3 DoNgang

 

3 NGANG

  

Chinh di tướng qun Tn thnh hầu Trương Phụ c tiếng l cọp. Nhưng con cọp đ đ một lần thấy thịt  m khng dm ăn. Chuyện xẩy ra năm Qu Tị, khi vận nh Trần mạt đến độ chẳng ai cn muốn cứu vn g. Thng su, Vua Trng Quang sai Nguyễn Biểu vo Nghệ An mang sắc cầu phong đệ ln Minh Vĩnh Lạc. ặng Dung can ngăn, nhưng Vua rớm nước mắt khng đp. Nhn Biểu, Vua bảo, nếu khanh được việc th phong cho lm Tướng Quốc. Biểu cười, tay sờ ln cổ, đp hạ thần chỉ xin lm con ma giữ được ci đầu l đủ.

Lnh đi km Biểu đưa vo tướng phủ rồi vi cho lui ra. Khng thm mời ngồi, Phụ nhn sứ giả, hất hm :

   - Cứ ni !

Vi Phụ, Biểu chậm ri, ru tc dựng đứng :

- Vua chng ti thể theo chiếu chỉ Hong ế xướng lệnh lập lại hậu duệ nh Trần, sai đến trnh ngi tờ sắc cầu phong, xin chuyển gip về Yn Kinh dng ln Thin Triều  xt chuẩn.

Phụ hừ một tiếng, tay quơ ống nhổ, miệng ph ph, mắt ng lơ. Biểu bậm mi, tay dng tờ sắc mắt chng chọc nhn thẳng vo hai con mắt Phụ.

   Hai con mắt đ xếch ngược, lồi ra, lừ lừ v cảm. Gn mu chằng chịt ko che gần hết  lng trắng, mỗi khi n giựt ngược ln như  động kinh, chắc chắn Phc sẽ ra lệnh chm  t nhất l một ci đầu.  m quan v nh Minh từ đời Vua trước gọi Phụ l con cọp đin ha tinh, nổi tiếng  tn bạo, đ xuất qun m khng thắng th khng trở về. V thắng đối với Phụ l tiu diệt ton bộ đối phương, qun cũng như dn, người cũng như g b ch lợn. ưa tay ra giật rồi quẳng tờ sắc xuống thư n, Phụ nhổ nước bọt, ồm ồm :

- Thua th xin thua, c ai thua m đi lm Vua bao giờ ! Dối gạt lọc lừa lm sao được ...

Biểu cắn răng nhẫn nhục :

- Cn trời cn đất, chuyện thua được muốn bn th bn đến bao lu cho hết.

Phụ cười nhạt ngắt :

- Gớm thay,  gan thế cơ  ?  ến giờ ny m cn dm  bn được thua ư ?

ến bữa ăn, trn khay của Biểu chỉ c một đi đũa v một ci đầu người ninh qua, mắt vẫn trừng trừng mở.  Phụ bảo :

- ... Thin Triều đến đy khai ha để con dn Giao Chỉ thi ăn sống nuốt tươi, thi tr dối gạt. Trng Quang by giờ thua nn mới xin cầu phong.  Dạ thế, gan thế m cũng Vương mới ế !

Biểu khng đp, đẩy chiếc khay đầu người trước mặt Phụ, mời :

-... Ăn uống thế ny l theo phong tục Thin Triều, ti c phc phận nay mới được thử.  Tiền chủ hậu khch.  Nay xin mời Tướng qun nhng đũa, ti xin ăn sau cho đng lễ...

Phụ ti mặt, ru tc dựng ln, mắt giựt ngược.  Biểu lại mỉa mai :

- ... Gan thế đấy,  th dạ thế no ?

Thản nhin lấy đũa khều con mắt, Biểu gắp chấm rồi bỏ vo miệng nhai rau ru.  Phụ qut mang chm Biểu.  Biểu qut lại :

-   Bn trong th mưu kế đnh chiếm, bề ngoi th ru rao nhn nghĩa.  Miệng hứa lập con chu họ Trần nhưng nước người ta th băm vằm chia cắt đặt thnh quận huyện, rồi cướp bc của cải, tn hại sinh dn.  Thực bay l lang si !

Phụ sai mang đầu Biểu trả lại Trng Quang, thy mang chn ở Nghệ An, khiến Biểu quả l con ma khng đầu. Nhưng tiếng con cọp  khng dm ăn thịt với Biểu khng biết lm sao lan đến  tận Yn Kinh khiến Sử quan nh Minh sau ny cũng mang ra chp lại.

   Mng vuốt con cọp Trương Phụ thật ra khng gh gớm so với thủ đoạn thm hiểm của bọn Hong Phc, M Kỳ. Dng bọn thổ quan bản địa, Phc thăng Nguyễn Hun lm Tham Nghị, Lương Nhữ Hốt v ỗ Huy Trung lm Tham Chnh.  Giả cch  chiu dụ quan lại của triều trước để bổ đi cc nha mn, Hong Phc lừa bắt họ đưa về Trung Quốc khiến đất Giao Chu như rắn khng đầu,  bọn nho gia, học sĩ muốn trnh cảnh đầy ải phải ẩn vo rừng su ni cao. Học hiệu ng Quan dng người Minh giảng sch ại Học, Luận Ngữ, Trung Dung, Mạnh Tử mang từ Yn Kinh qua.  Sch vở của ta, từ Tứ thư thuyết ước của Chu An đến Minh đạo lục của Hồ Qu Ly,  cũng như những trước tc bằng chữ Nm như  Quốc Ngữ thi tập của Chu An, Phi sử tập của Hn Thuyn... đều bị cướp sạch v đốt cho hết dấu vết.

   Năm inh Dậu, Trương Phụ chọn lấy một đạo vệ sĩ lm Vi tử thủ, lắm việc cai trị khng hỏi đến M Kỳ, Hong Phc.  Phc xui Kỳ tu trnh khiến vua nh Minh ngờ Phụ định ct cứ một phương, xuống chiếu gọi về v sai Phong thnh hầu L Bn sang thay. Những mu thuẫn  nội bộ khiến guồng my cai trị  bị nới lỏng. m quan qun ai nấy lo phng thn mnh, khng kh knh chống lẫn nhau trong phủ đường ở ng Quan thnh cu chuyện đầu mi ở chợ. Nhn vật nắm quyền bnh nay thnh cọp, thnh chồn,  thnh co trong những mẩu chuyện thời sự.

Con cọp liệu c vồ rồi tt cho chết con co khng ?

Khng ?  Co khn lắm, n mượn cớ đi Ty đ nương vo Phương Chnh.  Ngy no họ L  chưa qua, n đo đất rc trong hang, vồ thế no được !

Thế cn con chồn ?

Chồn th khng ưa cọp nhưng sợ.  Th l ở với co cn hơn !

Dn ta th sao ?

L giun, l dế.  Cọp, chồn hay co th cũng thế.  Nhưng nghe đu người Trại c rục rịch ở  Mường Nanh, Mường Thi.  Kẻ cầm đầu l Nguyễn Chch, miệt Thanh Ha...

 Chch l ai ?  Người thế no ?

L một người  như mọi người, nộp sưu thuế cao, đi cy nhưng khng c ci để ăn.  i, nn con giun cắt tc đui sam m thnh rắn thnh rết.

Rắn rết th lm sao chống hổ beo ?

Rắn c nọc !.

Nọc c  thật độc khng ?

Dn hng chợ hỏi nhau, rồi mỗi người trả lời một cch.  m lm ăn c đồng ra đồng vo lắc đầu.  Bọn cng khổ gật.  Những người cẩn thận thường mũ ni che tai, lảng bằng cch khng gật nhưng cũng chẳng lắc, chỉ cười.

*

    Từ ngy c Học hiệu ng Quan dăm ba năm trở lại đy, học tr chẳng cn bao nhiu nn  Tri phải bốc thuốc Nam độ nhật. Thường khi c kẻ ốm người đau l Tri đến tận nh con bệnh. Nghề thuốc, Tri học với Nguyễn-lo ngụ ở miệt Ty hồ. Người ny tc bạc trắng từ thuở đi mươi, thi cng khoa với Tri nhưng khng đỗ, nay sinh nhai bằng nghề trồng hoa v bốc thuốc. Thuốc thường l rễ cy, cỏ, l v rong ru. Bị quản thc trong thnh, Tri khng thể tự mnh đi tm, thuốc men ty vo cung ứng của Nguyễn-lo. Chuyện độ nhật của Tri ngy một kh khăn, phải nhờ tay Xuyến thu vn cho một phần. Cứ dăm bữa nửa thng, Xuyến từ Bt Trng vo. Biết chuyện Tri từ chối chức Tham Nghị do Hong Phc o p, nng cười tủm, ni đa cho ngọt cho bi khng ưng th cho roi cho vọt nh ! . Tri ngậm ngi Roi vọt chẳng sao ! Nhưng hm cho đi để rồi sẽ mất nhn phẩm th nhục lắm. Xuyến m chầm lấy Tri tức tưởi. Gục mặt vo mi tc nng, Tri găm tiếng thở di vo bụng, khẽ cười gượng gạo. Khng c Xuyến, chng biết l mnh khng c điểm tựa dựa vo đ chng giữ được thăng bằng. Nhưng thăng bằng đ chng chnh theo thế cuộc cứ chao nghing theo ci đ tuột vo hố su vực thẳm. Chẳng những vy hm sinh nhai, Phc cn ra lệnh cho bọn quan binh đến tra hỏi nộ nạt những người c cht lin hệ với Tri. Họ sợ, lảng xa. Gc thnh Nam, căn lều một gian trở nn ngy một trơ trọi. Ngoi Xuyến, chỉ cn c gi. Những đm Xuyến ngủ lại, Tri dập dờ bm được vo một ci neo. Cố định. Thủy chung. Nghe Tri bảo thế, Xuyến chỉ ln trời. Trời sao trn cao cũng vậy. Xuyến lại chỉ ra xa. Dưới kia, dng sng Nhị ng nh cn đ, cũng thủy chung như sao trời.

