2 Dem DongQuan

 

2 M NG  QUAN

 

    Gi cuối đng đưa chim trao trảo bay về đậu kn ngọn ni Nng.  Khoảng cuối giờ T, chim bắt đầu rt ln những tiếng ku chim chp. Cứ thế chim ku cho đến giờ Dần. Ngừng đu được dăm khắc, chim lại tiếp tục suốt một ngy rng. ến đm, chim vẫn ku, tiếng mỗi lc một chi nhọn.  Xua khng bay, người ta h ht nm đ. Chim chết chẳng biết cơ man no m kể, hng trăm  con xc vi đầy trn mặt đất.  Trong thnh ng Quan, hng dn kho rằng sắp đại loạn, nhao nhc rục rịch rủ nhau phiu tn. Thượng Thư  Hong Phc sai lập đn đảo sao, giết một đứa gi đồng trinh để tế thần x tắc, mu chảy nhưng cứ như nước l, để qua đm m khng đng lại. Dăm ngy sau bỗng nhin chim bay đi hết, chỉ để lại ng Quan những cơn gi  lạnh sắt se. Gi la qua những tn cy bng.  Gi thổi tan tc những chiếc l vng cuối cng cn bm vu lấy những chiếc cnh khẳng khiu đm vo bầu trời xm đục.  Gi lạnh lng.  Tn nhẫn, v cảm.  Gi thản nhin thổi thốc ci lạnh buốt xương vo đm người vừa qua một cơn hoảng loạn lại bị la ngay vo cơn tất bật ngy cuối chu kỳ   bốn ma với cả trăm nghn lo toan. 

Ra hin ngoi, Hong Phc nhn về pha dinh Trương Phụ, miệng lẩm nhẩm một mnh.  Lm sao cho Phụ hiểu được ? Bắt chm v tng trữ kh giới, được.  Nhưng cất giấu kim ngn cũng chm ?  Rồi cất giấu sch vở, bia mộ th chỉ phạt đnh một đến hai trăm trượng ?  Khi Phc  nhỏ nhẹ khuyn xin lm ngược lại, Phụ thẳng tay nm một chồng sch xuống đất, hỏi ....ci thứ ny m qu hơn vng ? .  Phc thưa Quặng đo ln luyện thnh vng chỉ mất su thng l c.  Cn sch, trnh Thượng quan, th khc.  mất, chẳng cch g lm ra cho c được ! .  Phụ trừng mắt, khạc đờm, khng đp.

Một tn qun hầu rn rn bước gần gập đầu thưa bẩm.  Hong Phc xốc lại đai o, phẩy tay thủng thỉnh đi xuống cng đường.  Cửa vừa mở, một người dng xương xương vội đứng dậy vi cho.  Phc chỉ gật đầu, tay chỉ mời ngồi, miệng ni :

- Lt nữa, ta ni chuyện tay ba.  By giờ, Lương đại nhn cho ta biết thm về cng việc ...

- Bẩm Thượng quan, đm tn thất nh Trần xin  lại điền trang họ Hồ đ lấy v xếp thnh cng thổ.  Ti c bảo họ l ta cn xt...

- ược !  Lm thế ny.  Ta trả lại cho họ một phần mười điền trang, coi như tổ nghiệp của họ.  Ngược lại, họ phải để gia đnh họ cư ngụ ng Quan...  Thế l chẳng giy giụa được.

Mỉm cười, Phc tiếp :

-  Cn pha đm nho sĩ ?

-  Bẩm Thượng quan, đm đại khoa bỏ trốn gần nửa.  Cn lại th theo cả, chưa g đ hăm he chức phận.

-  Bọn trốn l những đứa no ?

- C Nguyễn Mộng Tun, L Tử Tấn, Nguyễn Thin Tch, Bi Cầm Hổ...

-  Ừ, ta biết...  ưa tay ln chặn, Phc thủng thỉnh  - Chng c vo ni su hay ln rừng cao cũng phải tm cho được. Chnh tay ta sẽ viết thư  cầu hiền cho từng đứa.

Nhn chằm chằm vo mắt người đối thoại, Phc rnh rọt, mắt xếch ln:

-  Lương đại nhn vất vả, nhưng rồi ta sẽ đền b...  Với đm chưa hợp tc, xin ng cứ  mềm mỏng.  Việc của chng ta l bnh định... V lần sau, ng chnh xc hộ.  C những kẻ khng trốn, m khng theo ta, nhưng ngi qun khng ni tới...

Phc vỗ tay.  Cửa hng vo sảnh đường h mở.  Một tn qun nghing mnh để một người vo rồi theo liền chn.  ứng dậy, Phc đổi sắc mặt, ra chiều hớn hở :

-  y l Thi học sinh Nguyễn Tri, kẻ khng trốn m khng theo !

Vi cho Phc, Tri nhn ln.  Phc tiếp :

-  Cn đy l Lương Nhữ Hốt đại nhn.  Chắc hai người biết nhau từ trước ?

Hốt khẽ gật đầu, quai hm bạnh ra, mắt nhn xuống.  Phc cười giả lả :

-  ấy, c Lương đại nhn, đ l quan cả cuối đời Trần lẫn đầu thời tiếm vương họ Hồ ! ng lm chứng cho.  Ti trả lại điền trang cho tn thất nh Trần, lại chnh tay viết thư xin cc bậc cao minh phủ Giao Chu ny ra gip việc cng để cng nhau xy đời thịnh trị.  Quay về pha Tri, Phc nghim trang - Nay, ti vi ngi một vi để tỏ lng cầu...

Vội vng, Tri vi lại, miệng bật ln :

- Ấy, Thượng quan đừng lm thế. Ti khng dm nhận !

Phc đổi giọng,  bất chợt gằn :

- Thế tức l ngi khng xuất.  Cười nhạt, Phc nhn vo mắt Tri - Lẽ no ngi lại định phiu lưu vo Mường Thanh.  Ti được bo rằng bọn ho mục cầm đầu l họ L đ hội thề với nhau ở Lũng Nhai thng trước.

Lắc đầu, Tri nhớ đến cha đang cn bị giam lỏng ở Kim Lăng. Chng  bấm bụng nhỏ nhẹ :

- Thưa Thượng quan, kẻ hạ nhn ny g tri chẳng chặt, chuyện động loạn l ngoi tầm.  Vốn chữ nghĩa th t, việc cho l hợp l hợp tnh vỏn vẹn chỉ nguyện được g đầu trẻ, rao giảng đạo Thnh hiền.  Dm xin Thượng quan thấu cho...

Như đọc được tm tưởng Tri, Phc khinh khỉnh :

- Gi như Phi Khanh khng ở Kim Lăng th biết đu...  Hừ, chiếu hoa trải m khng biết ngồi ln, chắc rồi chỗ đứng cũng chẳng c đu...  Thi, ta để hai vị cng gốc gc ni chuyện với nhau.

Nhếch mắt nhn Nhữ Hốt, Phc gật gật rồi khng thm cho ai quay người đi thẳng.   Hốt ngượng ngập nhn Tri, giọng dịu ngọt :

-  Ti lớn tuổi, lại l đồng sự đời vua trước nn xin gọi ch l ch nh !  Ch định g đầu trẻ th c kh g.  Quan trn thế no cũng cho toại nguyện.  Ti ni trước để ch biết, Hong Thượng thư đang sắp xếp việc giảng dạy cho cả phủ Giao Chu ta...

ưa tay ln, Tri khẽ ngắt lời :

- Thưa ngi, ngi gọi ti thế no cũng được.  Nhưng ngi cho ti hỏi một cu thi.  Từ tin triều L - Trần, nước ta l ại Việt.  By giờ ngi gọi l phủ Giao Chu, ti nghe cứ anh ch kh m thuận lng, vẫn tự hỏi  việc ấy tnh đu, l đu ? 

Hốt cắn răng, mắt nhn vo ci gi gươm, mặt căng ra. Một lt sau, Hốt nghiến răng ni :

- Tnh với l khng treo trn gi gươm kia được !

*

    Chợ Cầu ng nhộn nhịp hẳn ln vo những ngy cuối năm. Tiếng rao hng chen vo nhau như ht đuổi, khng lắng tai nghe th chẳng cch no hiểu được. Người đi chợ tất bật mặc cả, ỉ eo, ch bai để giảm gi. Kẻ bn k ko bớt một thm hai, khi mềm mỏng, lc chua ngoa, giọng len lt chua như giấm. Họa hoằn lắm mới c tiếng cười. Thường, chỉ ton l ci cọ, thậm ch chửi rủa, văng tục, x đẩy lẫn nhau.  Dọc sng T, đm bn hoa phường Ngọc H hạ gi những nhnh đo hồng, những cụm cc vng, những nhnh mai trắng được tỉa ti cắt xn.  Mới chưa chnh ngọ gi đ giảm đi đến phần ba.  C  b bn hng nu tay Xuyến ni nỉ mua mở hng, nh mắt c chiều nửa van lơn, nửa tinh qui. Xuyến khẽ gỡ tay, mi cười lộ hm răng hạt na đen lay ly. M lm đồng tiền hồng như cnh đo hồng, nng ko vạt o tứ thn chỉ một cnh đo bp non đ h nở. Trả tiền xong, Xuyến m cnh đo, mắt ng nh sắc trời trong vng dưới nh nắng tươi chứa chan  buổi chớm xun.

