tm cch phục hồi con chu họ Trần l thuận mệnh Trời v hợp lng người.  Cng tử tuổi cn trẻ, tr lực lại hơn người, bỏ ph th quả l v cng đng tiếc  cho con dn Giao Chỉ.

Lo nin vi, khng đp.  ợi Hong Phc bước khỏi ln, lo quay lại bực bội :

   -  Hừ,  Tri c biết chng tnh  thế no khng ?

 Nhn vo mn đm chụp xuống đen như đổ mực, Tri đp :

   - Dạ biết...  V thế, con xin với chng để con theo cha bo hiếu.

   - ... nhưng thế l hạ sch.  Chng tnh rằng nếu con hng phục chng, th cả bọn sĩ hoạn sau rồi cũng vậy. Khi lớp sĩ đ cộng tc với chng th chỉ cn đm v dũng v mưu, đnh dẹp như phủi tay.  Cn phục hồi nh Trần, chỉ l danh, khng l thực, con r chứ ?

Gật đầu, Tri lại thở di :

   - Bn họ ngoại nh con, Vương thc Trần Thc Dao bị lừa v ci chiu bi đ rồi.  Con nghe ni cả Trần Nhật Chiu cũng đ hng phục Trương Phụ, hiện được bổ đi trấn giữ Nghệ An...

Lo nin cười nhạt :

   - Qun người, tướng mnh th tướng lấy đu ra quyền.  Lại nhất cử nhất động l c kẻ tu trnh ngay.   Thở di, lo nin hạ giọng - Thực như vậy th khng thực, m danh, xt cho cng, cn tệ hơn hư danh.  ời sau người ta gọi l bọn bn nước...  Cn Nguyn Hn th thế no ?

   Trần Nguyn Hn vốn l quốc thch, vo hng chu Quốc thượng hầu Trần Nguyn n, gọi mẹ Tri l d. Mẹ ngy xưa học với cha chng lc đ cn l anh đồ trẻ Ứng  Long, thương yu ăn nằm vụng trộm với nhau đến c mang. Long sợ bỏ trốn, nhưng n cho người tm nhắn, cứ xem ci gương Tương Như với Văn Qun, nếu thế được th n gả con gi cho. Ứng Long quả sau thi đỗ Thi học sinh, nhưng khng được vời ra lm quan nh Trần. Sau khi Qu Ly thon ngi, Ứng Long đổi tn thnh Phi Khanh, được bổ lm Hn Lm học sĩ.

  

   Khi cn ở với ng ngoại l Nguyn n, Tri thỉnh thoảng gặp Hn trong những dịp tế lễ ma chay. Lần cuối l lần cả hai dự đm tang của Phế ế Duệ Tng, bị chnh cha l Thượng hong Nghệ Tng lệnh cho bp cổ chết. Sau đ, Hn nhất quyết khng can dự vo chuyện triều chnh. Về trang trại do cha ng để lại, Hn  lo việc đồng ng, thường hnh diện ni rằng bt cơm ăn l do chnh tay mnh lm, khng phải nợ  nần nhờ vả một ai. Sau nng vụ, Hn thch đi ngao du, hễ c dịp l tm Vũ Mộng Nguyn. Người ny đỗ Thi học sinh năm Qu Dậu đời Thuận Tng năm thứ su, nhưng lui về ở ẩn. Khng ni ra, Nguyn thỉnh thoảng p mở ch cch dng người của Thượng hong, m chỉ sự chuyn quyền của Hồ Qu Ly lc bấy giờ l ồng bỉnh chương sự, lm mưa lm gi đến độ chnh  Quốc thượng Nguyn n cũng phải nhẫn nhục nương thn. Sau khi Thăng Long thất thủ, Hn mang gia tộc chạy về Thanh Ha, gom thủ hạ trn dưới ba trăm người rt vo rừng tnh kế ph Trần, nhưng hnh như mới chỉ đnh tiếng, chưa r hư thực thế no. Thấy Trải im lm, lo nin sốt ruột  nhắc lại cu hỏi. Tri giật mnh thưa :

   - Nguyn Hn cản Thc Dao khng được, đ bỏ ra Ha Chu đi lang bạt, rồi sau lại nghe đ quay về  nh, khng ai biết đch xc  ở đu.  Con độ Hn về lại vng Hải Dương chăng ...

 Lo nin thở ra:

   - Trong đm hậu duệ nh Trần, chắc chỉ c Hn l người được việc lớn thi. Cn lại th chẳng nn cơm nn cho g. Vả lại, đức mỏng lắm rồi, nh Trần c muốn phục lại  tưởng chẳng khc chi chuyện v trời đội đ.

*

   Cha con Tri ngồi quanh đống lửa bập bng chy. m về, sương ni bốc ln thốc buốt gi vo đến xương đến tủy. Khng ai ni năng g, chỉ cn tiếng củi chy lch tch giữa ni rừng, v thỉnh thoảng  tiếng khỉ tiếng vượn ch che văng vẳng từ xa. Bỗng c tiếng chn rồi một người mặt ti mt chạy vo ln. Ci đầu vi lo nin, người đ qu một chn, giọng hốt hoảng :

   - Quan gia c  lệnh vời  Hn Lm học sĩ  Nguyễn Phi Khanh !

Ni xong, người đ lại vi cho rồi hấp tấp đi.  Lo nin chp miệng bng quơ, by giờ vua cha g nữa m xưng Quan gia, nhưng cũng quơ chiếc gậy đứng ln  vẫy Tri.  ỡ cha, Tri du đi, chn đạp vo những mỏm đ sắc cạnh mấp m trn dốc.  Kh ni lạnh buốt ngấm dần vo người, Phi Khanh run rẩy, thỉnh thoảng lại nu tay Tri lấy đ.  Quanh lối đi, qun Minh đ giải thnh từng nhm đi tuần tra, tiếng do mc đập loảng  xoảng. ến một khoảnh đất rộng, lnh trng quy vng một dy lều c liếp chắn quanh.  l nơi tạm tr của gia quyến họ Hồ vừa bại trận.

   Bước vo, Phi Khanh ngước mắt đảo quanh.  Cạnh một chậu than hồng, Qu Ly ngồi trn một tấm da bo, mắt nhắm lại như ngủ, lng my bạc như cước trắng chạy xệch xuống đui mắt thỉnh thoảng lại giật ln nh nhẹ.  Hai bn Qu Ly l Hn Thương v Nguyn Trừng. Hn Thương vẫn mặc triều phục, o gấm mu vng c thu rồng bằng chỉ đỏ, đầu đội mũ Triều Thin. Về phần Nguyn Trừng, cn đai khng c nhưng vẫn cn nai nịt, chỉ thiếu đao kiếm, thứ kh m giữ được khi qun chẳng cn, tướng chẳng c.  m quan văn v thuộc ci triều đnh ph du ko đng được  su năm quyền bnh lục tục ci đầu lấm lt bước vo. ợi cho họ ngồi yn vị, Hn Thương ủ rũ kể lể rồi thở di :

   - ... lại thm ci vạ mới, chng điểm danh tối nay v khng thấy hong tn Hồ Ngũ Lang đu.  Thượng thư Hong Phc gh qua, dọa sẽ đối ph thẳng tay, nay đ ln hội bn với đốc Liễu Thăng.  Mong cc vị gip xem ta phải hnh xử thế no trong tnh thế ny.