Thng tm năm nay, l dn x xo bn tn, thấp thỏm đợi một sự đổi thay quyền bnh. Trưa hm rằm, Tri về đến nh th đ thấy Viễn ngồi đợi. Viễn đứng dậy, miệng ni :

-  C tin Trần Nguyn Hn nhắn, bảo by giờ bc đi l đng lc.  Hẹn ở Trường Yn, Hn sẽ đn...

Tri cũng biết thời điểm ny l lc phải xổ lồng.  Chỉ độ nhật hai ba tuần trăng tới l L Bn qua nhậm chức.  Hiện Trương Phụ khng lo toan g ngoi chuyện chở ti sản về nước.  Cn Hong Phc, hắn đ cao bay xa chạy vo Ty đ, sợ Phụ ra tay trả hận trước khi về Yn Kinh.  Trầm ngm, Tri nhn Viễn, mắt dọ hỏi.  Viễn tiếp :

   - Chuyến ny, em cũng đi.  Gia đnh em đ tản hết vo Mường Thi...  Cn mồ mả cc cụ, em nhờ người coi sc, cũng sắp đặt xong xui.  Hong Phc kỳ trước về cho bứng gốc hết rặng đề trồng thnh hng mặt sau mộ cụ tổ.  Mấy ngy nay, n lại ln la, đm đm đến xa tc cầu đảo, miệng cứ r ln ku ma gọi quỉ...

   Tri chạnh lng, cười gượng. Từ thuở xa xưa chng về với cha ở Nhị Kh   những tn l đề l bng mt che nắng cho Tri. Những ngy h oi ả, Tri hay ln mộ tổ một mnh, lẳng lặng từ lưng đồi nhn về pha ni Tản tt tắp thấp thong trng trng my xa.  My bắt nắng chi, nh bạc lo sng trong trời xanh ngắt. Thỉnh thoảng ruộng la vng non điểm trắng cnh c thong thả bay ngang.  Gi động khua l xo xạc. Con chu chấu t tch nhảy, ch bọ ngựa  ngo nguẩy ngửng đầu dương cựa, đm chch che loạch xoạch đuổi nhau ch che.  By giờ cy đ trốc gốc. M no phải chỉ c cy, Tri chua xt nghĩ  ngợi. ến người cũng trốc gốc,  th x chi một rặng đề.

Hiểu ci nn  nng của tuổi thanh nin bị thế cuộc cu thc, Tri quay nhn Viễn, nhỏ nhẹ :

-   Bao giờ ?  Bao giờ ch đi ?

   -  Em định chỉ nay mai.  Ln bo để bc đi trước.  Khi Hong Phc về ng Quan th khng dễ như thế được nữa.  Viễn đặt vo  tay Tri một ci ruột tượng, ngập ngừng - Bc cầm theo...

Mở ra, Tri thấy một t bạc vụn v khoảng chục  đồng tiền.  Ngạc nhin, Tri hỏi :

-  Ch lấy đu ra ?

   -  Em chẳng ăn cướp của ai cả, bc đừng ngại... 

-  ...

Viễn bạnh hm, mắt như đổ lửa, giọng nghim trọng:

   - Hẹn bc hai ngy nữa ln đường. Bc đừng gh Nhị Kh, cứ đi thẳng vo Hoa Lư trong Trường Yn. Khi đi,  bc đừng cho ai biết. Hai ngy nữa, bc nhớ nh !

   Chuyện tr sắp đặt với Tri xong, Viễn lại hấp tấp xuống dốc.  Nhn cho đến khi Viễn khuất bng, Tri lẳng lặng vo nh ngồi trước thư n. Tri bng khung đếm qung thời gian lm t giam lỏng nơi ny. ng Quan, căn nh t khổng lồ của chng, l nơi tương đối yn bnh cho dẫu rằng tạm bợ. Sắp xổ lồng, chng bỗng cảm thấy một niềm bất an.  Tự do, c ci gi của n.  Con đường trước mặt do chng chọn lựa l con đường của bất trắc. Vạch cnh liếp chặn cửa, Tri bước ra, vươn vai ht một hơi di vo đầy lồng ngực.  Hai con ch a lại sủa, quấn qut vẫy đui, rồi gục đầu ku hinh hch.  Hnh như chng tin cảm thấy pht chia tay. Tri th tay vuốt ve chng, lng bỗng buồn buồn như thuở tấm b phải rời Cn Sơn khi ng ngoại qua đời.

Nhưng việc trước mắt l phải đi bo ngay cho Xuyến. Tất tả đến cửa ại Hưng, Tri bị đm lnh gc thnh chặn lại. Tri tiếc khng mang theo t bạc vụn lm của lt đường. Nhn giải nước sng Nhị ng nh cch ngăn, Tri thở nhẹ rồi quay bước. Hai ngy, chỉ đng hai ngy nữa. Tri nn nao tnh, khi xổ lồng th bỏ thm nửa buổi đến với Xuyến, rồi ngược theo sng  dọc vo Trường Yn. Nhn cnh chim bằng liệng ngang đầu, Tri thnh bầu trời lồng lộng trn cao. Khng cn g c thể vướng vu ko chng ngược chốn  lao t. Chng thầm nhủ, giữa bất trắc v an bnh, phải chăng tự do l ci gạch nối tương lai vo hiện tại. Lạy trời, chnh thế m n mang ci hấp tnh của một thứ m lực khng cưỡng lại được.

    

*

   Cộng vo bản chất c bạo v tham tn của Trương Phụ, sự mềm mỏng nhưng quyết liệt của Hong Phc khiến chnh sch bnh định  của nh Minh vừa c roi vọt vừa c ngọt bi. Phc tự phụ, trong lng khng coi bọn v biền ra g. Một lần lỡ miệng, Phc v mnh với Sĩ Nhiếp trước mặt Phụ. Lớn tiếng huynh hoang khai ha đm man di Giao Chỉ, hắn hể hả lần ny l lần cuối, đất nh Minh chạy cho tới chu i. Cứ ra đường th biết. n ng tết bm. n b răng trắng, mặc quần. Trẻ con đi học th dồn cả vo Học hiệu ng Quan. Thời gian đ, đm tn thất nh Trần đ yn phận với những mảnh điền trang xt lại v một bọn gia nhn c đng cũng chẳng qu được trăm  mạng. Bọn nh nho, cả khoa bảng lẫn khng đỗ đạt, phần đng đ chạy theo quyền lực lm sai nha. Nghĩa qun vng Thanh-Nghệ c, nhưng t v rặt tinh thần địa phương, hoạt động khoanh vng, chủ yếu chỉ chống thuế v lao dịch nn chẳng c g đng lo ngại. Bảo với mọi người nay l thời bnh, Phc mang Lễ Nhạc từ Yn Kinh  sang gio ha. Sau đ, phủ Giao Chu quen dần với tiếng đn lục thập huyền ại Cấu, tiếng chập chỏa Tiểu Bạt, tiếng trống Phạn Cổ v tiếng kn Tất Lật. Lương Nhữ Hốt tiến cử chu ruột mnh l Lương ăng, một kẻ m đn ht v c cht năng khiếu m nhạc. Phc tin dng, sai lập một đon ca ma. ăng về o x, huyện Tin Lữ tuyển dụng.

   Từ đời L, lng o x nổi tiếng, c người con gi tn gọi o thị ht hay đ được L Thi  Tổ ban thưởng. Lc nng mất, dn lng lập đền thờ, gọi thn nng ở l thn Ả o. Sau, con gi trong thn đều đổi ra họ o, tạo nn một truyền thống với lối ht gọi l ht  ả đo, kết hợp nhạc dn gian với kiểu ht ni rất đặc th. Khi ăng đến, đm ca nhi bỏ chạy, chỉ bắt đu được gần hai chục c. Một c chạc mười bốn, tn l o Nhi, về đến ng Quan sợ qu ha cm. ăng dng Nhi vo việc giữ phch v đi khi cho lm con ma.  o Nhi suốt ngy lẳng lặng một mnh, mi rồi vuốt ve cy trm gi tc di một gang tay, ai cũng bảo l ha dại. Sau vi thng tập tnh, những ả họ o trnh diễn cho bọn quan nha. Hong Phc tươi cười dắt tay Trương Phụ vo ngồi chnh điện, phất tay cho bọn ca nhi bắt đầu. Khi ht bi Cảm Hoi của L Bạch theo điệu Ức Tần Nga, o Nhi giữ sai một nhịp phch. Phc nhăn mặt, bắt đnh lại. o Nhi lại sai, mặt ngẩn ra, dng sợ hi. Phc cau c, đứng dậy bước lại gần. Bất chợt, o Nhi vng người, rt cy trm ci tc lao lại nhằm cổ Phc đm thẳng vo. Phc hoảng hốt t nhoi ra sau. Cy trm xướt qua da cổ, mu ứa, nhưng Phc khng mệnh hệ g. Một tn vệ sĩ nhảy lại đấm vo mặt o Nhi. N ng văng xuống đất, mũi dập nt, mặt b bết  mu, nhưng chồm dậy ht ko cổ cha tao ra chặt, rồi xoạc cẳng mẹ tao để cưỡng dm, bay thế m by giờ cn định gio ha lm thy tao ! . Phụ ph ln cười. Phc hon hồn, nhn Lương ăng chăm chăm, bắt o Nhi bỏ ngục để tra xt. m hm đ, o Nhi cắn lưỡi chết. Chuyện Nhi giả cm đồn đi ầm ln trong nội phủ. ăng sợ, sng sau bỏ trốn. Lương Nhữ Hốt đập đầu xuống đất ku oan, lạy Phc rồi đem cha đem mẹ ra thề bồi nn Phc chỉ ging Hốt xuống một cấp quan. Gọi Hốt đến, Phc bảo Mộ tổ nh ta c x tinh, chẳng chết thế được ! Nguy nan g th cũng qua, chuyện bất đắc kỳ tử ta khng sợ ! .  Ngay đm sau, Phc lm lễ tạ sao, bắt Hốt lm con b nhn để quật roi, tiếng nghe chan cht.