 Dắt tay đứa chu len khỏi đm đng, Xuyến rẽ tri vng về pha cửa ại Hưng.  n ng Giao Chỉ nay chia thnh hai.  Một, tc đ tết bm.  Cn lại, họ trọc đầu.  Trọc ấy l bởi đu c ci lệnh no cấm qui y cửa Phật, ai khng thch đui sam th vo cha xin xuống tc.  Diễu qua mặt bọn lnh Minh, bọn trọc đầu chắp tay miệng  niệm Nam m. Cn bọn tết bm, nghnh ngang che đi nt ngượng nghịu, khi ni chm vo dăm ngữ thoại giọng Quảng Ty.  Chợt Xuyến nghe thấy tiếng la ht, rồi tiếng chn chạy rầm rập.  Một anh trọc đầu, tay cầm dao, miệng go ăn cướp, ku lng ku nước, đuổi theo hai anh tc bm.  ội lnh canh chợ ở đu xồ ra, gươm gio tua tủa, chặn tất cả lại.  Anh trọc đầu phn trần :

    - Bẩm cc quan, chng n mua hai cn thịt rồi trả bằng tiền Thng bảo Hội Sao.  Xe ra một nắm giấy, anh trọc đầu mếu mo - tiền ny đ bị cấm dng, nay chỉ l giấy.  Bẩm cc quan, cc quan phn xử cho...

    Tn đội trưởng bọn lnh nghe phin dịch, x xồ ni, mắt hướng về pha hai anh tết bm.  Hai anh ngơ ngẩn khng đp, r ra chẳng phải người Ng.  m hng dn bu quanh ồn o mỗi người một tiếng.  Anh trọc đầu tiến lại, hai tay đưa ra nắm tiền.  Tn đội trưởng nắm lấy lạnh lng tung ln, tiền bay như bướm lượn, nhưng ai nấy bng quan đứng nhn, trừ bọn trẻ con la ln chạy theo đuổi bắt.

    - ấy, quan thấy.  Tiền ny c ai thm lấy nữa đu...

Tn đội trưởng hch dịch :

    - Sao my khng c tc ?  Quay sang hai anh tết bm hắn gằn giọng - Cn sao chng my dm giả người Thin triều để đi ăn cướp đổ tiếng xấu cho chng tao ?

Hai anh tết bm qu xuống lạy như tế sao.  Anh trọc đầu nhn, rồi cũng bắt chước lạy.  Tiến về pha hai anh tết bm, tn đội trưởng giằng lấy gi thịt.  Hắn thẳng chn đ vo mặt một anh, miệng qut ct đi. Quay sang anh trọc đầu, hắn cười hềnh hệch :

    - Bao giờ  tc mọc cho di rồi tết bm đến xin th ta trả cho hai cn thịt !

Anh trọc đầu mếu mo.  Sợ cũng bị đ, anh lẩn ngay về pha sau.  Hng dn x xo tản dần ra.  Xuyến nhặt một đồng tiền giấy,  nhắm pha cửa Nam lặng lẽ bước. Nng nắm đồng tiền khng cn gi trị như thực chứng sự đổi đời một sớm một chiều ập xuống những kiếp người vất vưởng.

    Ln hết dốc, căn nh xiu vẹo trn đầu g hiện ra.  Xuyến ngần ngừ, tim đập mạnh, m bỗng ửng hồng.  i chậm lại, Xuyến nhn quanh, mắt hờ hững bm vo bụi tre đong đưa trong gi.  Nắng ng vng trn những l tre non thun thả r ro cất tiếng.  Vắt vẻo đầu cnh, một ch cho mo vo von, chiếc đui mượt m xanh biếc cong ln ma.  Xuyến ht vo, ht thật su, ngực căng ln khiến sợi dy buộc yếm nghiến vo hai vai tạo ra một thứ cảm gic vừa đ m vừa đau đớn.   Xuyến thở  ra, bảo đứa chu Cầm kho đấy, đừng để gẫy cnh non c bp đo chưa nở .  Con b dạ một tiếng, cắm ci bước ln.  N ngừng lại khi hai con ch con chạy o ra xủa ăng ẳng.

    Một thằng b con chạy vội đến.  Thấy Xuyến, n ro ln c khch! , giương mắt nhn rồi hỏi:

    - C tm ai ?

Xuyến đỏ mặt, dịu dng :

    - Thầy c nh khng chu ?

Khi thằng b lắc đầu, Xuyến thấy mnh hững đi, lng bỗng trống vắng, bụng quặn lại.  Một đm năm ba đứa trẻ chạy x ra.  ứa lớn, qung mười bốn mười lăm, chắp tay cho rồi thưa :

    - Thầy chng chu vắng nh.  C c nhắn g chu xin thưa lại thầy.

Xuyến đặt tay nải xuống mặt trng, vừa mở ra vừa ni :

    -  C cht qu Tết mang biếu thầy, cc chu nhận gip.

Li ra một cặp bnh chưng, cn gạo v đưa vo tay thằng b cnh đo vừa mua ở chợ, Xuyến giọng bồi hồi :

- Chắc thầy đi lu mới về hả chu ?

    - Khng, thưa c.  Thầy dặn chỉ trưa l về, giao cho chng chu phạt đm cỏ gianh.  Tay chỉ ra một ci g gc vườn, thằng b tiếp - Chng chu gặp một cặp rắn, đnh dập đầu được một con, con  kia biến đu mất.  C ra m xem, rắn lục, may m n khng cắn đứa no...

    Theo chn lũ trẻ, Xuyến ra đầu g.  Nằm lẫn vo đm cỏ mới đnh quang, xc con rắn cng queo, đầu nt nh, hai con mắt nửa xanh nửa xm to bằng đầu đũa vẫn trừng trừng mở.  Xuyến ku eo i rồi li lại.  Thằng b lớn nhất bọn lấy gậy khều cỏ rồi đẩy hai quả trứng nhỏ như hai tri sung ra.  N nhn Xuyến hỏi :

    - Trứng rắn cho g ấp th c đẻ ra rắn khng c ?

Xuyến lắc đầu bảo khng biết.  ột nhin, Xuyến chng mặt rồi cảm thấy người lạnh tot.  Nhắm mắt lại, Xuyến r rng thấy con rắn trườn đi. Xuyến ku khẽ, cố mở mắt ra.  Khng, xc rắn vẫn đ.  Xuyến xy xẩm, chn nhũn xuống.  Lũ trẻ phải du Xuyến vo nh đặt nằm xuống trng.

    Khi  mặt trời đậu đỉnh ngọn tre, Tri về đến đầu nh.  Thằng b lớn - c lẽ l trưởng trng - chạy ra th tho.  Tri bước vội vo.  Xuyến lc đ cn thim thiếp ngủ, mnh đắp chiếc chăn đơn, mồ hi lấm tấm trn trn.  Vẫy tay xua bọn học tr, Tri nhn cặp bnh chưng, cn gạo rồi cnh hồng.  Thở di, Tri ko ghế ngồi cạnh chiếc chng tre, đăm đăm nhn Xuyến.

    Tri hồi tưởng lại lần đầu chng đến thăm Phạm Văn Xảo cch đy su năm ở Bt Trng.  Khi đ, Xuyến cn l một c b mười lăm, rn rn bưng nước ra mời khch, mắt cứ e thẹn găm xuống nền gạch đỏ u lu đời bng nhy nhẫy.  Năm sau, nghe c đm con nh kh giả đến xin cưới.  B mẹ ghẻ, kẻ trng nui Xuyến từ tấm b, bằng lng. Xảo l anh cng cha khc mẹ  cũng tn đồng.  Nhưng Xuyến khc với anh, bảo th l chết chứ khng đi đu cả.  Xảo vốn rộng lượng khng p.  Rồi năm sau nữa, lại một đm khc đến xin Xuyến về lm du.  Xuyến lại khc.  V cứ thế, đ bốn bận Xuyến lắc đầu. Mẹ ghẻ nhiếc ... sống lm b c ?  Ế đến nơi, cứ đỏng đ đỏng đảnh !  .  Xảo vẫn chiều, v hnh như hiểu tấm lng c em, chỉ dặn ... đn b biết yu khổ lắm đấy !  .