Thời gian chng xuống, gin ra chơ vơ như một sợi dy căng mới đứt. Nhn đm quan văn v đi đầy ngơ ngc, Tri vừa giận vừa thương. Lt sau, Thượng tướng Hồ ỗ ngập ngừng :

   - Ging bo thế ny, đi lạc l thường.  Thi th triều đnh cứ xin tạ lỗi họ l xong !

Lc ấy, Nguyn Trừng lắc đầu nhếch mp.  Qu Ly mở mắt, lấy tay g xuống thnh ghế, cười ằng ặc trong cổ. ầu cht khăn đen, ngoi khoc chiếc o ngự hn lng gấu, thn thể Qu Ly phnh to tương phản với khun mặt xọm lại, g m gồ ln như hai nấm đấm, v cặp mắt trũng su cứ mở ra nhắm vo mệt mỏi. Miệng đ rụng hết răng, Qu Ly mm mm phều pho :

   - Lỗi với chẳng lỗi !  Thua th tội lỗi g m chẳng phải chịu.  Xin ai, ai cho m xin...

Hn Thương cuống ln :

   - Tu bẩm Thnh Thượng, thế th phải lm g by giờ ?  Nhn Nguyn Trừng, Thương tiếp - Ngũ Lang l con chu huynh th huynh phải chịu tội l đng php.  Con dại ci mang l thế !

Cười khẩy, Nguyn Trừng mm mi khng đp, mắt ngước nhn ln trời như khng nghe thấy g.

   - Im, im đi !  Qu Ly qut khẽ.  Chịu, ai cho chịu ?  Tội g ?  Chỉ c một tội l thua, thế thi.  Nhn đm quan, Qu Ly tiếp - ny cc ng,  lộc nh ta cc ng chưa hưởng bao nhiu, nhưng khi trước th chnh ta ban pht cho cc ng bổng nh Trần.  Chẳng nhiều th t, cc ng cũng nợ họ Hồ.  By giờ, x xa hết nếu như cc ng bảo lm sao chỉ c non nửa năm m ta đ thua giặc Ng dễ dng đến vậy.  Biết th ta c chết mới nhắm mắt được...

   Dứt lời, Qu Ly ngửa mặt lim dim, ngn tay vẫn tiếp tục g nhẹ trn thnh ghế. Khun mặt của một kẻ lm gi lm bo trn ba mươi năm liền căng cứng khẩn trương, hơi thở kh kh gấp ln như thc giục.  Bọn Hn Thương, Nguyn Trừng ci đầu. m văn v quan cũng ci đầu.  Khng kh đặc qunh lại, v gi bn ngoi lại bắt đầu cất ln giễu cợt.  Qu Ly thnh lnh hổn hển mắng :

   - ồ v dụng.  ồ ch heo, sao khng mở miệng ra ?  Chng bay l qun hn hạ, by giờ cho ni đấy, sao cứ cm như hến.  Xưa, sợ uy ta nn c cm cn hiểu được.  Nay ta c cn l ci g nữa đu m bay cứ ngậm miệng nn lời...

Hụt hơi, Qu Ly lại nhắm mắt, tay xua xua. Nhn Phi Khanh im lặng, nước mắt ứa xuống đọng vo những sợi ru ngả bạc, Tri bỗng thấy tủi nhục v bờ.  Lấy cng nương nh Trần, cha chng d đỗ đạt cũng khng được dng v ci tội dn d m dm vịn cnh vng l ngọc, hai mươi năm liền vạ vật qua ngy.  Ph nh Hồ thon nghịch nn dẫu danh khng phải l danh chnh, cha chng vịn vo ba chữ tri thin mệnh. Nhưng nay, mang thn phận đi đầy, ci thin mệnh nếu c th chữ  "tri" kia khng thể đng được. Qu Ly khng ni nữa, chỉ nhổ ph ph khinh bỉ.  Tri khng km được, đứng ln khom lưng vi :

   - Khải trnh Thnh thượng, non nửa năm thế l lu chứ khng phải l chng.  ấy l ci ngọn của sự được thua.  Muốn hiểu, phải tm ci gốc.

Bật dậy, Qu Ly mắt sng ln nhn Tri, giục :

   - Gốc.  Ừ, tiểu tử ni phải.  Gốc thế no ?

Ci đầu Tri ngẫm nghĩ.  Xưa Thnh thượng c thề với tin đế Trần Nghệ Tng l khng thon ngi Vua, nhưng sau nuốt lời, ấy l bất trung, bất tn.  Sau, đ p Thuận Tng đi tu m cn giết cho bằng được, ấy l bất nghĩa.  oạt được ngi vua, biết thế nn phao mnh l dng di Ngu Thuấn đổi tn nước l ại Ngu.  Nhưng lại ngay đ đưa qun chinh phạt Chim Thnh, cướp đất lập cng, mong xa ci tội thon nghịch.  Chiến tranh khiến dn đen on thn, trong khi nội cuộc  chưa yn, ấy l bất tr.  Rời đ từ Thăng Long về Ty đ Thanh Ha chỉ v sợ giặc Ng sẽ mượn cớ phục Trần m xm lăng. Ấy l bất dũng.  Kinh đ lại chỉ dựa trn hiểm m khng dựa vo đức,  ấy l bất đức.  Chống giặc Ng, thu chung cha để đc kh giới, bắt sư si xung qun, lại dng sch vườn khng nh trống khiến dn đen hoang mang, th l cch đnh giặc bằng lực m qun đi rằng dn vi qu, ấy l bất nhn.

   Nghiến răng, Tri định ni ra hết lng mnh cho hả. Ngước nhn thấy Qu Ly mắt hau hu, chn tay run rẩy, Tri bỗng thấy cổ khan cht, lng chng xuống.  Một nỗi thương xt bao la cho thời thế chứ chẳng phải ring ai dng ln như thủy triều. Ni ra by giờ, c thay đổi được g đu. Chỉ thm cay đắng. Thm tủi nhục. Qun thần nay một ruộc, chẳng lẽ cn dy v chi nhau. Tri khẽ lắc đầu. Giọng ngậm ngi, Tri chỉ thốt :

   - Ci gốc l ở Thin Mệnh, bẩm Thnh thượng.

Qu Ly trợn mắt, qut khẽ :

   - Thin Mệnh ! Ngẫm nghĩ một lt, Qu Ly kh kh cười, cao giọng -  Ai khiến mi an ủi ta hả ranh con ?