   Mấy hm vừa qua, Phc với bọn sai dịch mang đn hương để cng kiếng. Lần đến Nhị Kh ny, Hong Phc chọn ngy rồi cho đốn nốt rặng đề nằm pha tri ngi mộ hướng về Ch Linh.  Ru ba đốn cy đều bi mu g, v trước đ bọn vệ sĩ đ yểm những l ba di lng ngng trấn bốn phương tm hướng. By ra trận hnh bt qui, tay giữ quyết, tc xa, miệng ngậm ba, Phc trấn trung ương trận php đ hai đm liền.  m nay l đm tế sao lần cuối.  Trong số đm phục dịch, tự nhin c người  lăn ra chết bất đắc kỳ tử.  Hong Phc c vẻ lo ngại, đi ra đi vo, miệng lẩm bẩm một mnh.  Phục dịch cho hai đm tế sao của Thượng thư Hong Phc gồm mười su tn vệ sĩ, thm đm con hầu v cả H Tr Viễn, người quản gia của từ đường họ Nguyễn.  Dẫu gặp nhiều lần v c thử thch Viễn, Phc vẫn đề phng.  Lần thử thch cuối, Phc bảo Viễn vo thư n lấy cho mnh tập sch tựa đề Giao Chỉ phong thủy ch.  Viễn khệ nệ m cả chồng sch ra.  Phc hỏi ... khng biết chữ ? . Viễn lại rối rt lắc đầu như tạ lỗi, tay  đưa ra một quyển khc. Cũng khng phải ! , Phc tai qui nhn.  Viễn li một quyển nữa, ni Dạ, n đy !.  lại l tập Liễu Tng Nguyn thi. Chắc mẩm l Viễn thực sự m chữ như phần đng đm trng nin nh qu, Phc tự tay lục đống sch. ằng sau, Viễn nhn chằm chằm.  l một quyển gy xanh, chữ viết nhỏ, giấy mỏng nhưng dai.  Liếc nhn Hong Phc ghi chp, Viễn giả tảng như khng quan tm. ến đm Viễn rnh biết l khi đi ngủ Phc giấu n dưới nệm giường.

   Sẩm tối, Viễn ln cha Thin Php tm đm bạn tập v với sư bc.  Họ chụm đầu to nhỏ, mặt mũi khẩn trương.  Th tho hai tiếng thot ly với giọng thnh khẩn, Viễn mưu tnh việc Viễn gọi l đại sự, khng thnh cng ắt cũng thnh nhn.  Sư bc khng ni g, chỉ niệm a di đ Phập rồi vo tụng kinh sm hối.

   Viễn quay về nh khi đm bung nhanh như chm chăn.  Trời cao lồng lộng gi, sao chi cht nhấp nhy nhn xuống mỏm đồi Nhị Kh mang hnh thể một con ra ngửng đầu hướng về ni Tản.  Chặt đi rặng đề, con ra cụt đui, ạch trn lưng đo bọn vệ sĩ cầm cờ ngũ sắc đứng theo bộ vị ngũ hnh bao quanh Hong Phc.  Chong một tấm o  trắng, tc xa bay ngược chiều gi thổi, Phc cầm kiếm chỉ trỏ rồi h hon điều động đm vệ sĩ khi bước sang tri, khi tiến, khi lui, c lc lại đứng tại chỗ dẫm chn thnh thịch.  i vng đm hnh nhn lm bằng nan c bồi giấy vẽ đủ mặt mũi ru ria, cn đai mũ mng, Phc hả miệng qut tho hng trng di.  Ngọn lửa đốt ở giữa đn tế bốc cao rồi chao đảo theo chiều gi tạt.  Tiếng củi nổ t tch.  Tiếng Phc ph ph thở.  Rồi lại tiếng h, lại tiếng qut.  m vệ sĩ xoay vng quanh, chốc chốc lại đứng ngy ra như tượng rồi rống ln một thứ thanh m nhọn sắc chọc vo tai như kiếm đm dao khot.  Mỗi lần như vậy, một chm sao phương bắc lả tả rụng từng ci một, ko những vệt sng lờ mờ lịm dần đi trong mn đen thăm thẳm.

   Viễn khng chờ được nữa.  u đy, tiếng ch sủa ln ging một.  Lẩn vo hng hin, Viễn đưa tay nắm con dao buộc lưng.  Lại tiếng ch sủa.  Rồi tiếng c rc.  Tn vệ sĩ ngồi canh cửa phng Hong Phc nhận ra Viễn, nhe răng cười, miệng ku nỉ hảo .  Viễn cũng cười đp.  Bất thnh lnh, Viễn rt dao, lia một nht vo cổ tn vệ sĩ.  N ngạc nhin, tay m cổ, mắt trợn trừng, mu vọt ra thnh vi bắn tung te.  H miệng, n định ku nhưng kh quản đứt chỉ pht ra tiếng .  Viễn nắm lấy tc n, tay đm vo ngực rồi lch sang tri.  Tn vệ sĩ nhũn người quị xuống.  ng lc đ, c tiếng h ht, tiếng đao kiếm, tiếng gậy gộc ngoi sn. ồ chừng đồng bọn đ ra tay tấn cng bọn vệ sĩ, Viễn đạp cửa vo.  Hai đứa con gi theo hầu Hong Phc ngơ ngc, ko nhau ngồi dm vo một gc, miệng ku be be.  Viễn tiến lại, ko tấm nệm trải giường tốc ln.  Quyển sch gy xanh nằm đ. Viễn cầm, mu giy ln trang ba. ng l n. Viễn giắt vo lưng, quay lại nhn.  C tiếng chn chạy rầm rập.  Viễn nắm cy đn dầu nm thẳng vo đống chăn mn.  Lửa bốc ln.  Hai đứa gi hầu lại r ln, lunh qunh chạy ra cửa.  Viễn thẳng tay rt cy cn giắt bn người quật xuống.  Những mảng c vỡ  ng nh sắc ln tinh  văng dnh trn vch rồi  nho nhoẹt chảy nhễu xuống.

   m bạn v của Viễn chống khng lại bọn vệ sĩ  vốn đ quen chiến trận.  Họ lăn xả vo tm cch giết Hong Phc, v cũng chnh v nng lng liều mạng, c dăm ba người chết uổng. Một thiếu nin mới mười su bị chm đứt bả vai, quị xuống nhưng cn cố nm thanh m tấu vo người Phc, miệng tht Thằng giặc Ng, tao sẽ lm quỉ bắt my ! .  Thanh m tấu chm xoẹt đi cnh tay tn thủ hạ đứng chắn. 

Phc bị một phen kinh sợ, mửa ra mật xanh mật vng, mặt cắt khng cn hạt mu.  Sau lần chết hụt đ, hắn bớt khinh mạn đm man dn Giao Chỉ.  Bớt khinh, nhưng Phc căm th khi vo thấy mất quyển sch Giao Chỉ phong thủy ch Phc đ bỏ ra bảy năm ghi chp tỉ mỉ.  Về phần Viễn, chng bỏ đi ngay đm hm đ. Khng đến Trường Yn như hẹn với Tri, Viễn tnh tm đường về thẳng Kỳ Anh.  Ở đ, Viễn sẽ chn cuốn sch cướp được của Phc.  Chắc chắn đ l một quyển sch qu. Rạng sng, Viễn đến ven sng L, rửa cho sạch mu dnh trn tay trn mặt. Ngạc nhin thấy c thể một đm giết một lc ba mạng người, Viễn soi mnh trong bng nước, nhn chăm chăm như nhn một kẻ lạ.

*

Khoảng cuối năm Dậu, tức l ba thng trước khi Tri bỏ ng Quan ra đi , Nguyễn Phi Khanh qua đời.  Chn cất cho cha xong, Phi Bảo mang vợ v hai đứa con từ Yn Kinh về đến Nhị Kh, nhưng khi đ Tri đ vo Thanh Ha với Trần Nguyn Hn.  Cng Nguyễn Chch, Hn dấy qun tại Mường Nanh, Mường Một v Mường Thi.  Ở vng Lam Sơn, một đại đầu mục họ L cũng phất cờ khởi nghĩa. Trn mạn Mường Mộc trấn Gia Hưng ở pha bắc ng Quan, dn ba xứ  Sơn Ty, Tuyn Quang v Sơn La cũng theo Xa Khả Tham v Phạm Văn Xảo, binh tuy t nhưng tinh, v c ci thế hiểm hc ni rừng nn đm qun Minh khng lm g được.