    Thấy Xuyến cựa mnh, Tri nhẹ nhng đặt tay ln trn Xuyến.  Cơn sốt đ hạ.  Tri lại nắm tay bắt mạch.  Lạ chưa, sốt hạ m sao mạch cứ nhảy cuống nhảy cuồng ln thế ny.  H mắt, Xuyến thấy Tri, lại nhắm mắt lại để mặc Tri muốn lm g th lm.  Nng lng lng nhm nhi hơi ấm đến từ bn tay người đn ng ngồi cạnh, đi chợt dạng ra như một phản ứng tự động, v lưỡi buồn buồn đưa đẩy chạm vo hm răng hạt huyền ngậm chặt.  Lc Tri bỏ tay ra, Xuyến hững người, ruột thắt lại. Sự ấm ức khng đu tro ln cổ như sắp tung ra thnh một tiếng rn, một tiếng gọi, một tiếng van lơn. Nghe ra, Tri quay lại :

    -  Xuyến dậy rồi - Tri dịu dng -  cảm nắng đấy.  ợi uống một bt nước hoa cc cho hạ nhiệt đ...

    Ngước nhn Tri, Xuyến bật cười trong cổ.  Tri ngẩn người ra th Xuyến giơ tay chỉ vo đầu.  Hiểu ra, Tri vui miệng :

    - , nam nhi Giao Chỉ một nửa trọc đầu.  Ma h tha hồ mt, lại chẳng sợ chấy sợ rận.  Nhn qu cp trn trng bn, Tri ngập ngừng - m sao trn ấy by vẽ thế ny.  Tội cho Xuyến vất vả mang đến đy, ti lại chẳng c g để c qua c lại cho đng lễ... Xuyến hiểu, cho ti gửi lại...

    Nghe Tri ni, Xuyến bỗng bực mnh. ịnh bụng bảo qu l qu của Xuyến ny chứ trn ấy l trn no, nhưng  Xuyến chỉ cắn mi ni dỗi :

    - Thầy khng nhận th em phải quẳng hết xuống sng T  Lịch. Gượng cười, Xuyến cố giấu giọng trch mc, ngập ngừng, đnh bạo tiếp - Với lại thầy c m thầy khng biết đấy...

Xuyến km lại, nhưng nước mắt đ ứa.  Nhẽ ra, nng nhủ lng, phải bảo thầy khng biết nn c qua m khng lại. Bặm mi, nng nghẹn ngo:

-  Năm hết tết đến, xin thầy dăm chữ đn xun.

    -  ồ kiết th chỉ cn t chữ, Xuyến đợi một t nh.

    Gọi học tr mi mực, Tri giải ln phản một cuộn giấy hoa tin.  Nhn Xuyến nay đ vn lại tc, Tri để nng c thoa cht hương hồng ln m.  ứa chu gi của Xuyến khng biết thủ thỉ g, Xuyến nhăn mặt đứng dậy, vẻ vội v. Bn ngoi, nắng rực rỡ. Hai con ch con nằm trn nền đất ngửa bụng ra rỡn với bng tre nghing ngả theo những cơn  gi đa cợt nhả.  Xuyến bảo :

    - Thầy ơi, em phải về...

Hai chữ thầy ơi nghe ấm ức ở cổ.  Xuyến nghĩ thầm, thm vo một chữ, gọi được l thầy n ơi, th người đ l cha đứa con mnh đẻ.  Thầy n ơi, em sẽ ở lại mi mi.  Cn nếu chỉ thầy ơi, th em phải về thi.

    Tri giơ tay ra dấu cho Xuyến đợi rồi bắt đầu chấm mực.  Chng cắn răng viết một mạch, bt vung ln rồi hạ xuống, người căng ra nhấp nh sng lượn.  Nt cuối khng khc một đường gươm chm xống nước, km theo một hơi thở nhẹ ngậm ngi.  Xuyến giơ tay đỡ mảnh hoa tin.  Tri viết :

              Gc thnh Nam, lều một gian

              Gt chn qua, tnh min man

              Bui một tấc lng, ai  người  biết

              Cho quơ nước ngược chuyến đ ngang

Tay cuộn mảnh hoa tin, Xuyến đứng trn trn, mắt ci nhn xuống đất. Ngửng phắt ln, Xuyến bậm mi ni nhanh:

-  Sao thầy cứ một thn một mnh mi thế ny. Hay l

Nhn vội ra sn, Tri ni lảng :

-  Ấy, một m cũng cn đi nữa l hai, ba

Giọng trch mc, Xuyến ngắt :

-  Em khng đa, chuyện đi no em lo, khng sợ. Chỉ sợ

 Con b chu đ ra đến ngoi sn, quay vo giục.  Tri nghe như gi th thầm hỏi bao giờ nước mới xui cho thuyền thuận chuyến sang ngang.  Ra ngoi đứng nhn theo Xuyến cho đến khi khuất bng cuối dốc, Tri thở di. Khng, khng phải chỉ đn b biết yu mới quả l khổ.

*

Sau khi  tế sống cha trn ải Ph Lũy, Tri mang H Tr Viễn về Nhị Kh.  Giục vợ con, đn em nhỏ v mẹ ghẻ sửa soạn trẩy về i Chu,  Tri gửi gấm cả gia đnh vo tay nh ng ch họ. Hai ngy trước khi ln đường th quan qun nh Minh ập tới.  Trt quan Thượng Thư  Hong Phc triệu Tri về ng Quan, km một hng chữ mai mỉa giả như khng về th chỉ cn gặp nhau nơi chn suối !  .  Chỉ kịp dặn Viễn thay mnh đưa cả gia đnh đi, Tri phải theo đm quan qun nh Minh vượt sng Nhị vo Giao Chu phủ.  Gặp mặt, Hong Phc tươi cười : Qu bằng hữu !  Thật l may, cu chuyện bỏ dở nơi ải quan ta nay thừa th giờ m bn .  Nghe Phc thuyết phục cả một ngy về lẽ xuất xử, Tri ầm ừ.  Phc lại bảo : ... ở M ộ, Giản ịnh tự xưng ế.  Qun Thin triều đnh một trận, tan tc chạy về Nghệ An. Tri chu ặng Tất theo ph, cng bọn ngụy thần ko qun đến Bnh Than. Qun Thin triều lại phải ra tay, chưa đnh chng đ vỡ. Giản ịnh thua, chưa c thế lực g, thế  m đem giết tn thất l Thc Dao v Nhật Chiu l kẻ đem binh về ph, r l nh Trần đất Giao Chỉ ny đ tận rồi! Người như thế, ng định theo m dấy lại cơ nghiệp ?  .  Tri lắc đầu.  Phc sai đốt trầm, trịnh trọng mở tờ chiếu Hong ế nh Minh để ln thư n, bảo Tri đọc.  Chiếu viết :

... cn dư chng khng hng phục, vốn ngu muội bị bắt p, dụ dỗ nn tnh cng đng thương, nếu nhất loạt bắt tội cả, trẫm thực khng nỡ.  Khi chiếu thư ny tới, đều tha cho cả.  Quan lại ở cc nha mn hy thể lng ch nhn của trẫm phải khoan hồng, thương xt, chớ lm ro riết, vơ vt của dn, hết thẩy những việc khng cần kp phải ngừng bỏ cả  .

ợi Tri dứt lời, Phc nhn Tri thn mật ...lc ny l lc mang ci học ra cứu đời xy cuộc thịnh trị  . Tri vẫn nhỏ nhẹ kiếu việc nha mn.  Giọng nửa giễu cợt nửa răn đe, Phc hẹn  ... th cứ để sang năm, ta lại gặp lại.  Cn từ nay trở đi, ng bạn khng được ra khỏi thnh ng Quan nếu khng c php nh! .  Từ đ, Tri tm một gc nơi thnh Nam, độ nhật bằng cch dạy học đ được vi năm.

Chỉ cn ba ngy nữa l Tết. Bọn học tr đ bắt đầu bồn chồn khng yn. Buổi học sng nay l buổi cuối, chng lm vui lng thầy,  g người h hoy ngồi viết trn những chiếc trng tre trong căn lều cửa ngỏ thng thống.  i đi lại lại, Tri thỉnh thoảng lại dừng bước n tồn nhỏ nhẹ bảo ban đm trẻ. o quần mỏng mảnh, chng lập cập run rẩy trong những cơn gi cuối đng mang ci lạnh gi thốc vo mi gianh chơ vơ trống trải. Bỗng c tiếng lnh h trước cửa. Ngoảnh nhn ra, Tri ngạc nhin. Bước từ trn kiệu xuống, Hong Phc phy tay bảo đm vệ sĩ dừng ở ngoi cửa.  Ko  lại giải chiếc mũ Thượng Thư, Phc nhếch miệng rồi đằng hắng :

    -  Cho cố nhn ... 