Lẩy bẩy đứng dậy, Qu Ly mất thăng bằng lại ng ngồi xuống ghế, mồm hộc ra một bụm mu.  Nguyn Trừng liếc nhn Tri, nh mắt long lanh như muốn ăn sống nuốt tươi.  Lc ấy, Phi Khanh từ tốn đứng ln vi, chậm ri:

   - Tiểu tử ni v Thnh thượng hỏi. Thật ra, Thin Mệnh khng ở đu xa m chnh ở ngay tay ta.  Mất Thin Mệnh, ta mất nước . Tất cả chỉ v triều đnh thiếu đng c một chữ Tm.  Vua quan như thuyền nhưng dn như nước.  Thuyền khng lật được nước, chỉ nước mới lật được thuyền.  C chữ Tm, nước xui gi thuận, thế l Thin Mệnh.  Khng c, ắt bo ging sng dậy, chuyện trời dn hẳn nhin l một vậy !

*

   Khi Hong Phc sai lnh đến th gia đnh họ ỗ đ lục đục sắp chỗ ngủ qua đm.  ặng l thứ mười trong một gia đnh c đến hai mươi mốt đứa con, hnh nghề hoạn lợn, nổi tiếng l lnh tay, tục gọi l ặng-thập v quen mồm hứa hẹn lợn hoạn xong chỉ dăm  bữa nửa thng l to ln bằng năm bằng mười ngay. ặng thị vốn kho thu vn, ko tấm chăn bng ra trải rồi bảo đứa con trai chui vo cho đỡ lạnh.  Nhn vợ, họ ặng an lng, cời lửa cho chy ln rồi vc dao ra chặt thm t củi.  Một lt sau, ặng quay về, xếp củi cạnh ln rồi ngồi xuống cạnh vợ.

   - Nh ơi, phải chi m mang theo được ci guồng quay tơ nhỉ ?  Ti chẳng biết bn ại quốc c khng ?

   - C chứ, ặng cả quyết.  Với lại họ bảo mnh đi l để dạy cho họ ci nghề của mnh.  Dạy xong th muốn về l về, mang đi lm g cho nặng...

   - Ti vẫn khng tin, nh ạ !  i rồi, về chẳng dễ thế đu.  C lẽ l ti chẳng c bao giờ thấy lại bu ti nữa. ặng thị nghẹn ngo - ... m bu ti chỉ cn một mnh, tuổi lại cao...  Nhiều khi ti cứ nghĩ, nh đi một mnh sang bn ấy, rồi xem sau về được th về.  Chứ dắt du nhau thế ny, muốn về cũng kh. Ti nghe đến được Yn Kinh, đi cũng mất ba, bốn thng, đường x xa xi, thổ ngơi khng biết m chữ nghĩa lại m tịt...

ặng ko chăn phủ ln vai, vng tay :

   - Mẹ my lo xa. Nghề mnh dạy cho họ xong l mnh kiếm được ci vốn, chỉ mấy thng l về thi.  Ti đồ vo qung ny năm sau l mẹ my về lng, c tiền tha hồ mở my mở mặt.  Xoa tay, ặng ni, giọng lạc quan - lắm khi lại tậu được so ruộng th c km g chuyện vinh qui bi tổ, hở !

ắp thm chăn cho thằng b con nằm co gối đ chợp mắt ngủ, ặng thị lắc đầu, tay quệt cha vi ln l trầu tm sẵn bỏ vo mồm từ từ nhai.  ặng với lấy bị đồ nghề, lấy ra ngắm ngha. Bộ dao ko ny ặng thừa hưởng từ ba đời, nhưng tất cả b mật nghề nghiệp khng phải chỉ ở ci hnh thể lạ lng của cặp ko hay lưỡi dao.  ặng mỉm cười đắc ch, tay mn m chất thp lạnh tanh, thầm nhủ rằng c dạy th cũng chẳng dạy cho hết, phải giữ một phần để phng thn.  ặng thị vừa nhai trầu vừa ni :

   - Nh cứ đi ngủ đi, để ti bỏ thm củi đốt...

Nhn vợ, ặng trạnh lng.  Vừa định ni một cu an ủi th c tiếng chn thnh thịnh.  Hai tn lnh Minh v một người thng dịch hiện ra.  Lệnh của Thượng thư gọi, ặng chẳng hiểu l chuyện g, vội v chong tấm o tơi ln người.  ặng thị mặt ti xanh, lng tng :

   - Chuyện g vậy hả nh ?

   - Cứ yn tm, đi ngủ trước đi !

Ra đến ngoi, nghe người lm thng dịch th tho vo tai, ặng lại  quầy quả vo ln, tay xch bị đồ nghề.  m hm ấy, đến thật khuya ặng mới m mẫm về. Mặt xanh rờn, ặng chẳng ni chẳng rằng rc vo chăn.  ặng thị vẫn chưa ngủ, bảo với chồng :

   - Nh ạ, quanh đy chắc nhiều si.  Nẫy, chng n h ln rung rc, gh lắm.  Nh c nghe thấy khng ?

Thấy chồng khng đp, ặng thị tiếp :

   - Ti chỉ sợ nh đi đường rừng, si ra th nguy...

Quay mặt nhn ra ba rừng tối đen, ặng thở di rồi bảo :

   - Khng phải si đu.  Tiếng người h đấy...

   Bị gặng hỏi mi, ặng mới th tho kể vo tai vợ. ặng thị nghe xong r một tiếng nhỏ, chui ra khỏi chăn, sợ sệt qung chiếc o bng ln người. Cả đm hm ấy, ặng thị ngồi b gối, miệng lẩm nhẩm Giời ơi, thật l thất đức, mẹ con ti sẽ ra sao, giời ơi l giời ! .

*

   ến cuối canh hai, gi lại bắt đầu xo xạc.  Nước trn l rừng lộp độp rơi, lẫn vo tiếng cn trng chập chập rn rỉ trong đm thu.  Ba rừng, than từng đống vẫn cn heo hắt chy trước những căn lều căng tạm nằm suốt từ cuối ln đầu dốc.  Phi Khanh co ro trong chiếc o bng đ sờn, tay vn v ru nhn Tri.  Gc lều, hai anh em Phi Hng v Phi Bảo co quắp nhưng đ ngủ say, tiếng ngy kh kh lc ln lc xuống.  m chm xuống như đ chm, từng cht một, nhưng khng cưỡng lại được. Phi Khanh cất tiếng :

   - Thế l cha đ ni hết.  ừng bao giờ tin danh nghĩa ph Trần m phải tự mnh cướp lại nước từ bọn giặc Ng.  Chỉ c sch đ m thi, ngoi ra l m muội cả.