   Khi Phi Bảo về đến lng th Nhị Kh gần như vườn khng nh trống.

 Hỏi ra, Bảo mới biết việc Hong Phc mới bị hm hại sut chết.  Phc quy dn lại tra hỏi, v lc đ mới hiểu rằng kẻ chủ mưu l H Tr Viễn.  Viễn đ cao bay xa chạy.  Phc liền tm bắt Tri, nhưng Tri cũng đ biệt tăm.  Tiếc cuốn sch ghi chp tỉ mỉ về phong thủy Giao Chỉ, Phc uất hận nằm bệnh đu cả thng.  Khi khỏi, Phc ra lệnh bắt đốt sạch ngi nh từ đường họ Nguyễn v đo đất lấp con lạch ngay dưới chn đồi c mồ mả tổ tin.  Bảo biết khng ở lu được, lại dẫn vợ con vo chu i tm mẹ v đn em nhỏ. Gửi vợ v hai đứa con lại, Bảo ra Mường Một tm anh.

Gặp mặt, hai anh em m nhau khc. Chập chờn, hnh ảnh Phi Khanh lại hiện ra.  Tai Tri văng vẳng lời cha Lm trai th về m trả ơn nước, thế mới l bo hiếu. Nợ nước trước, th nh sau.  Nhớ lấy.... Rồi tiếng ht quan họ đm chị em ca kỹ trn bước đi đầy chnh vnh đầu ải. Tiếng qut của Liễu Thăng.  Tiếng dao ko lch cch của tay hoạn lợn họ ỗ. Tiếng gi dập qua vch ni.  Tiếng mưa ro ro trn những tn cy rừng. Tiếng chim quang quc hoảng loạn một đm vang vọng mười ba tiếng h của Hồ Qu Ly khi đm mười ba đứa chu bị thiến. Tri nhắm mắt. Hnh ảnh họ Hồ cắn lưỡi bằng hai hm chỉ cn lợi ập về, mu ứa ra đỏ loẹt ru hm trắng phếch.  Ru tc đ bồng bềnh tri, như đm my trắng nhuộm nh dương buổi sớm.

Nắm tay Bảo, Tri lắc đầu xua đi những m ảnh qu khứ. Lt sau, nghẹn ngo Tri hỏi :

   -  Trước khi  chết, cha c ni g khng ?

Giọng bi ngi, Bảo đp :

   -  Cha nhắn anh rằng đừng cu nệ, kẻ no đuổi được giặc Ng th đng lm vua, khng cứ l phải họ Trần hay họ Hồ...

Tri gật đầu, nhn Bảo, chờ đợi. Chp miệng, Bảo th tho:

   -   Cha bảo, ci kế xưa đ bn vẫn thế.  Lui về Thanh Nghệ chiếm lấy Tn Bnh, Thuận Ha lm thế lui.  Lấy hiền ha để dựa vo Chim quốc v Lo Qua tm sinh lộ lc đường cng.  Nay L Bn đ qua thay Trương Phụ.  Bn tnh khng quả quyết, ngại chuyện binh đao, d man tn bạo so với Trương Phụ th một năm, một mười.  Cờ như vậy l đ đến tay rồi !

Tri thở di, hỏi Bảo :

-  Bn Yn Kinh, cn mất những ai ?

   -  Sau khi cha mất, Phi Hng buồn, bỏ đi lang bạt từ bốn năm nay chẳng tin tức g. Qu Ly chết năm Thn.  Cc quan nay tết bm, cạo răng.  Kẻ th đi bun thuốc Bắc, người th đi lm thư lại cho bọn nh giu.  Hồ Nguyn Trừng hiến cch đc sng của ta, được Minh Thi Tổ phong lm Thị Lang...

Một cơn giận bng ln tựa lửa bắt vo củi kh. Nhăn mặt, Tri đập tay buột miệng:

- Khốn nạn thật ! Hiến cho giặc cch đc sng l cướp đi một khả năng tự vệ của dn ại Việt bao lu nay  đ phải đương đầu với xm lăng phương Bắc.

Bảo nhn anh, buồn b :

-  Cn lắm chuyện khốn nạn khng km. Bọn c ăn học mang liệt k mỏ vng, mỏ sắt, gỗ qu,thổ sản từng vng cho quan qun nh Minh biết m lng

Thở di, Tri bần thần nhn em. Phi Bảo nay cao hơn Tri dễ đến nửa ci  đầu, hai bn tay to gấp hai bn tay người thường. Khi ni, miệng Bảo nhếch ln cười, nửa như để lm thn, nửa như định tru chọc. Bảo kể, em lại sắp c thm chu nữa, mong sao lần ny l con trai cho c kẻ nối gii. Hiện nay, Bảo đ mang cả đại gia đnh về lm rẫy ở cuối ngạn sng Lam. Khoe l tm được một vng đất ni c thể trồng tr, Bảo định khi về sẽ bắt tay vo việc gieo cy đ c ngọn, cch thức Bảo học được khi cn lưu lạc ở Giang Chu bn Trung Quốc.  Bảo lạc quan :

-      chỉ cuối năm nay l thu được mẻ đầu, sinh nhai đủ

th khỏi lo. Anh nghĩ thế no ?

Cn nghĩ thế no nữa, Tri thầm nhủ. Thn mnh lo cn khng nổi th lo  g được cho ai ! Tủi giọng, Tri nắm tay Bảo, gượng ni :

   - Ch lo cho cả nh như thế l ch lo hộ cho anh. Cn anh, thời thế ny anh chẳng tch sự g, c dăm mớ chữ  by giờ no c dng được vo việc g cho đng đu !

Bảo lắc đầu, nhn xa xăm, mi mm lại. Thnh lnh, Bảo xiết chặt tay Tri :

- Chuyện sinh nhai cứ để em lo, anh đừng bận lng. Cn chữ hiếu anh bo cho cha như cha dặn d l anh bo được cho em, cho cả nh !

Lời Phi Khanh dặn d trn ải Ph Lũy lại đu đ văng vẳng. Chng nhớ lại, Hồ Qu Ly ở Ph Lũy thổ mu ra m vẫn hỏi, tại sao sửa soạn su năm, qun đng tướng giỏi nhưng chưa đầy su thng đ tan tnh trước một đội qun viễn chinh đến từ xa, lạ nước lạ ci, lại phần no hợp, gồm đủ loại tn binh bắt từ cc chu quận bin giới. Tại sao ư ? Hồ Qu Ly l một kẻ thượng thế anh hng, nhưng vừa tham vừa vội, lại trọng php khinh lun.  Biết l phải c một bộ my chnh quyền tập trung để đối ph với nh Minh, Qu Ly chỉ dng uy để p chế, dng mưu để khuất phục.  Hơn ba mươi năm nắm quyền bnh, họ Hồ trước đy no c lm g. ến khi cướp ngi nh Trần xong, sợ loạn nn mới h ho cải cch. Thu kim kh th bắt chước  đời Tống in tiền giấy rồi dng php lệnh ức thương. Thất nhn tm, Qu Ly sai hạ cả chung nh cha xuống nấu chảy ra để rn gươm gio.  Lại e đm hậu duệ tn thất nh Trần gia n c hng nghn trong những điền trang cỡ lớn, Qu Ly ra chnh sch hạn điền hạn n, sau đ nng thuế điền, thuế thổ ln thật cao nhằm để bức bch trưng thu đất đai lm ruộng cng.  Thế l ti tụ, nhưng nhn tn. Sưu cao thuế nặng, lng dạ hng dn hoang tn. Như vậy, lc biến th dựa vo ai ?  Qun chưa đnh đ chạy.  Nhưng v sao lại chạy ? 

Nhắc lại chuyến đi tiễn cha với Bảo, Tri hồi tưởng đm dn đi sang Yn Kinh.  Gọi l đi đầy nhưng Tri ngạc nhin thấy sao họ lại c vẻ phấn chấn, rủ nhau bun hng chuyến, no tơ lụa, no sừng t, lộc nai, vảy kỳ đ... Họ tỉnh kh kho với nhau về gi cả, lời lỗ, chẳng thấy c g l nhục mất nước, hận lưu vong.  Lạ chưa!  Thế m mới ngt ngt trăm năm trước, chnh ng b họ đ trấn p được giặc Nguyn qun hng tướng mạnh!  Tri chợt hiểu. Người dn mang đổi mạng sống đu phải l chỉ bảo vệ mấy chữ non sng gấm vc.  Họ đổi mạng l để bảo vệ những g họ sẵn c trong tay, hoăc những g họ tin sẽ c được trong tương lai.

Tri nhn về pha bản T Khương nơi Hn đng qun. Hai năm rng, tụ chưa được một nghn nghĩa sĩ. C đnh,cũng chỉ mới đnh đm thổ binh v bọn Phin quan đi thu thuế. Nợ nước chưa trả được một phn lời, ni chi đến vốn. Cn th nh vẫn đấy. Theo năm thng chồng chất thm li, mối th ngy một nặng trn vai. Ci đầu, Tri nghiến răng, ni mạnh :

-  Cứ tin anh, rồi th nh sẽ trả !

Khi chia tay, Bảo nhn thật lu vo mắt anh, dặn d :

- Anh cẩn trọng giữ mnhMột khi chuyện sinh nhai yn ổn, em sẽ đến xung qun.