Quay lại, Tri khẽ nghing người, tay chắp :

    - Knh cho Thượng quan.

m học tr ngơ ngc ngước ln.  Tri ra hiệu, chng đứng cả dậy, tay vng lại, khom người xuống cho.  Phc vn o thụng bằng nhiễu xanh, lẳng lặng đi lại, mắt chăm ch nhn những trang giấy đang viết dở.  Cầm ln, Phc nhn Tri, ni trống khng :

    - Th cũng nhn chi sơ, tnh bản thiện.... Viết chữ Hn rồi sao lại cn thứ chữ g lằng ngoằng bn cạnh đy hả ?

Thừa hiểu l Phc cũng biết, Tri điềm đạm :

-  Bẩm Thượng quan, đ l chữ Nm của chng ti.

    -  , ...  Phc ngắt, thế những chữ ấy viết g ?

-  Người sinh ra, tnh vốn lnh.

    -  Thế c khc cu nhn chi sơ, tnh bản thiện khng ?  Chữ lại lc th tượng thanh, khi lại tượng hnh !  Thầy dạy thế th chỉ lm học tr loạn đầu rối c.  Quay lại nhn đm học tr, Phc nghim nghị - Bay muốn tiến thn sau ny lm thư lại hay phin quan th chỉ cần chữ Hn thi, nghe chưa ?

Cầm ln dăm quyển sch trn thư n, Hong Phc nhn Tri :

    - Th cũng vẫn Luận Ngữ, cũng vẫn Trung Dung.  Cười khẩy, Phc tiếp - thế mới biết Thnh hiền l chung cho cả thin hạ,  phải khng thầy ?

Tri mỉm cười, đủng đỉnh :

    - Lời Thượng quan ch l.  Thnh hiền th chung đấy thật,  nhưng c lm theo đạo Thnh khng th thin hạ ny lại mỗi nơi một phch, mỗi người một cch...

Phc ngắt, giọng gằn xuống :

-  ng ni cho r lẽ.

    - Thưa Thượng quan, ti chữ nghĩa b bẽ nn cố tm m vẫn chưa thấy sch vở no bảo đn b khng được mặc vy m phải mặc quần, đn ng khng được bi tc đng khăn m phải tết bm đui sam.  Tri lại cười - nhưng ấy l chuyện nhỏ...

ỏ mặt, Phc vặn :

-  Thế chuyện lớn l  chuyện g ?

Tri trầm tĩnh :

    - Thng trước ra bảng lập Văn miếu, đ l phc cho hng dn được tỏ đạo Thnh.  Nhưng lại hiệu cho chu phủ lm đn thờ thần sng, thần ni, thần gi, thần nng.  Thi th cũng được.  Nhưng ti vẫn chưa r tại sao quan Hữu tham tri họ Bnh nh Minh bắt thờ cả những thần khng ai tế lễ tn cng.  Thưa thượng quan, đ l điều thật lạ?  Thờ tế như thế phải chăng đ l phong tục nơi ại quốc, thưa ngi ?

    Phc chưa biết đp lại ra sao th một thằng b rc ln cười, tay m miệng sặc sụa cố km lại.  Tri quay lại lừ mắt.  Phc nổi giận :

    - Thằng b kia, sao my cười ?

Thằng b độ ln mười, nước mũi nước mắt rng rng, cố nn đp :

    - Dạ, tại ci cu nhn chi sơ, tnh  bản thiện .

Vỗ tay ln thư n, Phc qut nhỏ :

-  My cười v tnh bản c ?

    -  Dạ khng !  V thế ny... - n lng bng - V chng chu ni thế ny...

Phc dịu giọng, nhn quanh một lượt, mỉm cười dỗ ngọt :

- Thế no ?  ứa no ni trước  ta thưởng !

Bọn trẻ nhn nhau ngần ngừ. Một đứa, mặt mũi lu lỉnh, nhanh miệng :

    - Chng chu ni Nhn chi sơ l sờ v mẹ, tnh bản thiện l miệng muốn ăn  ...

N chưa dứt lời th cả đm học tr ồ ln bụm miệng. Hong Phc tm mặt, nhưng chỉ một thong, Phc nhếch mp rồi rặn ra cười, tiếng ha hả găm cơn giận km được vo ruột.  Lc đ, đm học tr mới dm cười theo. Khng nhịn được, chng  cười nghing cười ngả. Bọn vệ sĩ đứng gc cửa cũng nguếch miệng ln  h hố.

Bước ngoắt ra, Phc nhn vo mặt Tri dằn từng tiếng :

    - Thng tới Giao Chu phủ sẽ mở ra học viện ng Quan  ! Rồi ra th c lệnh cấm dậy ci thứ chữ Nm loằng ngoằng như giun đất. Nhớ lấy !

*

    Từ su năm nay, H Tr Viễn l dn ngụ cư ở Nhị Kh, trng coi mồ mả, nh cửa v mấy so ruộng nh họ Nguyễn.  V xưa nay gia đnh Tri  vốn được lng mọi người, dn lng coi Viễn như khch qu.  Nhất l Tri đ thưa với tin chỉ rằng đ nhận  Viễn như nghĩa đệ, giao ph cho mọi việc kể cả việc lng.  C Viễn, chng nay chỉ về Nhị Kh ngy giỗ ngy tết, mặc dầu từ ng Quan  đi chỉ mất chưa đến một ngy đường.

    Viễn l một người đặc biệt.  To cao dềnh dng, Viễn lc no cũng như cố thu người cho nhỏ lại. Bản tnh lầm l, chỉ cần lắm Viễn mới mở mồm ra ni.  Mỗi ngy, cng việc đồng ng xong l Viễn lại về trộn bn nung gạch.  Cực nhọc như vậy, l bởi Viễn chưa đầy hai mươi m đ c đến su đứa con.  Con đng thế, dĩ nhin Viễn khng chỉ một vợ.  C vợ đầu Viễn lấy khi mới mười su chửa ngay.  Khi mợ cả  nằm dạ, c em đến gip chị.  Thế l c em chửa, thnh mợ hai.  Lần ny, hai chị em khng cho c t đến gip chị.  Tưởng thế l xong ư ?  Năm Viễn mười tm th mợ cả v mợ hai đều lại chửa.  Sắp đến ngy sinh, Viễn đi ng Quan thăm Tri, khi về dẫn theo một người con gi.  Viễn trừng mắt ... nhận chị nhận em với nhau đi ! .  Năm sau, mợ ba cng hai chị thi nhau đẻ.  Viễn điềm đạm bảo, c con l c của.  Từ khi ấy, Viễn lm thm một tri sau nh.  Người lng bng đa, cả ba mợ cứ thấp thỏm đợi mợ tư.  Viễn bảo tri tc h thời tc .  Khng hiểu g, ba mợ rủ nhau ln cha Thin Php hỏi sư bc.  Sư bc giảng biết đủ, thế l đủ  ,  rồi cười hềnh hệch ni li chẳng chỉ đủ m l đ qu l đủ đi chứ lị !  .

    Sư bc cha Thin Php xưa l v tướng triều Trần, qui y sau lần đi đnh Chế Ma-Na đất Chim.  Nghe ni l Sư phạm st giới đến độ đm no cũng nằm mơ thấy mu me v ma quỉ về đi mạng.  Nhưng bỏ dao xuống l thnh Phật.  V quả thế, Sư nay hiền ha, động chn động tay th chỉ dạy v trong sn cha cho bọn thanh thiếu nin quanh vng đến xin học.  V Sư chỉ dạy đnh gậy, nhất định trnh những kh giới lm bằng chất kim.  Trong số đệ tử, Viễn giỏi v nhất.  Bọn đồng học bảo  l v Viễn to con hơn cả.  Sư giảng, khng phải thế, chnh tại nghiệp Viễn nặng nhất.  Viễn thản nhin nhn mọi người.

    Qung xế chiều, trời  bắt đầu tối dần. ầu dốc, Tri chậm  bước  lại, tay nải chĩu một bn vai. Từ cao nhn xuống những cnh đồng chim hắt hiu khi nước bốc từ những gốc rạ cắm vo mặt ruộng.  Một cnh c bay ngang, trắng muốt, thoắt biến sau ngọn đồi chơ vơ chắn sau, thoắt lại hiện ra ở dng sng pha trước cng lạnh  thu mnh  nằm im đn những cơn gi bấc.  Về Nhị Kh lễ Gia Tin, chiều mồng một Tri ra dọn dẹp ngi mộ tổ nằm trn lưng đồi, đầu hướng về pha ni Tản, pha sau l một rặng bồ đề thn cy no cy ấy sần s đo cả trăm năm trong những thớ gỗ đồng tm xoay vng đến chng mặt. Viễn gip Tri phạt tranh, nhổ cỏ, vẫn lầm l như thường lệ.  Nhn cnh tay Viễn săn chắc, bắp thịt cuộn ln thnh những gt thừng, Tri bỗng nhận ra sự yếu đuối của thể xc l một bất cng của đấng cao xanh.  Chữ với nghĩa, giờ tch sự g ?  ang min man nghĩ, Tri bỗng nghe :

    -  Bc đ gặp Trần Nguyn Hn chưa ?