   - Thưa cha, chng lấy sch vở ta đem đốt.  Rồi bao nhiu sinh  đồ, thợ kho, thậm ch sư tăng c sở học, chng cũng bắt đem về Yn Kinh. Chng lại mang Tứ Thư, Ngũ Kinh thời Tống Triều  sang nước ta rao giảng. Cứ thế, nước ta ruỗng ruột trước,  rồi sau như rắn khng đầu, th  con chu nh Trần hay ai đi nữa cũng chẳng thay đổi g...

Im lặng, Tri lt sau nhỏ nhẹ :

   - Vả lại quyền lực xưa nay c ai cho khng ai ?  Ban đầu, chng sẽ ra oai giết chc cho ta sợ. Rồi sau, chng sẽ ra n mua chuộc lng người. Nếu chng mua chuộc  được l ta mất hết v chẳng c khả năng cứu vn g nữa trong tương lai.

Phi Khanh ci đầu thở di lẩm bẩm ni một mnh :

   - C sch g khc khng?

Chống cằm, Tri nhn vo mn đm dy đặc, mặt đanh lại thnh đ tạc. Nt đăm chiu khiến Tri  gi hẳn đi, lưỡng quyền nh cao ln, gn mu trn thi dương nổi thnh những vệt xanh chạy xuống mang tai. Nhn Tri, Phi Khanh thnh lnh nghim nghị  bảo:

   - Thi, con về đi. Theo cha m lm g !  Nghẹn ngo, Phi Khanh tiếp - Lm trai th về m trả ơn nước, thế mới l bo hiếu cho  cha, chứ theo để chỉ chn một nắm xương tn th cha c chết cũng khng nhắm mắt được.  Nay, Hong Phc sẽ lấy ci mạng cha ra để p con hng phục.  ừng bao giờ !  Ngy no cha nghe con theo giặc th ngy ấy l ngy giỗ cha, nhớ đấy !  Chết khng kh, nhưng sống cho xứng đng mới l kh...

Giọng đanh lại, Phi Khanh chợt hỏi :

   - Con c muốn ta chết ngay trước mắt con khng ?

Ngạc nhin, Tri vội đp :

   - ừng, cha đừng...

   - Thế th cha sống.  Nhưng đổi lại, con phải về để mưu phục cơ đồ.  Sớm muộn cũng phải vo hai chu Hoan, Diễn.  l chỗ dấy cờ.  Dựa lưng vo đất Lo Qua lm chỗ lui, hiếu ha với Chim Thnh để trnh thế bị kẹp.  Con nhớ chưa ?

   Tri gật đầu, nước mắt ứa ra  chảy di xuống m. m đang lặng lẽ th thnh lnh c một tiếng h, km theo l tiếng trẻ con khc r ln từng chập. C rừng im bặt tiếng rc nhưng bầy ngựa hoảng va h vang ln, mng lộp cộp đạp vo mặt đất.

Tiếng h sắc như thủy tinh vỡ thnh mảnh văng vo khng kh. Tiếng h lanh lảnh nhọn tựa đầu ngọn chng cắm chọc ln trời, xua lũ chim nho nhc phnh phạch đập cnh bay ln quang quc ku cứu.  

   Tiếng h th thiết tuyệt vọng vẳng lại từ vch ni, ko di suốt một giải rừng dọc bin giới tựa khng dứt được. C khi, n ậm ực tiếng nghẹn của loi hổ khng nuốt được mồi, hả họng đến rch toạc yết hầu rồi đau đớn tru ln một lần cuối.  Sau, n the th tiếng mo ci tranh đực trn mi dạ những đm khng trăng khng sao trong ma gi bấc, nghe nao lng đến bủn rủn chn tay. Rồi đi lc n lại khn đặc, a than vn, c đnh đập chửi bới cũng cứ tiếp tục xin xỏ như đm ăn my từ chu i hng năm lũ lượt rủ nhau về Kinh cha tay đợi bố th. V lắm khi n thnh lời nguyền rủa rt ln giữa hai hm răng nghiến chặt, rt như cơn gi on th  la vo lng người đ chất chồng căm hận.

Cứ thế, tiếng h lc m u no nng đến từ ci ma thing chốn m gian, khi lại hệt tiếng go rồ dại lc giơ tay vĩnh quyết giờ tử biệt. N bần bật rung trong khng gian mọi thể điệu của con người. Tức tửi. Nghẹn ngo. Căm phẫn. Bi trng. Nhưng dẫu g th những tiếng h đm ấy đều chia xẻ cng một niềm v vọng cứ tựa biển mun trng. Mỗi lc biển một bao la,  thản nhin xoy vo vỡ đất.

    Văng vẳng suốt một vng sơn kh, tiếng h theo gi bay tt m trong ci nhn ảnh mỏng manh của những kiếp huyễn ho ph sinh. Cạnh Phi Khanh,  Bảo v Hng đang ngủ cũng giật mnh chồm dậy lắng tai. Mấy cha con nhn nhau, nhưng chẳng ai ni với ai lấy một lời. Lt sau, Bảo quay lại ni chậm ri :

   - Thưa cha, thưa anh.  Phải ngủ thi !  Ngy mai cn đi v đường trước mặt sẽ di, di lắm...

*

   Tiếng h vẫn văng vẳng trong đm thu đến từ pha đầu dốc. Trước đ khng lu, Hong Phc đi theo Liễu Thăng vo căn lều nh cha con họ Hồ.  Mặt mũi xương xẩu, ru rậm r, mắt ốc nhồi chỉ thấy lng trắng, Liễu Thăng  cao hơn người thường dễ cả ci đầu. Hắn vừa mới bước vo đ qut :

   - Giỏi thật, bay giấu thằng b đi đu ?  ng l chẳng thể tin được bọn Nam di, hở một ci l chng  lươn lẹo...

Vng tay vi, Hn Thương chậm ri :

   - Thưa ngi, mưa bo thế ny  c đứa trẻ đi lạc th cũng l chuyện thường tnh, xin ngi chớ mắng mỏ nặng lời.  Chắc tảng sng, thế no cũng tm ra.

Quay lại ni th thầm vo tai Hong Phc, Liễu Thăng khng thm nhn ai, vẫy một người phục phịch đi theo.  Run rẩy, người đ  bước ra. Liễu Thăng qut :

   - Tn ny họ ặng, ở trấn Sơn Nam, nổi tiếng l hoạn lợn rất ti.  Nhất nghệ tinh, nhất thn vinh, nay bản Triều bắt hắn qua ại Quốc để lưu lại ci nghề đ cho thin hạ.  Bọn bay c biết tại sao ta mang hắn đến đy khng ?

Cha con nh Hồ nhn nhau.  Qu Ly cười nhạt, miệng mm mm chiu một ngụm nước, mắt lơ đng khng nhn một ai, nhưng lng my giật lin hồi.

   - Ta mang n đến để n thiến tất cả chu chắt chng bay.  Nhn Qu Ly, Liễu Thăng gằn - Thế l bất hiếu hữu tam, v hậu vi đại.  Chng bay tuyệt diệt con chu họ Hồ nếu như chng bay cứ cn p mở dối tr.  Thằng b đ đu ?  Ai mang n trốn ?