*

   Mậu Tuất, 1418, Minh Vĩnh Lạc năm thứ 6. 

t lu sau khi Trương Phụ về Yn Kinh, hng dn Thanh Ha đồn đi về việc khởi binh của mười tm người hội thề ở Lũng Nhai. Thế nghĩa qun Lam Sơn rầm rộ đến độ bọn Thổ quan hạ lệnh cho lnh trấn thủ n binh bất động, bo hỏa tốc về cho L Bn v Hong Phc nguy cơ một cuộc bạo loạn tầm cỡ c thể bng nổ bất cứ lc no. Nhn lc qun Minh hoang mang, Trần Nguyn Hn bn với Nguyễn Chch rồi đưa binh chiếm Mường Thi. Lc ấy, Tri đ vo với Hn, tnh kế thn tnh Nghệ An, nhưng Hn vẫn ngại lực lượng mnh cn qu mỏng. 

   Hn cho người thăm d, biết r L Lợi ở Lam Sơn nắm được một địa thế rất thuận lợi về việc qun binh.  Khi đ, L Bn vẫn chng chnh khng chịu xuất qun chi viện mặc dầu bọn Phin quan v  Thổ quan ở Ty đ ku cứu.  Một sng, Hn bất ngờ đến nơi Tri ở.  Cười hềnh hệch, Hn oang oang :

   -  Ny, đm qua ta nằm mơ.

   - ...

   -  Ta với ch đi vo sơn lm.  i mi.  Rồi ch chỉ, đền kia ka.  Giữa rừng gi, ngi đền mi đỏ hiện ra.  Ch lại bảo, đền b Cha Tin Dung đy, vo vi một vi.  Vo th vo.  Vừa qua ngưỡng cửa, ch chỉ tấm vch c nắng chiếu ln.  Nắng nhảy ma, vạch những ln chỉ sng ngoằn ngoo.  Ch đọc Lam Sơn dấy nghĩa, x tắc tất thu....  C phải ch đọc thế khng ?

Tri đon ra Hn, d dỏm :

-  Khng !  Chữ viết L Lợi vi qun, Nguyễn Tri vi thần .

   -  Thế cn ta  th sao?

   -   Huynh th b Cha đền chỉ ni miệng thi.

   -   Ni  g ?

   -  Nguyn Hn đệ nhất khai quốc cng thần, huynh khng chịu th thi, khng mặc cả g nữa !

Ha hả cười, Hn vỗ vai Tri :

-  Anh em mnh phải đch thn đi một chuyến vo Lam Sơn.

Tri hỏi, vẻ mặt ưu tư :

   -  bn với Chch chưa ?

   -  Bn rồi.  Chch đồng lng nhưng bước đầu  chỉ đề nghị lin minh.  Ai đu giữ đấy, nếu động th cứu viện trợ chiến cho nhau...

Tri thở ra, chậm ri :

   -  Sau  phải tập trung để phối hợp, trn dưới một lng, khng thể để mỗi nơi một phch được.  Giặc mạnh m ta yếu, lại chia thnh năm b bảy mảng th hỏng...

Hm sau, hai người ln đường.

   Từ huyện Thọ Xun đi về hướng Ty dọc bờ sng Chu, dn cư thưa thớt dần. Men chn ni P Rinh, hai người dẫu khng thấy một ai nhưng c cảm tưởng bị rnh rập. Vng vo đi thm qung nửa ngy, Hn v Tri đến Lư Sơn, một vng đất dốc nhưng bằng phẳng.  ằng xa, cỏ mọc xanh r chạy đến chn ni Lam sừng sững chắn ngang mắt.  Theo lối cỏ đạp, hai người men tới.  Lt sau, thấp thong xa xa c bng người đội nn m vai vc bừa, đang ruổi một con b vng.  Hn nhanh bước đến gần, miệng gọi ... nh bc ơi, cho hỏi thăm ! .  Người đ ngừng chn, ngoảnh lại ngơ ngc, tay đưa ln m vn v tm lng mọc trn một ci nốt ruồi to bằng đồng chinh bn m.  Tri thở hồng hộc đuổi theo.  ến chỗ hai người, Tri vấp vo một m đất, ng chi xuống.  Hn vội đỡ, miệng lại đa Ch em ti l loại văn nhược, quen chốn kinh kỳ ! .  Miệng suỵt b, người kia cộc lốc Hỏi g ? .  Hn đp Nh bc c biết đại đầu mục họ L ở Lam Sơn đu khng ? .  Lại vn v nốt ruồi, người đ lạnh lng ...vo trong kia m hỏi ! .  Tay chỉ về Ty, hắn quay ngoắt người, miệng suỵt b, đi thẳng về pha ng.

   Khi bng dương loạng choạng ng xuống cnh rừng chồi, một dy nh sn hiện ra trong tầm mắt.  Vắt vẻo trn những dy cột  cắm vo lng đất, nh thấp cao khc nhau, nương vo triền đồi vạt ngang thnh ruộng mạ đang độ mọc xanh non.  Một đm trng đinh đ đợi sẵn Tri v Hn.  Họ quấn khăn trn đầu, mặc o cụt, chn trần, tay lăm le đinh ba, m tấu.  ưa hai người đến căn nh bề thế nằm cuối dy, họ vo thng bo.  Lt sau, ba người trong nh bước xuống thang, một trong bọn xng ln, miệng cười hớn hở :

   - Thế l hai bc.  Em đy...

Trước mặt Hn v Tri l H Tr Viễn.  Tri reo :

   -  Ối giời đất, ch đấy !  Mất  tăm mất tch cả hai năm rng, giờ th ha ch ở đy...

   - Em đến mới bốn thng nay, từ ngy đại đầu mục đnh chiếm Mường Yn.  Nhn Tri, Viễn ngần ngừ - Sau khi rời Nhị Kh, em vo Nghệ An rồi về H Tĩnh.  Hỏi biết bc đ gặp bc Hn, em yn tm.

Chưa kịp hn huyn, đ c tiếng giật gọi.  Viễn đẩy Tri v Hn ln thang, miệng th tho Hai bc cứ ln đi.

   Ln đến tầng trn, hai người trung nin bước ra vi cho rồi đưa khch vo phng bn.  Cửa mở, một trng nin xấp xỉ bốn mươi tuổi, người tầm thước nhưng to ngang, đứng ln.  Tay v nốt ruồi c tm lng m pha tri, người đ cất tiếng, thanh m trọ trẹ :

   - Xin cho hai vị.  Lẽ ra l phải nghnh tiếp hai vị trưa nay, nhưng lc đ lại bận chăn b.  Giọng d dỏm, người đ nhn vo mắt Hn, tiếp - Vả lại, bui c xưng l L Lợi lc đ th qu vị hẳn chẳng tin.  Kẻ nghịch ngạo vừa ph Mường Yn m gặp ai cũng xưng tn xưng tuổi như thế th chẳng khc no l tự mnh đưa cổ vo trng cho giặc Ng ...

Hn nghing người, tươi cười :

   - Cẩn trọng l yếu tố thnh đại sự.  Cho theo gim st chng ti từ lc vo địa phận Ngọc Sơn v Lư Sơn, quả đại đầu mục đ khng xem thường ngay cả chuyện nhỏ. Lại c H Tr Viễn, chắc hẳn đầu mục biết r tng tch  chng ti rồi.

Cười xa, L Lợi mời hai người vo.  Trong phng lc đ chỉ rặt bọn v  tướng, trừ L văn Linh l một kẻ c b bẽ học hnh.  Ngoi bọn L St, L Ngn, L Nễ cn c Lưu Nhn Ch, inh Lễ... trong đm hội thề Lũng Nhai.  Lợi ln tiếng :

   - Chng ta bn việc ngay, để đến tối sẽ cng nhau uống dăm chn rượu.

   Việc bn bạc kh chậm, phần v Lợi thận trọng, từng bước thăm d lực lượng nghĩa qun Mường Thi.  Buổi tối, cỗ dọn ra.  Quy quanh những chiếc mm đồng la liệt chn đĩa v từng tảng thịt lợn, đm v biền tự tay lấy dao xẻ, bốc chấm nước mắm, nhai rau ru.  Nhn Lợi cắt miếng tai lợn cắn sồn sột, Tri ni nhỏ vo tai Hn :

- B Cha Tin Dung lỡm ta mất rồi !

Hn nhn Tri giễu cợt,  th tho :

   -  Cứ  để xem !

Quay về pha Lợi, Hn đưa bt rượu ln ngang trn chc mừng đại đầu mục cng chư vị nghĩa sĩ Lam Sơn, cười lớn rồi uống ừng ực một hơi cả bt.

   Sau hai ngy bn bạc, L Lợi thỏa thuận đưa một cnh qun xuống trợ gip nghĩa qun Mường Một khi L Bn động binh xuống đnh.  Nếu thắng, khng ni lm g.  Trong trường hợp thua, nghĩa qun c thể lui đến sch Lư Sơn thuộc địa phận Lợi kiểm sot.  Hn hiểu mnh l ở vng ngoi, Lợi sẽ c thm lực lượng bảo vệ Lam Sơn, nhưng khng ni g thm.  Trong đầu, Hn tnh phải đng thuyền v xy dựng một đội thủy  binh.  Khi cần, dng đường biển m chạy.  V xt cho kỹ, thủy binh sẽ tạo sức p vo Tn Bnh v Thuận Ha.  Lc thời cơ tới, đ  l lực lượng đnh từ ranh giới Chim xuống.  Phối hợp với qun bộ từ Thanh Ha tiến vo Nghệ An th ci khả năng chiếm được phần cực Nam của ại Việt lm bn đạp l c.