Ngạc nhin, Tri lắc đầu.

-  Hn đến đy mấy ngy trước.  Em chỉ chỗ bc ở ng Quan, nhưng c dặn phải cẩn thận, giặc n rnh m.

    -  Hn đi lu chưa ?

-  ược ba ngy rồi.

    -  Chắc Hn về Cn Sơn.  Ngy tết ngy nhất m.

    -  Khng ! Hn về đ th bị bọn phin lại địa phương bắt ngay.  Chng đều biết Hn theo Trng Quang đế...

    Thở di, Tri khẽ gật đầu. Lẳng lặng chm một b hương, Tri chm đợi cho lửa bắt chy phừng ln.  Chng chắp tay vẩy cho lửa tắt.  Mi hương bốc ln bay thoang thoảng trong gi nhẹ hững hờ.  ồ cng đ sắp  ra.  ơn giản c một  buồng chuối, ba nắm cơm, trầu tm v t cau đ bổ nhỏ.  Tri khấn thầm, mắt nhn vo qung khng, tr tuệ nắm bắt khoảng cch giữa mnh v bộ xương của vị cố tổ dưới lng đất. Chng rng mnh.  o bằng thời gian, khoảng cch đ xa, xa lắm.  Nhưng đo bằng hạt giống di truyền, n lại gần, gần đến đng sợ.  V sự hiện hữu khng chỉ l pht ny, giờ ny, thng ny hay năm ny.  N c trước từ một duyn khởi m tăm.  V sẽ tiếp tục đi vo tương lai xa tt tắp.

 

    Khấn vi xong, Tri ko chiếc o kp co ro ngồi xệp xuống. Viễn khum tay che gi rồi bật hồng để ha vng.  Những mảnh giấy vung vắn mạ nh vng bốc lửa, cong queo quặn mnh lại  biến ra tro than.  Viễn nhn trời, thnh lnh trầm giọng :

- Hong Phc về Nhị Kh đ ba lần.  N đi d g khng biết, nhưng lấy thước ra đo đạc khu mộ ny, rồi cặm cụi ghi chp.  Một đm, n ở lại đy.  Vo qung giờ Hợi, n lập đn cng kiếng, xa tc vi sao trn trời, miệng lại b ba b b như đọc thần ch...

    - Hong Phc l một tn dị đoan m tn php thuật.  N  lập đn thờ đủ thứ thần, Tri cười nhạt - thần sng thần gi...

Viễn lắc đầu, cắt ngang :

-  Nhưng từ hai thng nay, khe nước dưới chn đồi khng hiểu sao lại cạn dần.  Nền nh lắm khi nghe lục b lục bục như đang vữa ra thnh mảng.  Rồi đm đm c tiếng lao xao m khng thấy người.

-  Ch nghe tận tai ?

-  Vng.  Cả ba con vợ em cũng đều nghe thấy.

-  Thế cn đm trẻ con ?

    -  Chng n th khng.  Khng thấy chng n ni g.

Im lặng một lc, Viễn quay nhn Tri, giọng trầm tĩnh :

-  Em định từ từ để vợ con em về bn ngoại, rồi  em đi.

    -  Ch đi đu ?

    -  Em theo bc Hn.

Viễn tần ngần :

    - i th em c thể nhờ người lng đy trng nom mộ phần cc cụ.  Nhn b hương chy dở, Viễn tiếp - bn nh vợ em họ nhận gip rồi.  Với lại giỗ tết thắp cho nn hương th cũng chẳng c g...

Tri vỗ vai Viễn :

    -  Người sống lo việc sống l quan trọng.  Cng kiếng chỉ l cch lm cho người sống hiểu rằng qu khứ cn đ.  i khi con người phải chủ động dứt la qu khứ.  Nhưng qu khứ th lại chẳng bao giờ thực sự tch bạch khỏi đời sống con người.  Ch bất tất lo lắng chuyện ny...

Vừa dứt lời, b hương bỗng bắt lửa phừng phực chy.  Viễn ni như reo :

    -  Cc cụ vui m cười đấy !

Tri khng tin, nhưng lạ l lc đ trời khng một cht gi. m hm đ, Tri lắng tai nhưng khng c tiếng người lao xao.  Cũng khng c tiếng đất cục cựa vỡ mnh ra từng mảnh.  Chỉ c tiếng mo ci gọi đực.  Thao thức cho đến khi g gy  sng, Tri trở dậy rồi ln đường về lại ng Quan.

*

    Mồng ba Tết, năm Qu Tỵ.  ng Quan vo Xun nhưng tối nay trời bỗng lạnh hẳn xuống.  Những cơn mưa dầm ngỡ đ qua lại ko nhau về sụt si dai dẳng.  Gi thổi văng vo thế gian ci  ẩm lạnh buốt người ta tưởng đ qun được từ buổi tn đng.  Tri khp tấm liếp, qung tấm o bng ln vai, lẳng lặng ngồi dựa mnh vo chiếc cột giữa căn nh trống vắng.  Tiếng mưa nỉ non gợi lại những ngy qua.  Qua đi như đm lục bnh tri sng, như đm my vờn trn nước.  Qua đi bữa đi bữa no.  Qua đi những đm di chong ngọn đn dầu chờ sng.  Cn ở lại ?  Cht hương phấn hm no Xuyến đến.  Khe mắt c đui thấp thong định mệnh nh ln từ sự b ẩn nhất của con người.  l đam m.  V rồi đam m cũng sẽ qua.  Nếu khng cn g, th thế thi. Nhưng nếu sau đam m,  ci sắp tới  l ngưỡng cửa bước vo thảm kịch ?

    Tri ngả người ln chiếc vng, mắt p vo chiếc gối vẫn thoang thoảng mi bồ kếp từ mớ tc Xuyến vấn cao để lộ ba ngấn cổ thun cong ngọc ng.  Vẫn mưa.  Mưa rỉ rả.  Tiếng cn trng vẳng đến mơ hồ nửa hư nửa thực.  Bng tối sập xuống vch đất trt rơm dưới nh đn hiu hắt cứ chập chờn nhảy ma đa cợt.  Trn x nh, một t o xanh rũ xuống.

 

- Ơ, người l ai ?

- A ha, mi khng biết ?

- Lin quan g đến ta ?

- Ta l người đn b vừa chết.  Ta l kẻ bo mộng  xin với ngươi thm ba ngy để ấp xong trứng. Hừ, chỉ thế m mi khng cho. Bọn học tr pht cỏ đuổi theo.  Ta quay lại van vỉ.  Thằng lớn nhất - ci thằng trưởng  trng  - n vung cy gậy quật xuống.  Tiếng xương sọ vỡ vụn nghe như tiếng chim non ku.  ầu ta dập ra, nt bt, p nhẹp.  Hai vợ chồng ta đến ở nhờ trong đm cỏ tranh, đợi cho hai ci trứng nở l đi.  Tội tnh g m mi đnh đuổi.  Chồng ta mất vợ, mất con định về rnh cắn cho mi chết.  Nhưng khng, mi đi vắng.  Thất vọng, chồng ta trầm mnh trong dng nước sng T, đầu rc vo lng bn, bỏ ci dương gian khốn nạn ny cho bọn mi sống.  Nhưng ta th khng.  Ny, mạng sẽ trả mạng.

     Hai cnh tay từ x nh di ra uốn o rồi xiết vo cổ Tri.  Sặc sụa, Tri cố h miệng hớp hơi vo, ku trời hỡi trời, no ai ngờ l trong đm cỏ gianh c nh rắn !

     - Mặt đất ny l của chung, loi người chng bay lấy ci nghĩa l g để lm thnh tư ring m đnh đuổi mun loi ?  Nghĩa l khng c, nhưng chng bay c phương tiện !  Luyện kim lm dao ba, đao kiếm, chng bay ha ra cha mun loi, đến hổ bo voi gấu cũng phải lui về ẩn sơn lm.  Huyễn ho, chng bay đi sẽ chinh phục thin nhin, ngăn sng, xẻ ni, ph rừng.  Rồi  coi, một ngy bay sng mắt ra để nhn cho r ci thn phận chng bay. Cũng l từ thin nhin, bay như mun loi,  khc g từ con su ci kiến cho đến ngọn cy cnh cỏ?

Tri cố vng, nhưng người t liệt, ngực nặng như bị đ đ.  Tri tht ln:

-  Khng khng, loi người chng ta khng ngu độn đến thế!

-  Bay cn ngu độn hơn thế.  Chnh  con người mới l kẻ th của chnh mnh.  Như người Minh với người ại Việt.  Như người họ Trần với người họ Hồ.  Như Hong Phc với ngươi. A ha, chng bay th on chm giết nhau thật, nhưng thế đ đủ đu.  Chng bay cn chm giết mun loi, say mu đến độ coi như thế l tự nhin.  Tết năm nay, dn ng Quan ăn bao nhiu g, bao nhiu vịt, bao nhiu lợn, bao nhiu b ?