Qu Ly thnh lnh bật dậy, miệng rn rỉ :

   - Tướng qun khng lm thế được !  Lạc một đứa trẻ, dẫu n l con chu họ Hồ, c can hệ g m phải hnh xử nhẫn tm đến vậy ?  Bất qu th để đến sng đi tm.  N chỉ mười ba, mười bốn tuổi, chắc đu đ trong rừng, c đi đu xa được... Vả lại, cha con dng họ ti sang ại quốc đội ơn mưa mc đức Minh Thi Tng l đ thần phục, thế th để lại trn đất ny một đứa trẻ thn c thế c, miệng cn hi sữa, thử hỏi l để lm g, thưa ngi...

Hong Phc bấy giờ mới xen vo, giọng mai mỉa :

   - Ngi khng thần phục cũng chẳng được.  Sau trận Hm Tử th coi như việc bnh định l xong, lẽ ra Tướng Quốc Nguyn Trừng nn tự xử từ lc tướng tan binh r.  Nhưng y tử l chuyện thường tnh, tham sinh l chuyện thế nhn...

Cắt ngang, Liễu Thăng qut :

   - Qun đu, vo quy lại bọn chu chắt mười ba đứa.  Họ ặng, cứ thiến.  Thiến một, ta v chữ đức m lại cho bọn chng n ni thật mưu đồ giấu giếm l g.  Ni th ta ngừng. Khng ni, lại thiến.

   m trẻ chu chắt nh Hồ r ln la khc hoảng loạn. Chng vng ln chạy tứ tung, đứa rc đầu như định chui xuống đất, đứa đm bổ vo lng cha ng, đứa tuyệt vọng qu lạy như tế sao. Qu Ly chồm dậy lao vo Liễu Thăng, bị hắn chặn lại rồi thẳng tay đẩy cho khuỵu xuống. Nguyn Trừng định xng ra nhưng hai tn vệ sĩ nhanh tay chĩa đầu ngọn thương vo họng. Hn Thương khc rống ln van lậy, mặt mũi nho nhoẹt nước mắt.

Họ ặng định thần rồi bỏ từ lưng xuống một bị dao ko.

ặng vẫy, hai tn vệ sĩ li một đứa b đ xuống. Nhn Hong Phc, ặng nghiến răng, mặt ti mt, bẩm :

- Hạ dn chưa từng thiến người. Nếu mệnh hệ th sao thưa Thượng quan ?

- Chẳng sao ca ! Bớt một con rắn độc, cng tốt !

Lẳng lặng li một hn đ mi ra, ặng chăm ch liếc một con dao di độ hai tấc. Xong, ặng lại th tay vo bị đồ nghề lấy một ci mc c khoen lm bằng giy đồng đưa ln ngắm ngha, miệng lẩm bẩm tnh ton. Chặc lưỡi, ặng quay sang nhn hai tn vệ sĩ, miệng chần chờ :

- Cc vị lột quần củacủacng tử ra..

C tiếng trẻ tht ln đau đớn.  Qu Ly lảo đảo đứng ln h mồm ra h thảm thiết rồi go :

   - Thi, tuyệt rồi.  Ta cũng đi thi !

Ni xong, Qu Ly cắn lưỡi.  Khng răng, lợi phập vo lưỡi day đi day lại nhưng vẫn  khng đứt, mu miệng Qu Ly ứa ra b bết chảy rng rng xuống ru xuống o.  Nguyn Trừng chạy lại. Một tn v sĩ hộ vệ Liễu Thăng vung ngọn gio chặn ngay yết hầu, một tn khc kề kiếm vo gy.  Nguyn Trừng la  lớn :

   - Thượng hong, xin đừng tự hủy hoại !

Cười sằng sặc, mu lại ộc ra nhuộm đỏ chm ru bạc dưới cằm, Qu Ly tiếp tục vng vẫy h ln đin dại.  Cứ thế, họ ặng thiến đứa thứ hai.  Qu Ly  lại cắn lưỡi. Vẫn khng đứt.

   Hn Thương lụp xụp qu xuống lạy Liễu Thăng.  Tn tướng nh Minh chỉ trừng trừng nhn Qu Ly, miệng nhếch ln ngạo nghễ, chẳng thm để đến Hn Thương ku khc van xin.

   C người  kho rằng nghe ra  đng mười ba tiếng h nơi địa đầu đm hm ấy.  Như vậy, Qu Ly cắn lưỡi cũng mười ba lần trong lc ặng thiến con chu họ Hồ.  Sau, trong đm gia nhn ty tng nh họ Hồ c một kẻ trốn được từ Yn Kinh về ng .  Hắn kể suốt tm năm sau, nghĩa l cho đến khi chết, Qu Ly khng bao giờ ni một cu no nữa.

*

   Cha con Hồ Qu Ly v gia thuộc ở ton xe đầu tin vượt ải Ph Lũy khi trời chưa sng r.  Tiếng bnh xe gỗ bọc sắt xo xạo nghiến sỏi lẫn vo tiếng a của bọn phu ngựa, rồi tiếng qut tho của đm lnh mở đường, khiến cho lũ chim rừng nho nhc ku chim chiếp rủ nhau đập cnh bay ln.  Cạnh những cỗ xe mn phủ kn, đm kỵ binh dong ngựa, tiếng lc lắc đeo cổ reo ln như chế giễu những kẻ bại trận đi đy. Họ ngẩn ngơ, lng trống vắng hững hụt rơi tuột vo ci vực hun ht phn vạch bin giới giữa ại Việt v Trung Hoa mi cứ giằng co như chửng giỡn với lịch sử hng ngn năm, tim rượt đuổi tựa tr nghịch ngợm của hai đứa trẻ tranh giật nhau một ci bng.

Thằng to vồ, reo lớn :

   - Tao bắt được my rồi !

Thằng nhỏ cười, giơ quả đấm :

   - My bắt được bng tao thi.  Cn tao, tao đnh my !

Thằng to :

   - Ừ nhỉ, nhưng sao bng my lại chnh l tao ka.  My đnh tao l my đnh ci bng my.

Thằng nhỏ :

   - Cn my, thế my bắt ci bng tao để lm g cơ chứ ?

Thằng to :

   - Tao t lại cho đẹp.  n b phải mặc quần.  Răng th đừng nhuộm đen nữa.  V cấm ăn trầu.  Ci mi n hăng hăng khng gợi hứng phng the...

Thằng nhỏ :

   - Thế th tao giựt lại.  Dẫu thế l tao giựt chnh bng tao từ hnh my.