Hn ln la tm Viễn nhưng lc no cũng c người đi theo gim st, khng hỏi được g thm.  Bề ngoi nhn, rất kh đnh gi lực lượng thực sự của Lợi.  Hn hỏi thẳng :

   -  ầu mục gip được bao nhiu qun ?

   -  Năm trăm, thm voi hai thớt v một trăm dũng sĩ đội Thiết ột !

Hn đon chừng đ c lẽ l một phần ba lực lượng của Lợi.  Sau, Hn biết l mnh nhầm.  Gần như đ l ton bộ chiến binh Lam Sơn. 

Trước hm chia tay, Lợi tm Tri ko ra một gc đồi.  Lợi hỏi, giọng thnh khẩn :

   -  Ti nghe Tr Viễn ni ng c sch Bnh Ng, c mang theo khng ?

Tri ngần ngừ, tay chỉ vo đầu, mỉm cười :

-  Sch ti khng mang theo, nhưng vẫn nhớ

- Thế th xin ng chỉ gio cho chng ti l bọn nh nng mng muội.  Thật tnh, giặc bắt bức, ti nhn mi nhưng chng cứ xấn tới lột thc, lột la.  Khng nhn được mi, ti mới ko người nh vo Lam Sơn chứ c phải c đồ to lớn g đu...

Buổi tối cuối cng ở Lam Sơn, Tri mới c dịp chuyện tr với Viễn. Nay, Viễn đ đưa ton bộ vợ con vo ở H Tĩnh. Hai năm qua, Viễn lại đẻ thm hai đứa, trề mi khoe l ton con trai. Ko được dăm chục dn đinh, Viễn dậy v cho họ. ến khi c biến ở Mường Yn, Viễn ko đồng bọn về ra mắt L Lợi v xin st nhập vo nghĩa qun, hiện l ph tướng dưới quyền Lưu nhn Ch.

Bữa tiệc chia tay, Tri xin với Lợi cho Viễn tham dự.  ến cuối tiệc, Lợi trn trọng mời Tri ni về Bnh Ng sch.  Uống được một vi chn rượu, Tri nhấp giọng, rồi mạnh bạo :

   - Nh Minh thm hiểm, cướp nước ta, chia chu, đặt huyện, thay đổi phong tục bắt để răng trắng, bm tc di, biến người ta thnh người Ng. Hoạn loạn đ đến tột cng, dn ta gan c lầy đất, x tắc thnh g cho thỏ chui co chạy, lng mạc hoang phế ha ra bi hoang cho chim đỗ, rừng rậm cho hổ beo trấn ngự.  Hoạn loạn tột cng th trị bnh ắt tới, đ l vận hnh của trời, hanh thng của thời.  Thin thời ở một chữ Tm, lấy gậy lm cờ th nhn tm l gi để phất.  Nhn nghĩa cng su, ảnh hưởng cng xa, khng đnh cũng thắng, vận hội bắt đầu xoay vần... Bnh Ng dựa vo sch Tm cng. ầu tin l Nhn Nghĩa. Giặc lấy hung tn, ta dng đạo nghĩa. Việc nhn nghĩa cốt để yn dn 

   Ngồi cạnh, Hn nhn phản ứng  chung quanh, lẳng lặng bấm tay Tri. Trừ Lợi v Linh nghe chăm ch, đm v biền ngơ ngc rồi tiếp tục ngồm ngom đnh chn.  ợi cho Tri  dứt lời, inh Lễ l em c cậu của Lợi, tợp một ngụm rượu rồi ồm ồm hỏi :

   - Ừ th Tm cng, nhưng cũng cần đại đao m tấu để m chm giặc chứ.  ng chỉ rao nhn nghĩa c đuổi được chng đi khng ?

Bọn L Vấn, L Ngn, L St... được thể cũng nhao nhao ln mỗi người một tiếng.  St cng tuổi nhưng thuộc hng chu Lợi, cao giọng :

   - ng người Kinh lộ c học, nhưng  hiểu th ng chỉ hiểu cht t về đm l dn chng ti xưa nay c chữ nghĩa g đu. Bảo với hng dn l tm cng, khng đnh cũng thắng,  th người ta gọi thế l đnh giặc bằng nước bọt nước gii, chẳng c ai tin theo đu...

Tri giật mnh tht bụng. Những điều chng tin khng hiển nhin như chng nghĩ. Hồi tưởng buổi gặp Hn v Xảo ở phường Yn Hoa, Tri nhớ lại thi độ c cht ngờ vực của cả hai người vốn chẳng phải l hạng tầm thường.  Nhn cch hnh xử của đm v tướng Lam Sơn, Tri thấy thật r ci khoảng cch giữa mnh v họ. Lợi c vẻ ngượng ngng, khoc vai Tri đứng dậy rồi ko ra. Khinh khỉnh, St nng chn quay về pha Ngn v Lễ, h to Cạn chn no, bất chiến tắc thắng cũng như khng uống m say. Nước l l rượu, anh em ơi ! . Cả bọn lăn ra cười ngả cười nghing.  Nhn Lễ khạc nhổ ph ph, Hn ph ln cười, li Viễn đứng dậy.  Khi ra đến cửa, Hn quay đầu ni với lại :

   - Knh cho chư vị !  Chư vị cứ uống, hễ say l thế no giặc cũng sợ.  Say rồi ni tục, thế no giặc cũng hi.  Ni ngng, ni cuồng khng cn php tắc, thế no giặc cũng chạy. Sch ấy gọi l tửu cng, uống đến nn mửa ra l bch chiến bch thắng, ha ha ha...

   Ngoi hng hin, Tri mặt trắng bệch nghếch mắt ng lũ v biền b lăn b cng trn chiếu rượu. Hn gh vo tai Tri th tho ... Dm l b Cha lỡm anh em mnh thật ! rồi bước xuống chn nh sn. Viễn đ đứng chờ, nt bực bội hiện trn mặt.  Lợi bước theo, nắm tay Tri, ngập ngừng :

-   ng bỏ qua cho họ.  Họ l những người chất phc, nghĩ g ni nấy.  Cứ gặp người Kinh l họ sợ bị phỉnh bị gạt, nn họ nghĩ  ng lỡm họ khng chừng !

*

   Khng về ngay Mường Một với Hn, Tri ngược ra Hoa Lư đi tm ạo Khim đ bặt mất tin từ lu.  Ngồi chống con đ lắc lư cạnh bờ, Tri ngửng ln.  Vm l trn đầu xanh mởn buổi đầu xun đu đưa tr ko bng cy trong dng nước lơ lửng khoan thai tri về cuối ngạn.  Vt cao trước mắt, triền ni cht vt khng thấy ngọn ưỡn ln với lấy khoảnh trời trong vắt.

Nh đ vạch bụi l ra tươi cười :

   - Nh chu hỏi được rồi, ng ạ.  Cha Thiện Chnh cn ở tt trong, chống thm nửa ngy mới đến.  Nhn trời, nh đ lẩm bẩm - Xui gi, chắc vo giờ Mi th l tới thi...

   Tri gip đẩy con đ trng trnh ra giữa dng.  ứng đầu mũi, nh đ chống rồi đẩy, mắt hấp hy nắng chi.

   -  Nh đ c mấy chu ?

   -  Dạ, su.  Hai trai, bốn gi.

   -  Cc chu lớn chưa ?

-  Con gi đầu năm nay mười lăm.  ứa t th ln năm, thưa ng.

   -  ng con, chắc vất vả nhỉ ?

-  Nh chu lm đồng, xong lại đnh c.  Nhờ trời, ci ăn khng đủ nhưng chưa đến nỗi đi m chết.  Năm nay con b lớn đi lấy chồng, đỡ một miệng nhưng lại thm việc...

ổi cu chuyện, Tri d dặt :

   -  Ở vng ny c yn khng bc ?

   -  Trừ cuối vụ khi quan qun từ đồn Ninh Hạ đến thu thuế, cn lại th cũng yn...

-  Khi thu thuế th sao ?

-  Hng dn giấu thc, giấu tơ.  Quan qun th khm, rồi thu.  Khng thc, khng tơ phải nộp tiền.  Khng tiền th tra khảo đnh đập đốt nh ph cửa...  Hoặc bắt phu dịch, đi m chu, săn voi, bắt gấu.  Cứ đến cuối vụ l hng dn ẩn vo rừng su, ni cao...  Trong rừng c giấu cung nỏ dao kiếm.  Vo lng bắt th phải chống lại, năm no cũng c người tử thương.

Chp miệng, Tri hỏi :

   -  Giờ th thế, nhưng trước th sao ?

- Thời tiền triều nh Hồ c đỡ hơn một cht, nhưng lại bị nạn bắt lnh !  Nh chu cũng xung qun đấy chứ.  Bị vy ở Lỗi Giang, lnh chng chu hỏi nhau liều chết m đnh giặc Ng để lm g ?

   - ...

-  C đứa bảo, non sng mnh th mnh phải giữ.  ứa khc chửi rồi hỏi my c giữ th giữ cho ai, chứ chẳng phải my giữ cho my.  Giữ th my được g ?  Cn non sng th vẫn đ, giặc n c lấp sng dời ni đu...  Thế l mười phần bỏ chạy đến chn !