Tri nghiến răng giơ chn đạp, mồ hi ra ướt đầm lưng o.  Vng vẫy cho đến khi ng lăn xuống nền nh, Tri thấy miệng mằn mặn vị mu. Chong vng, Tri ra ngồi ở thư n, tay m lấy đầu.  Mở tập giấy Tri đ gửi gấm vo cả tr tuệ mnh năm su năm nay, Tri ngẩn ngơ rồi cố tập trung đọc từng chữ. 

    Việc nhn nghĩa cốt ở yn dn.

 

Sch Bnh Ng bắt đầu như vậy.  Nhưng mắt Tri hoa ln.  Trn x nh, một con rắn uốn o b, mắt lấp long nh ln tinh xanh l, đầu vắt vẻo chc xuống.  Tri  cắn mi, tay nắm ci nghin mực nm ln.

    Tiếng đ xoang xoảng vỡ toang thnh mảnh sắc cắt thực tại từ m hoảng trộn lộn vo một khng gian lạ lng, trn c bn thờ tổ họ Nguyễn ở Nhị Kh, dưới l Nguyễn Ứng Long đang qu lậy. Lửa bất chợt bng chy, bốc ln đến x nh khiến con rắn trườn xuống, đầu ngc vo lm đổ bt hương thờ. Ứng Long chồm ln  đỡ, nhưng khng kịp, o đột nhin bắt lửa thnh đuốc. Tri khng cn thấy con rắn, nay chỉ c cha mnh quằn quại trong nh lửa đỏ mỗi lc mỗi sng snh   chảy o ra   một thứ dung dịch bốc mi tanh tưởi.  Hoảng sợ, Tri co người nhưng hai chn bị ko xoạc ra, bụng nhầy nhẫy chất nhờn loi b st uốn o trờn qua trờn lại, tai thnh lnh lại chi nhọn tiếng h địa đầu năm nọ. Tri vng vẫy tuyệt vọng. Tiếng rắn ph ph phun nọc ph st mng nhĩ. Hơi tanh lắng xuống thật su khứu gic rồi bốc ln lợm mi xc chết đang rữa thối. Lưỡi rắn nhớp nhp th ra liếm lp hạ thể, trườn dần xuống bắp đi, kch thch qu độ khiến xc gic nhột nhạt ha ra  hnh phạt. Tht ln hi hng, Tri nghiến răng vng dậy nhưng lại ng p mặt xuống trang sch đọc dở.  C phải một giọt mu ở đu vừa rơi vo chữ  ại trong cu Nhn tất  thế thin, thể hnh đại mệnh , đoạn ni về quan hệ giữa đấng tối thượng v con người trần thế ny. l một phủ quyết về thin mệnh.  iều ny quả to bạo ở thời đại Tri đang sống. Nhưng thực ra đ cũng chỉ l ci vng mnh tuyệt vọng chống lại sự b nhỏ thảm hại của thn phận con người.

 Giọt mu trn chữ ại thấm qua ba trang sch.

*

Phạm Văn Xảo cho người đến hẹn Trần Nguyn Hn ở qun Hậu nh. Vốn lịch lm nhưng kn đo, Xảo khn ngoan giao dịch với Thượng tướng Trương Phụ.  ể tc di rồi tết đui sam, Xảo ha nhập dễ dng với đm quan qun nh Minh.  Phụ tin cậy giao cho Xảo cng việc chuyển vận từ Giao Chu về chnh quốc. Khi chuyển ngọc chu, kỳ hương, sừng t về Yn Kinh, lần no Xảo cũng tm cch giữ được một phần ring cho Phụ. Thuở theo Trng Quang đế, Hn lờ mờ biết rằng những tin mật thăm d được từ bọn người Minh cầm đầu Giao Chu c thể l do Xảo bo. Vốn thận trọng, Xảo giao du rất giới hạn, khng hề lộ ra một điều g cho ai nghi ngờ được.

     Xưa nay, ng c phường Yn Hoa l nơi tục khch đến vui chơi ht xướng.  Phường c độ ba trăm nc gia, tửu lầu nhan nhản hai bn đường, nhưng nh ht nổi tiếng thanh lịch th chỉ c dăm ba.  Ở những nơi đ, ca kỹ được luyện tập từ tấm b. Thường họ biết chữ nghĩa, v từ khi Giao Chỉ thuộc Minh, đ c những c ht được  snh si cc ln điệu như Ức Tần Nga, Tần thu hoi, Vọng Giang Nam ... Nhiều tc phẩm lừng danh bn ại Quốc  triều Tống hiện thời rất thịnh. Nhất l Tống từ của nữ sĩ L Thanh Chiu, nỉ non kể lể nỗi niềm đm vợ hiền con thảo của những kẻ chinh chiến, khơi dậy nỗi buồn xa xứ trong lng bọn quan qun bin ải.

 

    Tiếng đn so văng vẳng ngay từ đầu một ci ng đủ rộng cho hai ci kiệu đi. Trước cửa nh ht, người ta treo những lồng đn mu. nh sng yếu ớt hắt qua những tấm so kn đo che đậy vừa đủ để khu gợi sự t m. Thỉnh thoảng tiếng cười đn b con gi cất ln, khi rn r  gọi mời, khi lại uốn o tựa tiếng mo hoang động đực. Hn dừng chn trước một căn nh, tay vn bức so, nh đầu vo định hỏi đu l qun Hậu nh. Bn trong, năm bẩy c ca nhi đang tựa vai kề m một bọn lnh, tay chuốc rượu, mắt đưa tnh, chẳng ai thm trả lời. Thnh lnh, từ buồng trong một tn phng mnh ra, tay giữ cạp quần, cứ thế cắm đầu chạy. ằng sau, một ả nạ ging đuổi theo, miệng la oai oi  n chơi quịt, chị em ơi !  Tm lại hộ !  . Thuận chn, Hn ngng rồi giả vờ ng theo tn lnh, tay gii đầu hắn xuống đất. Ả nạ ging nắm ci giải quần tn lnh, b lu b loa, ko xềnh xệch. Cuộc ng gi nhanh chng kết thc, với sự can thiệp của một mụ t b snh sỏi. Ả nạ ging ngng nguẩy, trả cng Hn bằng cch chỉ cho Hn qun Hậu nh ở m phải cuối ng.

    ến trước, Hn ngồi đợi trong một căn phng do Xảo đ đặt sẵn. Bn cạnh, tiếng đn thất huyền chậm ri ha vo tiếng tiu đang vt cao rồi bỗng thnh lnh hạ xuống hẳn hai cung. Một giọng ht lảnh lt bất chợt cất ln, lời đong đưa :

    Trời vần my nổi sương giăng mắc

    Tinh h xoay nghn cnh buồm say

    Hồn ngỡ bng hong về đất cũ

    Thong bn tai

    Ai đi về?

    Về đu đy ?

    Chỉ biết đường xa chiều đ t

    Theo chẳng kịp chn vần thơ cổ

    Gi lại chẳng dừng

    Thuyền Bồng no gh bến mơ xa.

*

Tiếng ht ko di van vỉ tiếc nuối. N vẳng xa như một giấc mơ đọng lại ở pht cuối giấc ngủ, lềnh bềnh giữa hư thực, mỏng mảnh nối qu khứ vo hiện tại. Hn chạnh lng hồi tưởng lại qung thời gian phiu bạt.  Thng tm năm Kỷ Sửu, Hn đến Bnh Than xung qun.  Trương Phụ nh Minh vy hm, Hn theo ặng Dung lui về cửa Hm Tử.  Qun ta  phải gặt la sớm, lnh bữa đi bữa no, lu tất phải thua v lương thiếu. Trương Phụ đến đu, thy chết thnh non chỗ ấy.  Lnh Minh cướp bc v giết chc như tr chơi. Chng rn thịt lấy mỡ, mc ruột quấn cy đốt đuốc, mổ bụng moi thai mang nộp lấy thưởng, sự tn bạo khiến đến cỏ cũng khng dm mọc thẳng trn đất Giao Chỉ.  Thủy qun của Phụ ph được Hm Tử, vua Trng Quang lui về Nghệ An cầm cự được hơn một năm.  ến thng tư năm Qu Tỵ, qun ta mười phần cn ba, phải li vo Ha Chu. Vua sai sứ giả mang phương vật đến Nghệ An xin cầu phong. Trương Phụ chỉ cười, khng thm trả lời, mang chm sứ. Nghe tin, Trng Quang ế khc rồi lại tnh gửi sứ giả khc đến gặp Phụ.  ặng Dung cản nhưng vua khng nghe. Dung lẳng lặng chẳng ni g, suốt đm mi kiếm, tiếng đ xon xoẹt chi buốt khiến khng một ai ngủ được.  Tảng sng, Hn đến.  Dung ni ngay ... ng đến co biệt, ta biết rồi  .  Hn ngậm ngi  Nh Trần tuyệt mất, ti l tn thất m nay cũng chịu.  Tướng qun đi với ti, ta lo kế khc  . ặng Dung ngửa mặt cười một thi di rồi bảo ... ng đi đi.  Nhớ cầm theo ci ny....  l bi thơ Cảm Hoi, than rằng dưới trăng mi kiếm đ mấy chầy, sự thế lao đao khi tuổi tc, nợ nước chưa trả m đầu đ bạc với thng ngy.

    ang cn ngẩn ngơ, Hn nghe tiếng kẹt cửa. Xảo bước vo, tươi cười, giọng đa cợt :

-   ể huynh đi một thn một mnh chốn lầu hồng, đệ cứ y ny. May c cố nhn đy bảo, ai chứ Hn th c đu cu nệ những chuyện vặt ấy

 Một người đứng sau bước ln.  Nhn thong, Hn reo nhỏ :

    - Tri đấy ?  Ta khng ngờ gặp ch ở đy đấy.  Ch em tn Viễn dặn ta cẩn thận.  Quả c thế, ta đến chỗ ch hai lần, chng n rnh m thật !  Ch tri g khng chặt m sao chng n lại hi ch thế hả ?