   Tr đuổi hnh bắt bng  khng chỉ l tr của Vua của Cha. Sau ton xe đầu, đến lượt bọn quan văn, quan v nh Hồ.  Họ im lm, đợi gọi lượt mnh, nhch ln khi nghe v cha một mảnh giấy c ghi tn những người trong gia quyến cng đi sang Yn Kinh.  m v quan vẫn cn đai nai nịt nhưng ủ rũ nhn xuống đất.  m văn quan khăn đng, o the, nt mặt phần lớn buồn v nghim. Phi Khanh hướng về phương Nam, tay nắm tay Tri, khng ni g.  Khi gọi đến tn Nguyễn Cẩn, một người trung nin ru đen nhy bước đến gần Khanh, ni nhỏ ...thi, đệ đi đy ! .  l bo huynh của Nguyễn Biểu, kẻ sau ny ăn cỗ đầu người để thi gan với Trương Phụ v chịu chm ở bến sng Lam chứ khng hng giặc.  Cẩn vi Khanh, thnh lnh x o buộc ln đầu như buộc khăn tang, vng mnh đi thẳng đến một mỏm ni.  Quay mặt về Thăng Long, Cẩn lạy rồi tht Nước mất, kẻ sĩ khng bổ gan xẻ mật bo ơn th chỉ cn ci chết m thi ! .  Ni xong, Cẩn lao mnh xuống.  Khanh sững người, hai tay nắm chặt, răng nghiến km cơn nấc cứ ậm ực trong cổ.

   Tiếng qut, tiếng roi quật, rồi tiếng chn ngựa lộp cộp.  Hong Phc cng đm vệ sĩ trờ tới.  Nhn xuống vực, Phc chẳng mảy may xc động, lạnh lng dặn d bọn lnh. Tri  đặt tay ln vai cha ru tc dựng đứng ln v bi phẫn, thầm th :

   - ... con sẽ về Hoan Chu, nhưng phải gh ln Nhị kh đưa cả nh cng đi.  Cha đừng bao giờ lm như Cẩn, v ch...

 Khanh mm mi, gật đầu :

   - Nợ nước trước, th nh sau.  Nhớ lấy...  Cha khng chết để xem con trả nợ trả th cho cha như thế no.

 

   Cuối cng, sau vua quan mới tới đm thứ dn bch tnh.  Họ c lẽ t hoang tưởng hơn cả, ginh giựt th c, nhưng t khi ginh hnh giựt bng. Họ thực tế, mang theo trăm thứ mng, mền, chăn, o v những thồ hng. Hng cũng đủ loại. No l lụa H ng, nhn Hưng Yn sấy kh, rồi xương hổ, cốt sấu. No l tượng Quan Thế m bằng đồng đen lấy từ thp Bảo Thin, chiếc o bo của chnh Hưng ạo ại Vương khi ngi đnh trận Bạch ằng, ci nghin của Trương Hn Siu dng khi cn l anh học tr mặt trắng. Họ kho, đem đổi th lấy sp T Chu dng để thoa mi, nhiễu Kim Lăng vốn xưa nay được đm nh giầu ưa chuộng, hay the Hng Chu lm đồ lt rất thời thượng đối với những tiểu thư nơi khu ccTrong truyền thống bun hng chuyến mỗi khi sao đổi vật dời, phải ni thật l hng dn vừa mất nước trn con đường vượt bin chẳng c vẻ g l dy v đau khổ cho lắm, trừ một hai trường hợp đặc biệt.

   Trường hợp thứ nhất l họ ỗ.  Sng sớm, ỗ tỉnh ngủ th khng thấy vợ v con đu.  ỗ ro gọi, rồi chạy bổ đi tm, vừa chạy vừa ku   Nh n ơi, ti c nn bạc đy ny ! .  Nn bạc ny do Liễu Thăng nm cho ỗ để trả cng hoạn mười ba đứa chu chắt họ Hồ.  Bn dn x xo l ỗ thị đ mang con trốn được về xui.  Nghe ra, ỗ cũng rắp tm lẻn đi, nhưng ban ngy ban mặt, bọn lnh nh Minh bắt lại. Chng đnh họ ỗ một trận thừa sống thiếu chết v giải ln ải.  Mặt mũi sưng tm v trận đn, ỗ như pht đin, tay vẫn giơ nn bạc ln trời, miệng tiếp tục gọi  ... nh n ơi !  Ra m xem.  C tiền tậu được so ruộng rồi ! .  Một tn đội trưởng cưỡi ngựa chạy ngang giật nn bạc, miệng cười hềnh hệch, tiện tay lại ging một gậy vo đầu họ ỗ.  Ng mặt p xuống đất, ỗ vẫn rt ln ... nh n ơi !  C nn bạc đy ny ! .

   Cn trường hợp thứ hai, khng biết nn cười hay nn khc.  Chị em ca kỹ phường Nghi Xun lm cng cho c nhỏ nhất bị giặc hm hiếp đm qua, vất vả thay nhau khnh đi.  C em mặt ti nhợt, ln cơn sốt, mồm cứ lảm nhảm ku ... my l thằng Ng, nhưng ta c l con đĩ đu ! . ến đu cũng c người t m bu quanh, nhưng sau một thi đường, cc c yếu sức dần, đi mỗi lc một chậm v thnh ci mồi nhử bọn lnh Minh.  Cc c sợ tm lại bn nhau.  C chị lớn ku :

   - Cc anh ơi !  Nam nhi th đỡ tay đỡ chn cho chng em.  L phận con ht, chng em ht cho cc anh đi chn cứng đ mềm nh.

Ni xong, cả bốn c cng ht :

   Tro ln ni dốc

Ngồi gốc cy rừng, (i)  ti ngồi gốc ( ơ ) cy rừng

   Ối a, ng trời, ối a...

   Rằng tnh ( anh ) ở lại

   Rằng tnh ( sao anh ) ở lại

Cho chặt hết cy rừng, (l) em cn vẫn ( ối a ) khc thầm...

Thế l đon người đi đầy theo nhịp Quan họ miền  Kinh Bắc.  Nghe đu trước khi tới Yn Kinh, cả bốn c đều kết duyn với những người đ nhận cng c em t.  Phi Bảo l người tận tụy nhất, c lẽ v ci đm hm trước. C em t mỗi lần thấy Bảo l quay mặt khc ấm ức. Bảo dỗ dnh :

-  Thi, khc lm gCho ti xin lỗi !

C em t sụt si :

-  R hay, c lỗi g m xinCi phận ti n thế. ừng đến cng ti nữa, tủi cho thn tiTrinh tiết chẳng cn, bơ vơ đất khch !

-  Khng, ti chẳng để em bơ vơ được ! Ti thề

-  Cn ti, ti khng tin.

Khi đon người đến địa phận Ung Chu, qun Minh bắt tch ra từng nhm rồi chia về những địa phận khc nhau. Bảo lạc mất c t. Sau khi xếp đặt yn ổn nơi ăn chốn ở cho Phi Khanh v Phi Hng, Bảo lng xục thăm hỏi khắp nơi. Mấy năm sau nơi đất khch, Phi Bảo tm lại được c ny v xin cha cho cưới lm vợ.