Tri chợt nhớ một cu chuyện trn đường ra Ph Lũy năm xưa. Trước sự thất bại qu nhanh của nh Hồ, Tri ln la hỏi gần hỏi xa, chuyện tr với một anh thợ rn. Anh ta bảo từ khi Qu Ly  ln ngi vua th anh ta phải nung chung đổ sắt, rn gấp đi, ton l đao kiếm cho triều đnh.  Trước, anh nui được vợ con.  Sau, anh chỉ nui được con, vợ phải đi ở đợ.  ến khi qun Minh qua, anh ta bị bắt lnh.  Anh nghĩ, đnh nhau m thắng th lại tiếp tục rn gấp đi, chỉ nui được con, vợ vẫn đi ở đợ. Thi th  vua quan no cũng được, miễn l cho sống th vua quan người Ng hay người Việt cũng thế. Vậy th thua, thua cho nhanh l thượng sch. Bạc l dn, bất nhn l lnh ? Tri thầm hỏi. Khng.  Khng phải l dn bạc.  Bắt họ sống chết bảo vệ cho vua quan l những kẻ đẩy họ vo cảnh khốn khổ ư ?  Dng lời lẽ ho huyền những l tự do với độc lập, rồi sau đ lại sưu cao thuế nặng, lại n lại dịch th thử hỏi ai bạc hơn ai ?

Nhn nh đ, Tri chậm ri :

- Khng lấp sng dời ni, nhưng nay giặc bắt mnh lm ti mọi, cấm bi tc, vấn khăn, nhuộm răng, mặc vy...

Nh đ nhn Tri, vẻ ngạc nhin nhưng chỉ hềnh hệch cười :

- i do, th c thế thật.  Nhưng thưa ng, chỉ vậy th khng sợ.

Tri gặng :

   - Thế th sợ g ?

- Sợ nhất vẫn l sợ đi, m đi th v sưu cao thuế nặng.  Năm đầu giặc chiếm đng, hng dn ni với thổ quan xin giảm thuế l theo, cn chống l chuyện của mấy ng đồ nho lắm chữ lắm nghĩa.  Nhưng sau, sưu thuế cứ tăng dần, bọn thổ quan thổ binh đ đầu bp cổ, nhũng nhiễu đến khng sống được.  Ở Mường Thi, người trại chống thuế đo ho đắp lũy.  Rồi Mường Nanh cũng bắt chước nổi dậy...  Sắp loạn, m loạn to đấy.  Nh chu nghe ni ở chu Ngọc Ma, quan qun nh Minh bị đnh tan tc, khng biết c phải khng ?

Tri giả tảng khng nghe, quay đầu nhn ln triền ni. Từ vch đ, dẫu chỉ c cht đất cằn, những nhnh cy khẳng khiu vẫn đm ra ngạo nghễ chọc ngang trời.  Sự sống, điều huyền diệu tự biện minh cho tất cả.  Chết v non sng gấm vc, v trung qun i quốc chỉ thuần từ miệng lưỡi thu vẽ huyễn hoặc.  l bi học Tri thấm tha nhờ bc nh đ v anh thợ rn. V nghĩ lại, ci sch Tm cng như  Tri trnh bầy với đm v biền Lam Sơn khng một mảy may thuyết phục v đng n cũng chỉ  l ngn từ. Nhưng Tri vẫn băn khoăn. Thế th những con người bnh thường kia c thể chết cho ci g ?  ộng lực no khiến họ dấn thn chấp nhận mang đời mnh ra đnh đổi ?

  ể sống ! 

Liều chết để tm ra đường sống ? C thể lắm.  Nhưng nếu khng chỉ pht xuất từ bản năng m l một chọn lựa b buộc th  liều chết để tm ra đường sống lại l nghịch biện oi oăm v th thảm nhất của loi người. Từ khi nghĩ ra điều đ, mọi chủ đề trong Bnh Ng sch sau viết lại đều dựa trn nền tảng sự sống.  Cho một tập thể của những con người c thật. Tức l những con người biết sợ đi v tm cch tồn tại sống cn với mọi quyền lực.

*

   Cha Thiện Chnh, lửng lơ giữa trời v đất, mang dng dấp nửa thin tin nửa phm tục.  Từ bờ sng, ln một dốc ni vy quanh chỉ c vch v vực.  Cy cao nhn xuống thấy thn m khng thấy gốc, um tm lấn mọc đến tận ra ni chnh vnh.  Cha gồm năm gian, chĩa xe ra như trạm trổ vo lng đất một mỏm ni cht vt, ngạo nghễ nhn ra dng sng M quanh co tt tắp chn my.  Sn cha vắt vẻo giữa hai hng bạch đn, pha trước l một phiến đ bằng phẳng ng nh nh ra vực ni su hoắm nhn xuống m chột dạ.

    

Vạch cy leo ln đến cổng cha, Tri nhờ một ch tiểu vo thng bo. Lt sau, ạo Khim thủng thẳng bước ra, miệng reo :

   - Th chủ !  Ci hẹn trn đường về xui từ ải Ph Lũy thế m đ qu mười năm rồi. Thảo no bần tăng my mắt cả tuần trăng, khng đon được l gặp cố nhn.

Tri vi ạo Khim, tươi cười :

   - ến ăn của bố th nh cha dăm bữa, kẻ ăn my ny khng c g dng ln lễ Phật, xin thy mở lng từ bi đnh cho hai chữ đại x.

Nắm tay Tri, ạo Khim nhn trng trọc :

   - Hề g, rau cỏ l của cả nhn gian.  Ny, th chủ tc c bạc đi nhưng vẫn thần thi lắm.  Bần tăng xin mừng.  No, vo đy, vo đy...

Vừa ni, ạo Khim vừa ko Tri đi, miệng gọi ch tiểu ra xch ci bị Tri mang theo bn mnh.  Trong  chiếc o nu sồng phủ đến gt chn, ạo Khim gy g nhưng rắn chắc,  nhẹ lướt đi trn nền sn đất nện.  Dưới hng lng my rậm r nay đ bạc thếch, mắt sư lung linh sng quắc ln dưới nh nắng đầu trưa. ến thềm, Sư đẩy Tri vo trước, rồi bắt ngồi, miệng vui vẻ :

   - Uống với nhau ấm tr đ nh...

   Sau tuần tr, Tri qu mệt xin php đi nằm. Khi tỉnh giấc sau một cơn ngủ vi, mặt trời chỉ cn l một vệt lay lắt sng cuối chn my. Cơm chiều nh cha c c dầm tương v rau rừng luộc với gừng non.  Ăn xong trời đ xẩm tối. ạo Khim thắp đn, nhẩn nha :

   - Bần tăng ở cửa Phật th yn ổn đ đnh, chứ th chủ chắc l chẳng sng cũng gi.

Chp miệng, Tri kể lại mười năm sống trong sự quản thc của Hong Phc ở ng Quan để bảo ton mạng cho cha đi đầy. Khi nghe cha mất, Tri định bụng thot ly, nhờ H Tr Viễn lin lạc với Hn.  Hn hẹn chng vo Trường Yn.  Chưa kịp sửa soạn, Phạm Văn Xảo biết giặc rục rịch, cho người đến đưa đi ngay. Quả nhin, tối hm đ qun Minh đến xục xạo gc thnh Nam để bắt chng. Nhưng lc ấy, Tri đ theo cửa Ty  đến ven sng, xuống ẩn trong một chiếc thuyền bun. Hai ngy sau, thuyền nhổ neo rồi dọc sng Nhị, ra tới biển men bờ chạy vo cửa Thần Ph. Thuyền đi được một ngy th gập bo. Thật một sống hai chết, đng lthuyền ai đội sng Thần Ph, kho tu thời  nổi vụng tu thời chm. Ln được bờ, Tri theo đường bộ vo Trường Yn như đ hẹn, nhưng đợi m khng thấy Viễn. Mi khi vo đến Thanh Ha, Tri mới biết l Viễn đ rời Nhị Kh sau lần m ton hụt Hong Phc.  Kể đến đấy, Tri quặn lng nhớ đến Xuyến. Chng ra đi m khng thể gh đến gi từ Xuyến như dự tnh. V rồi từ đấy l bặt v m tn mặc dầu chng đ nhiều lần nhờ người đi d hỏi kiếm tm. Ci đầu, chng bần thần im lặng. Nghe ạo Khim hỏi, Tri như sực tỉnh, trầm ngm :

   - ...Thế l tại hạ ở Mường Một với Hn v Nguyễn Chch từ hai năm nay.  Nghĩa qun ở ci thế rt th phải đến cửa Thần Ph ra biển, vừa kh khăn, lại bất trắc.  Vả lại, phất cờ được l chỉ v chống thuế m v phu dịch.  Chch l một tay hảo hn nhưng tầm nhn chỉ c đến Trường Yn.  Qu ni Tam iệp, Chch coi như l việc người khc, khng dnh dấp đến dn Mường...

Thở di, Tri lẩm nhẩm  :

   -  Ci bản sắc dn tộc chưa đủ mạnh, dẫu rằng trn ba trăm năm trước đ c người ngm nga Nam quốc sơn h nam đế cư....  Rồi b Cha lại lỡm - Tri cười nhạt - Thế l đi khng rồi về cũng khng...

   -  A di  d Phật, b Cha no lỡm ?  Bần tăng khng hiểu...