Tri cười khng đp. Lấy tay vẫy, Xảo gọi đm ca nhi vo theo, rồi th thầm :

    -  Chuyện đại sự m khng c tiếng đn tiếng so th buồn lắm. Nhất l ở Hậu nh ...

Xảo quay người, tay ko Hn v Tri vo một gc, miệng ngm nho nhỏ hai cu  thơ nổi tiếng theo cch Thanh bnh điệu: 

              Thương nữ bất tri vong quốc hận

              Cch giang do xướng Hậu nh hoa

than người con gi chẳng biết g mối sầu mất nước nn bn sng vẫn  cứ cn  ht mi khc ht Hậu nh.

    Ba người tụm lại, mặc cho đm ca nhi ma ht gc bn kia. Họ chu đầu ni th tho, thỉnh thoảng lại với ống điếu, rt thuốc rồi nhả khi bay xanh một gc.  Tnh hnh sau khi Trng Quang bị bắt ngy một th thảm. Ở Hoan, i   tinh thần nghĩa qun khng cn, lực lượng tứ tn. Trương Phụ phi bọn Phương Chnh v Thi Phc vo giữ thnh Nghệ An, lm thế ỷ dốc với Diễn v Ha Chu, vy chặn.  Sự thể trước mắt thật kh, tiến chẳng được m lui cũng khng. Trn miệt Mường La v Phục Lễ, Cao Bằng, nh Minh đặt đm Dao, Mn, Mường vo những chức vụ Tri Chu, biến họ thnh một tầng lớp phin thần kh đắc lực lm tay sai. Hơn nữa, ở miệt trn, hậu phương khng c, đnh rt rất dễ mất chủ động nn phải b tay. 

Nhn Tri, Hn thở di.  Xảo chn chường, ngả người ra với chiếc gối k lưng. Nhn hai kẻ kiệt hiệt vẻ chừng như  đ thấm mệt, Tri ngẫm nghĩ một hồi lu. Bấy giờ, chỉ cn tiếng ht lẫn trong tiếng đn ai on. Tri bỗng thấy sợ. Nếu ngay những người ny m hoi nghi rồi bung thả,  giang sơn ại Việt sẽ cn g ? Khng, khng thể thế được ! Nhưng lm sao đy ? Phải rồi, phải đổi cch nhn. Tri bp trn,  giọng trầm tĩnh :

- Ni đến động binh trước mắt th c thế thật. Nhưng nhn di hạn, đệ khng bi quan như hai vị, ngược lại l đằng khc

Nuốt nước bọt, Tri nhn nh mắt thi thc cũa Hn,  nhẹ nhng ni tiếp :

    - Nay người Minh một mặt ru rao nhn nghĩa, mặt khc th bắt dn ln rừng tm sừng t, xuống biển m ngọc trai, đi hết voi trắng đến kỳ ln, thu mua đủ hng hiếm qu với gi ăn cướp.  Thuế cũng tăng, phu dịch th ngy một nặng nề, dn sợ ngậm miệng nhưng ca thn trong lng.  Trương Phụ tn bạo, động l giở tr chm giết.  Hong Phc thm độc, đốt sch vở ại Việt, lại chiu dụ hiền ti mang về Yn Kinh.  Nhưng ci sch bắt đn b mặc quần cạo răng trắng, bắt đn ng tết bm để đui sam th khng phải l kho cho lắm.  Chẳng chng th chy cũng sẽ c chống knh.  M hễ c, l Trương Phụ lại sai Mộc Thạnh ra tay đn p.  Dĩ nhin mu sẽ đổ.  Mu lại gọi mu, th lại ro th.  Cứ chồng chất ln th lc no đấy, h một tiếng l c l dn, giặc dẫu mạnh cũng khng thể no cưỡng nổi.  Một khi c lng dn,  sớm muộn rồi ta cũng thắng...

Hn im lặng, tay lai quơ điếu thuốc lo, chm đm rồi rt sng sọc. Xảo nhn Tri, ngờ vực hỏi :

    - Sớm muộn l bao lu ?

Tri hiểu hy vọng no cũng cần một ci mốc thời gian lm chuẩn. Oi oăm thay, tương lai lc ny đm ra ty thuộc vo một v đon. Nhưng khng lm khng được. Ht hơi vo đầy lồng ngực, Tri nghim nghị :

    - Nh Hồ được su năm, dn bỏ.  Hậu Trần th chưa đu vo đu, nhưng khng gy tội nn c thua qun Minh cũng phải mất năm năm.  Từ nay, ai cũng r ại Việt thnh ra phủ Giao Chu dưới đế quyền Vĩnh Lạc nh Minh. Trương Phụ cứ vơ vt bạo ngược thế ny, đệ nghĩ l chỉ năm, bảy năm ci chế độ thuộc Minh phơi by đủ để l dn biết đu l quyền lợi của họ.  Từ đ, chiến thắng th mất thm năm đến mười năm.

Hn chừng đ xui tai, ngắt :

    -  Nhưng cần chnh danh. Ph ai lm vua sau ny ?

    -  Tm người nhn đức m ph, dụng tm cng mang đạo nghĩa chống hung tn ...

Mang đạo nghĩa chống hung tn ? Tri ngạc nhin nghe chnh mnh c thể ni đơn giản đến thế vậy. C lẽ từ một ci tiềm thức thăm thẳm, chng buột miệng, mặc cho trực gic dẫn tr tuệ đi một con đường thẳng tắp, khng ngoằn ngoo biện minh, khng đi co l lẽ. Hn bật cười, nhưng giọng dịu xuống :

    - Ta thấy t kẻ thật nhn đức m lấy được thin hạ.  Thường, họ tr tr, giỏi ni v giỏi giả nhn đức.  Ci kiểu Lưu Bị nm ấu cha đi, mắng cho vui lng Triệu Tử Long, v mi m ta sut mất một  tướng ti ấy m !

Khuya hm ấy, ba người dặn d nhau rồi chia tay.  Xảo v Tri đợi cho đến khi Hn khuất bng mới ra cửa.  Trn trời, sao khuya dy đặc một giải ng nh. Xảo ngần ngừ, giọng chn tnh :

-  Bi thơ nm huynh lm hm tất nin hay lắm !

Bất gic, Tri thở  di, lng tng quay đi. Xảo nu tay Tri, ni nhỏ :

    -  Ny, tnh thật nh.  Ci chuyện cho quơ nước ngược chuyến đ ngang ấy m...  Việc g phải khổ thế, hở huynh ?  Ở ng Quan chắc cũng cn lu, huynh cần c người chăm nom cho.  Cứ ni một tiếng, em gi đệ sẽ theo về hầu.  N ở vậy chờ mi, xem ra cũng tội nghiệp...

*

    Ra khỏi qun Hậu nh, Tri cắm đầu đi trong đm hun ht, bỏ đằng sau tiếng xnh tiền v những lời ca thương nữ bn kia dng sng lấp long nh đn.  ng Quan by giờ im v lắng.  Thỉnh thoảng c tiếng ch ằng ặc sủa, ngắt qung như bị bp cổ, nhỏ dần rồi tan long vo mn đm lạnh chớm hơi sương.  u đy, ai say rượu l nh ht, tiếng kh đục chạm vo mặt đất dội lại thnh lc a, lc ậm ừ, lc lại ừng ực như đang nuốt vo lng những giọt nước mắt.  Mi hoa sữa dọc con dốc thoang thoảng, gi ln l biến đu mất, v khi gi ngừng th lại quanh đy, ngọt ngo, bảo bọc.

    m đen.  Tiền đồ ?  Tri chỉ dự đon v ước vọng.  Bao lu ?  Cu hỏi của Xảo lại vang ln.  Sự xc quyết của Tri ban nẫy nay khng thuyết phục được chnh Tri. N chỉ nhằm động vin khi ch nhất thời xuống dốc. Con đường trước mặt thật vẫn gập gềnh.  V bất cứ ở khc quanh no tnh cờ cũng rnh rập đe dọa. Lấy đạo nghĩa, chống hung tn.  Nhưng mấy khi thắng được ?  M nếu khng, Tri chua xt nghĩ, th hung tn chnh l qui luật tiến ha ư ?