*

   Sng tinh mơ, đon người đ vượt cửa Ph Lũy trong tiếng qut tho của bọn lnh canh.  Mặt trời đỏ lửng l ra từ sau mỏm ni, cy cỏ xanh tươi như vừa tắm gội sau một đm mưa. Pha bn ny ải, đm thn nhn đưa tiễn những kẻ đi đy đ ngừng chn, thiểu no nhn bng người thấp thong trong những vm cy cuối con dốc dẫn vo địa phận Quảng Ty. Thỉnh thoảng, ai đ khc, khc ấm ức.  Tiếng nấc nn chặt từ cổ bật ra lạc lng trong thinh khng nghe giống như tiếng những hn đ ni v tnh lăn chạm vo nhau trn triền dốc.

   Khi chỉ cn cy xanh trong tầm nhn, những kẻ ở lại thất thần ra về. Họ trnh nhn nhau, chn trượt trn những hn đ bm ru dng để lt con dốc từ ải Ph Lũy xui về nam. Họ vừa mất cha, mất chồng, mất con.  C thể họ vừa mất hết, kể cả chnh họ, trong một đm tang chia hai. m xui, đm ngược, khng hương đn, khng khi nhang, khng một vnh khăn trắng, v khng c tiếng nhị, tiếng kn phường bt m. Chỉ thế, im lặng.  Sự im lặng trong tủi nhục nặng nề đến c l thnh l thần cũng khng lm sao nhấc ln cho được.

   Cuối cng, rồi Tri cũng phải l bước đi về, lời cha văng vẳng trong đầu. Chng bơ vơ bước những bước khng hồn, tm tr t đi đến độ khng cn cảm thấy một rng buộc no gắn chng vo ci thế giới hữu hnh hữu thể vy bọc. Mọi sự ruỗng ra biến ha hư hư thực thực.  Su năm qua l một chớp mắt như mơ.  Con c quy đui, bo tấm tn loạn trn mặt ao dạt lm tm ngả theo hnh đồ bt qui.  Từ Thi Cực sinh lưỡng nghi.  Lưỡng nghi sinh tứ tượng.  Rồi tứ tượng sinh bt qui.  V cứ thế, vũ trụ chồng chất theo vết cắt đi của mọi thể, cả thực thể lẫn siu thể, từ vật thể đến tm thể.  Tri thụp xuống, tay m đầu, miệng lẩm bẩm ...từ tm đến mười su, rồi ba mươi hai, cho đến su mươi bốn.  Những quẻ dịch ny xếp đặt mọi biến đổi nhưng chng đều chỉ c một điểm khởi đầu.  iểm đ l g ? i ngược lại ắt biết. Nhưng lm thế no ?  Biết được th hiểu lẽ thịnh suy, sinh diệt, nhược cường, thắng bại...  Bằng khng, Tri cười nhạt, buột miệng nhắc đi lập lại  - ...Bằng khng th chỉ c đi đy !  V minh l t ngục... . 

   Thnh lnh c tiếng  người    u phải chỉ c thế đu.  Khng biết l t ngục m biết cũng l t ngục đấy... .  Tri hốt hoảng quay đầu lại.  Một vị sư quần o nu sồng khng biết ở đu tới từ lc no chắp tay ci đầu:

   - A di d Phật.

Cạnh vị sư, một đứa trẻ chỉ độ mười ba mười bốn giương mắt t m nhn Tri.  Vị sư nhẹ nhng :

   - Th chủ tha lỗi cho bần tăng lắm lời.  Thấy th chủ ngồi m đầu, lc đầu cứ tưởng th chủ bệnh thương, lại gần th nghe th chủ ni nn mới gp vo.  Bần tăng l ạo Khim...

   - Ti l Nguyễn Tri, ở Nhị Kh.

Vị sư reo ln :

   - A, th chủ hiệu l Ức Trai ?  Th chủ c biết L Tử Cấu khng?  Nhn Tri gật, vị sư tiếp - Thế th ta quả c duyn, Tử Cấu l chỗ quen biết nh cha đ lu, nhiều lần nhắc đến th chủ.  Bần tăng đi tiễn thầy l ạo Khải, lc về th nhặt được thằng b ny.  Cn th chủ chắc cũng đi gi từ quan Hn Lm ?

Tri lẳng lặng gật đầu. Thằng b chăm chăm ng vo mặt Tri, nhưng khng ni năng g, tay xch ci gậy dận xuống đất, miệng mm lại.  ạo Khim lại chắp tay :

   - A di d Phật.  Sinh ly cn nặng hơn l tử biệt.  Bần tăng chia tay thầy, người cho bốn cu kệ, xin đọc hầu th chủ:

   Sống ở kề, gi cả

   Chết tri xa, sng su

   Gi sng quanh ta đ

   i, ở c sao đu !

   - A di d Phật.  Tri ngập ngừng - Xin cảm tạ thầy c lng khai sng cho.

Ba người lững thững kẻ trước người sau xuống đến chn ni.  Dưới nh nắng hừng hực, bng họ trn đường hợp lại, rồi tan ra, cứ thế chập chng thể  như tri buộc lẫn nhau vo một thứ qui luật cn khn bất di bất dịch.

*

   Chuyện vn, Tri mới r ạo Khim cũng đ từng l sĩ tử vo kỳ thi cuối cng kỷ nh Trần, đời Thuận Tng. i thi cng khoa với Vũ Mộng Nguyn, Khim chnh l kẻ đ bẻ bt đập nghin, khng đợi php quan trường, bỏ ra rồi đi thẳng lại cha Bảo Thin xin xuống tc.  Từ đ, ai cũng x xo đng lẽ ra Khim mới l kẻ đỗ đầu, v thế chẳng chng th chy cũng rồi chiếm chỗ tn nghim nhất trong chốn quan quyền.  Nghe được, Khim chỉ cười rồi thủng thỉnh niệm Phật.

   Vo chnh Ngọ, họ xuống đến chn ni.  Cả bọn uể oải tm bng cy, giở lương kh ra ăn.  Chợt ạo Khim hỏi Tri:

- Th chủ định về đu ?

   - Ti tnh về Nhị Kh, rồi sau th chắc vo Hoan chu.  Nhưng cũng chẳng vội g !  Tri cười, giọng bi ngi - dục tốc tất bất đạt...

   ạo Khim hỏi, Tri chậm ri kể qua cu chuyện trước khi từ biệt cha l Phi Khanh.  ạo Khim im lặng nghe.  Bn cạnh hai người, thằng b đi theo cho queo nằm, mắt hướng về pha rừng, miệng ngy ph ph chừng như ngủ đ say.  Khi Tri kể đến những tiếng h đm qua v đm chu chắt họ Hồ bị Liễu Thăng sai đem thiến đi cả v hong tn Hồ Ngũ Lang lạc đu mất th thằng b thnh lnh bật dậy. N ngồi ln, ngơ ngc nhn, nhưng rồi lại nằm p mặt vo tay, co quắp như một đống giẻ. ạo Khim bật miệng ku A di d Phật . 