    Ln đến đầu dốc, căn nh Tri sừng sững như một khối c đơn khổng lồ.  i chậm lại, Tri bỗng sợ phải một mnh đối mặt với khoảng tịch mịch trong kia. Tri ngừng chn, ngửng mặt nhn ln bầu trời đen ngm, cảm thấy mnh ngụp lặn tận đy su một vực thẳm. Ở đ, đng l khng cn cht dưỡng kh. Trong lng, ngọn lửa vừa nhen lụi dần. Những tế bo no t dại dập tắt khả năng vng dậy để ước mơ. Với người, Tri mới đy gầy tro than nhm ln hy vọng. Một mnh, Tri lại chỉ thấy gi băng. V một niềm tuyệt vọng  mang mang.  Hai con ch từ sn sau sủa khe khẽ, chạy lại quấn lấy chn Tri, đui vẫy rối rt.  Mở cửa, Tri lch vo.

Gc nh, ngọn đn dầu ai chm le sng.  Tri che mắt hỏi :

    -  Ai ?

    -  Em.  Em đy.

    -  Ơ ka, c thật l em ?  Tri dụi mắt, tưởng mnh m ngủ.

    -...

    -  Sao em đến khuya thế ?

    -  Th cn sao nữa...ừng cứ hỏi tại sao.

Người con gi ngồi trn giường, tay xổ khăn, mớ tc huyền bung ra đổ xuống bờ vai như thc chảy.  Nng nhẹ nhng ko o rồi lần ln cởi, những ngn tay thun mềm trn yếm đo nửa vội vng, nửa chậm ri. Nhắm mắt, hng mi cong vnh cong như một vết ch thỉnh thoảng chớp nhẹ. Nng mỉm cười, hm răng đen nhấp nhy dưới nh đn. Tri sực đưa mắt ln x nh. Mơ hay l thực đy?  Khng, khng phải l người đn b o xanh đm no. Tri ci mặt nhn xuống.  Nng chỉ cn chiếc vy che hạ thể, hai tay từ từ vuốt ln bụng, rồi ln ngực, rồi xe ra che hai bầu v cong nhọn run rẩy.  Tri thều tho :

-  Thi, em...

    -  Khng !  Nhất định...

Tri ngần ngừ.  Chng bước đến cạnh giường, tay để nhẹ ln vai nng.  Bất chợt, chng mơ mng :

    -  Em c thật đy m...

Tri lnh đnh mặc cho thể xc phiu bồng, ko yếm rồi lần xuống cởi dần sợi dy quấn vy,  cảm thấy tay người con gi nắm tay mnh lc như cưỡng,  khi th giục, trong tiếng rn rỉ nguyn sơ của nhục cảm diệu kỳ. Hai cnh tay mềm mại vng ln cuốn lấy cổ Tri rồi khẽ gh xuống, li trời li đất vo mnh mang, ko hạ thể theo chuyển động co thắt của giải ngn h, tinh t thnh lnh tn loạn, sao băng tứ pha, vũ trụ thnh trận pho hoa. Tri hỏi trong m hoảng, em, c thật khng em, hay em l giấc mơ c giọt mu rắn đm nọ v hnh ảnh chập chờn một giải o xanh oan nghiệt. Người con gi thnh lnh ko đầu Tri xuống p vo ngực mnh, miệng chữ cn chữ mất :

    -  Cn ai nữa.  Em c thật...

Mi hương thoảng vo mũi Tri như thuở cn thơ chng vẫn thường tm hoa nhi kết vng mang về ngm vo nước pha tr cho cha.  Tri gii mặt vo lồng ngực phập phồng, nghe tiếng tim đập như khơi giục, ngột ngạt đến nghẹt thở.  Chng ngửng ln, để mặc thc tc huyền x vo mi  bồ kết cứ ban đm l sực thơm, thơm huyền ảo mi thơm thuở khai thin, giữa sấm chớp x vũ trụ thnh những mảnh li ti, lm ra thin h, tạo ra ci tri đất b bỏng nhưng đầy b ẩn ny.

    Tri lăn vo cuộc nồng nn nhận sự dng hiến đầu tin của người con gi khi đau chỉ nghiến răng ứa nước mắt.

    -  Sao em khc ?

    -  Khng.  Em sung sướng.  ội ơn chng !  Ci chuyến đ ngang đ...

    Cứ thế, đm qua đi.  Bao nhiu sinh lực Tri chẳng km đều cho ra hết. Người con gi ngỡ ngng. Nng dịu dng bảo, em l của chng mi mi. C g vội đu, chng ơi,  đời vẫn cn di. V đm, đm vẫn cn di. Nhắm mắt, Tri m dần, thn thể choi ra rồi t dại, mi mu tanh đm gặp rắn lại bỗng thoang thoảng xng ln. Tri hoảng hốt nhn vo hạ thể người con gi, hai bn đi lem vết mu trinh tiết ứa từ cửa mnh. Tri tiếc nuối như thể chnh thn mnh vừa mất mt rơi vỡ. Người con gi se sẽ ngồi dậy. Giọt mu trườn theo chiều thon bắp đi chảy di xuống giy vo bn tay Tri đang ve vuốt. Trong bng đm, mắt Tri cay s nhức bỏng. Chng bỗng chơ vơ như lc lạc đường thuở chập chững tập đi. Tri thầm ku, ơi hỡi, ta lại vừa đo bồng đời một người con gi, lấy đi trinh tiết. ể cho lại, liệu ta c g ngoi ci khoảng trống hun ht trong lng.  V bờ vực chập chng cạnh bước chn, với những cu hỏi v x tm can.  Trong ci thế người bị trị cổ k dưới lưỡi đao đầu kiếm, cớ sao ta vẫn cứ một điều nhn nghĩa, hai điều tm cng?  Sch Bnh Ng trch dẫn những Thc Di, B Tề, viện lời Khổng Khu ni về Quản Trọng, ku đuổi giặc cốt để giữ lấy văn hiến. Nhưng như thế,  ta bị chữ nghĩa cầm t, ngn từ vy bủa.  Cớ sao cứ phải lập lại những Luận Ngữ, Trung Dung ? Cu đp tn Hong Phc, rằng ạo Thnh l của chung thin hạ nhưng lm theo ạo th mỗi nơi một phch, chẳng qua đặng chẳng đừng ? i đến gốc đến rễ, phải chăng h miệng mắc quai ?

Lảm nhảm, Tri ni như ha dại. Người con gi ấp tay Tri vo lng, thỉnh thoảng gạt nước mắt cho Tri. Nng se sẽ ru, như thể lời ru mang ci nhiệm mầu cứu rỗi mọi nỗi oan khổ on hờn.  Tri  muốn xua tất cả đi để thực sự sống trọn vẹn một đm. Nghĩa l sống trong hiện tại.  Với xc thn, thứ thuốc an thần m i du vo giấc ngủ. Chng tận lực lật cho nng nằm p ln mnh, mặc  cho đất trời vần vũ quay cuồng. Cuối cng chng chỉ nhớ tiếng nng th tho :

- Chng ơi ! Hạnh phc c trong từng những ci nhỏ nhoi !

Nằm vật xuống, Tri thả mnh vo một miền đắm đuối c tiếng nỉ non van ni :

- Sự sống c đu chỉ ở chuyện đại sự!  Cứ như trẻ thơ.  ừng gồng mnh! Hy để mọi sự tự nhin, như my cao, như gi lộng.  ừng lo đời thiếu mnh,  để kết cục chnh mnh thiếu tất cả.   iều kỳ diệu của sự sống chỉ nắm bắt được khi ta biết yu biết qu từng ci nhỏ nhoi...

    Khi Tri tỉnh giấc, nắng đ lẻn qua vch cửa hắt một giải vng lung linh ln nền đất đen sẫm. Chỉ cht hương bồ kết cn thoang thoảng.  Mảnh hoa tin c bi thơ chng đề đu đ lại hiện ra nhắc nhở th thầm. Gần hai mươi năm sau, chng vẫn ngm nga  bi thơ khi cảm thấy trống rỗng hững hụt.  Nhưng đến khi người ta gom tất cả thơ nm của Tri lm thnh Quốc m thi tập để lại cho đời, c ai ngờ họ chỉ giữ c cu đầu, gc thnh nam, lều một gian.