   Nhắm mắt, ạo Khim tay lần trng hạt, mồm mấp my tụng kinh. Một lt sau, ạo Khim nhn Tri  trầm ngm :

   - Sau ny mời th chủ gh thăm cha Thiện Chnh ở Trường Yn t bữa.  Cha thuận lối vo Hoan, Diễn  hẳn cũng tiện đường. Bần tăng tin l ta cn ci duyn hạnh ngộ.

   Tri ầm ừ cm ơn, rồi ngả mnh dựa vo thn cy.  Tay che ln trn, Tri chợp mắt lc no khng biết.  Giấc ngủ mệt đầy mộng mị ko một mớ hoang tưởng rối vo nhau tựa mớ bng bong, lc hư lc thực, lc ẩn lc hiện, lc hiền ha lc đe dọa. nh sng qua vm cy mơ hồ hắt xuống mặt đất những vệt nắng lỗ chỗ như mụn ghẻ căng mủ, thứ mủ vng kh cứ lớn dần rồi toang vỡ chảy vo Cửa   Nam Thăng Long thnh.  Tri quay nhn, chỉ thấy Phi Bảo đang tất tưởi hạ xuống chiếc thuyền nan.  Cha đu ?  Cc em ở chỗ no ?  Bảo lắc đầu, lầm l, rồi hỏi, anh c thấy mi cho khng ? Tri cuống ln, khng, khng.  Cho để đu ?  Dung dịch vng kh đặc sệt trn ln trn mặt đ.  Bảo ơi, thấy chưa ?  Chưa.  Thi, chạy ngược sang cửa ng, chỗ đ đất cao.  No, Bảo, chạy thi.  Ai cho bay chạy !  Hong Phc ở đu đưa tay ra chặn, nhếch miệng cười hiểm độc.  Bay đợi đấy, Chinh di ại Tướng Qun sắp đến.  Phc chưa dứt lời th Trương Phụ đứng trn mũi một chiếc thuyền bằng đồng lướt tới.  Phụ qut, bay c muốn ln thuyền khng ?  ng lc đ, Phi Khanh từ xa tht, đừng, đừng, n lừa mnh ln l giết ngay, cc con chạy, chạy nhanh ln.  Bảo lắc đầu, cười sằng sặc.  Phi Khanh giơ hai tay ln trời, hai cnh tay khẳng khiu, cứ di  ra, di như thn rắn. Hai con rắn đầu cong ln.  Phi Khanh lại tht, chạy, chạy đi, đợi cha lm g hở ?  Trương Phụ ha hả cười, chạy đằng trời , trời ta cũng đ chăng lưới rồi.  Ln thuyền ta cho sống.  Tn hoạn lợn họ ặng giơ bộ dao ko ln.  Hong Phc bảo, thằng ny c nghề, n thiến vừa gọn vừa ngọt, soẹt một đường l xong.  Hai con rắn mắt như hai cục bi ve nhay nhy ngc quay xuống hờm ngay đỉnh đầu Phi Khanh, lưỡi th ra thụt vo.  Tri tuyệt vọng, chỉ biết ku, Cha ơi, rắn, rắn...  Nhưng nỗi sợ khiến tứ chi t liệt, c muốn Tri cũng chẳng nhc nhch nổi. Tri đợi ci chết của cha như điều khng cứu vn được.  Cố vng dậy, Tri lại ku, vừa ku vừa khc.  Rắn ở đu b ra nhung nhc luồn ln luồn xuống ci dung dịch vng kh bốc mi tởm lợm đang ứ ln khắp mọi nơi.  Mạng ta đến đy l tuyệt chăng ?   Bốp, một tiếng cht cha, ngay bn cạnh tai.  Rồi bốp bốp.  Thm hai tiếng.  Ai đ lay mạnh ko tay Tri.  Mở mắt, Tri thấy  thằng b. Tay cầm chiếc gậy, n bảo, ny, nhn ny.  Bn cạnh Tri một con rắn bị đnh dập đầu.  Tri vng ngồi ln. l một con rắn thật chứ khng phải những con rắn  trong cơn c mộng vừa qua.  Con rắn di đến hai thước, mnh nu xậm c vn hoa nửa vng nửa đỏ, nằm sng soi trong đm cỏ rừng xm chy dưới nắng hạ.

   Nhn thằng b đang lấy cy gậy chọc vo mnh con rắn, Tri hiểu l n vừa cứu mạng mnh.  Thằng b buột miệng :

   - May m thấy kịp.

Tri vỗ nh nhẹ ln vai n ra dấu cm ơn :

   - Tn em l g ?

   - H Tr Viễn.

Nhn quanh khng thấy ạo Khim, Tri hỏi :

   - Nh sư đu rồi ?

   - ng ấy đi trước, cch đy cả giờ...

   - Sao em khng theo ?

   - Ti phải vo Hoan Chu, đại nhn cho ti theo với...  C được khng ?

Viễn lại lấy ci gậy chọc vo đầu rắn như nhắc ci cng mnh. Tri ngần ngừ, nhưng đặng chẳng đừng, gật đầu :

   - ược, nhưng đừng gọi ta l đại nhn.  Nhn Viễn, Tri chp miệng - Chắc em trạc tuổi Phi Bảo.  Cứ gọi ta l anh.  Thế nh.  Em qu qun ở đu ?

Tr Viễn ngần ngừ :

   - Qu...  qu ti ở H Tĩnh.

Tri bật cười :

   - Nhưng nơi no, H Tĩnh rộng lắm...

Tr Viễn ni nhanh :

   - Ở Kỳ Anh.

   - Chỗ ấy l nơi cựu hong nh Hồ bị giặc Ng bắt, phải khng ?

Ci xuống nhặt chiếc bọc, Viễn lảng chuyện :

   - ại nhn ngủ m, ku la thế no m rắn n b đến, gh thật ! Bước ln vi bước, Viễn ngoi lại nhn Tri như giục ln đường - ... thi, khng đi ngay th đm nay chắc phải ngủ rừng mất. 

   Bần thần nhn về pha ải quan, Tri lặng thinh khng đp, trong tm tưởng hnh ảnh cha v hai em hiện ra nhưng xa xi như ng my lượn lờ cuối ni. Rồi thnh lnh tiếng h khủng khiếp kia lại vang ln. Tri ngơ ngc, hai tay m lấy đầu, mắt lạc tựa kẻ khng cn hồn va. Thấy lạ, Viễn ngừng chn, quay lại nhn, vẻ d hỏi. Tri hoảng hốt bật miệng ku:

   - Lại tiếng h đm qua...

   Khng đp, Viễn ngoắt người bước nhanh về đồng bằng pha dưới.