Nhn nt mặt ạo Khim ngơ ngẩn dưới nh đn, Tri bật cười :

   -  Thầy thứ lỗi, tại hạ lắm khi ni như m như lẫn.  Ở cửa Phật, ai lại dm ni đến ng Hong b Cha, thật l phạm thượng...

   -  Khng đu !  Cửa Phật chẳng hẹp hi đến thế.  Th chủ cứ kể.

ạo Khim cười mỉm khi nghe xong chuyện b Cha Tin Dung lỡm Tri, ci sch lược Tm cng bị đm nghĩa sĩ Lam Sơn bỏ cho bay theo hơi rượu, v cuộc ti ngộ bất ngờ với Viễn. Lim dim nhn Tri, sư rt tr.  Nhấp một ngụm, sư  thủng thẳng :

-  Năm kia Viễn c gh cha thăm bần tăng. ược dăm ngy, Viễn nng ruột đi đi...

Nhắm mắt, ạo Khim hồi tưởng lại cnh rừng nằm dưới chn Ph Lũy.  Buổi trưa hm đ, Tri ngủ m mệt.  Dựa lưng vo thn cy, ạo Khim tập trung thiền tịnh trong khi Viễn bỏ ra bờ con suối nhỏ rc rch đổ về xui.  Khi h mắt nhn, Khim thấy Viễn tay xch xc một con rắn ra bỏ cạnh Tri.  Ngạc nhin, Khim đứng dậy lẻn người sau một rặng cy. Khng để , Viễn ngồi, mắt ng trừng trừng vo xc rắn.  Ngửng ln nhn mặt trời đổ lửa, Viễn giơ cao cy gậy, mất kin nhẫn h miệng tht cho Tri chong dậy.  Lc đ, Viễn thẳng cnh quật vo đầu rắn.  Ci ơn cứu mạng Tri thật ra l ngụy tạo bởi một thằng b con. Khim rng mnh sởn gai ốc trong ci nng hừng hực. Khng biết động cơ no thc đẩy Viễn, ạo Khim niệm kinh Giải Oan rồi lẳng lặng lẩn đi để cho Tri v Viễn ln đường.

Về cha, cu chuyện xưa chm vo qun lng cho đến khi, mười năm sau, người g cổng cha hỏi ạo Khim lại l Viễn. Nay  Viễn đ trưởng thnh chứ khng phải cậu b năm xưa dưới chn ải Ph Lũy. Chn tay kềnh cng, mắt ốc nhồi, da bắt nắng chy đen mu đồng mun, ru ria Viễn lởm chởm nhn bợm trợn như tướng cướp. Kể lể cảnh sống của mnh ở Nhị Kh những năm qua, Viễn ni về Tri bị giam lỏng ở ng Quan, v rồi khẩn khoản xin Khim giảng cho nghe. Khim hỏi Giảng g ? .  Viễn cha ra một cuốn sch đ mất ba, lật đến đoạn Huyệt mộ c con long từ xa chạy đến kết cục, chuyển vần ln xuống, gặp dng nước sinh ra con x nhỏ như sợi khi, bỗng nổi ln mộc tinh gc cạnh đầy đủ giữ gn chn kh, bn tả lại c ngi thể tinh , trước c n, dưới n l một giải s chim , chạy đến nơi long hổ by ra, khe nhỏ bọc lại, tả che hữu đỡ nhn th l quả ấn, cy gươm, ci mũ, quản bt đng l qu cch , khng thể sai được... .  ợi cho Khim đọc xong, Viễn thưa  Bạch thầy, đằng sau huyệt mộ l một rặng đề.  Rặng đề ny bị trốc gốc.  Nước khe dưới chn cũng bị lấp.  Thế nghĩa l thế no ? .  Lắc đầu, ạo Khim chậm ri  Bần tăng đi tu, khng để tm đến những chuyện ny.  Th chủ nhầm người hỏi rồi ! .  Năn nỉ mi, cuối cng Khim mch Chuyện phong thủy th phải tm Vũ Lại. Nhưng ng ta l phương sĩ, ry đy mai đ.  Bần tăng nghe ng ta thỉnh thoảng lại về ni  La ở vng Nghệ... .

Kể cho Tri nghe đến đ, ạo Khim ề :

   -  Thế l hm sau Viễn ln đường đi ngay.  Bần tăng đon l Viễn ra La Sơn, rồi bặt tin cho đến nay mới biết Viễn đ vo Lam Sơn tụ nghĩa ...

   Tri bấy giờ mới vỡ lẽ.  Số l hm sau bữa cỗ ở Lam Sơn, Hn hỏi Viễn Sao ch khng tm ta m vo đy ? .  Viễn đp Bc đừng giận em.  Ni Lam địa hnh địa vật l thế Long Ẩn , đất Mường Một của Chch b lm sao được ! .  Hn bật cười ...ch by giờ lại thm nghề địa l ? .  Viễn ậm ừ  ...th em nghe người ta bảo thế ! .  Lảng chuyện, Viễn khoe hai năm rồi, em lại đẻ thm hai đứa nữa.  Con trai cả, thm binh  cho bc Hn đấy... .

*

   L Tử Cấu l người độc nhất đi lại với ạo Khim từ năm bảy năm nay.  Người huyện Bnh Quang, Tử Cấu đỗ thi học sinh cng kỳ với Tri, được Hồ Qu Ly bổ lm Hữu dục đức để dạy đm hong tn.  Cấu từ chối.  Giặc Ng sang, Hong Phc đặt học viện, nghe tiếng đi tm Cấu bổ lm Học quan.  Chỉ hm sau, Cấu đi mất, khng để lại một dấu vết g.  Vo Trường Yn, Cấu mang theo ba thồ sch, ở ẩn một nơi ngay cả ạo Khim cũng khng biết l đu.  Thỉnh thoảng, vo tuần trăng trn, Cấu lại thnh lnh đến thăm cha.  Cu đầu tin ni với ạo Khim cứ lun lun chỉ một cu  a tạ lo huynh lại cho uống tr Sơn Hầu v xong l Cấu cười vang như tiếng chung ngn.

   Mỗi lần Cấu đến, ạo Khim sai đm tiểu đi hớt sương mai đọng trn đm hoa sng nằm giạt bn bờ sng.  Cn tr, tnh cờ một buổi Khim gặp một lũ vượn ch che tranh nhau những bp non, nhai rồi nhổ, nhưng sau một lt th nằm lăn quay ra ngủ đến độ chẳng cn biết trời trăng g.  ến gần, Khim mới biết đ l những cy tr mọc trong rừng.  Sai tiểu nhặt b tr đem về sấy cho kh, Khim uống thử.  Hương tr tuy nồng, nhưng uống th chỉ cn ngy ngất.  Khim sai ướp với hoa bạch lan mọc một rặng sau cha, vị tr thanh hẳn.  Rồi từ khi Tử Cấu đi lại th chỉ pha với sương mai theo ci cch cầu kỳ của vị khch qui lạ ny.  Cấu đặt tn cho tr l Sơn Hầu tr, lại đa cợt bảo Khim ...khỉ đi tu, uống tr thế ny cũng sẽ đạt chnh quả nữa l lo huynh ! .

   Lần trăng trn thng ny, Cấu đến, ngạc nhin thấy Tri.  Buổi tối hm đ, ba người  ra ngồi trn vạt đ nh ra khỏi ni vo cuối giờ Tuất.  Vo ma nồng, nước sng M bốc hơi khiến trăng nh ln nhn to như ci nia thc, mu vng lợ, lừng lững nhch khỏi chn my.  Trong tiếng gi r rầm, thỉnh thoảng chim bay ngang ku quang quc.  Rồi tiếng vượn h, tiếng si tru ph đi tịch mịch, khiến ni rừng chập chng thm huyền b, thm đe dọa.  Khiến con người thm mỏng mảnh, yếu đuối v bơ vơ giữa thế gian đang chuyển từ sắc xm mờ sang mu đm thăm thẳm.

Tri buột miệng ngm nga :

Thn ngoại ph danh yn cc qunh

Mộng trung hoa điểu cổ sơn u.

nghĩa  l:

Danh hờ thn tạm như sương khi

Mộng hoa ni cũ tiếng chim ku.

ạo Khim nhếch miệng, từ tốn :

   - ph trần, ắt ph danh thi !  Tiếng chim kia ku nghe được đấy m l hư m.  nh trăng kia thấy được đấy thế rồi cũng thnh hư ảnh.  Nhị vị nhn m xem...

Theo ngn tay ạo Khim trỏ, trăng nh dần trn bầu trời, thu nhỏ dần, ha ra một quả cầu đỏ lm.  ến độ cao khng cn hơi nước, trăng xanh mướt, trở lại kch thước mắt người vẫn thấy, dịu dng bung trn vạn vật thứ nh sng huyền ảo ma qui.  Tri cố nn tiếng thở di, đăm chiu hớp từng ngụm tr.

Nhn theo ngn tay ạo Khim, Tử Cấu hắng tiếng, rồi lại đa :

   -  Kẻ ny người trần mắt thịt nhn chỉ thấy ngn tay trỏ của cao tăng chứ c trăng đu !

ạo Khim co tay lại miệng hỏi :

-  Thế ngn tay đu rồi ?

   -  Th hạ tay xuống, n khng c đ, nhưng n vẫn cn đấy.  Ci hư ảnh thật ra c th chỉ c ở trong đầu ta...

L Tử Cấu bất chợt cười, rồi tiếp :

   - ...như thế, tất cả qui về ci ta.  N c, n ở đấy.  Khng c n, ai ni được hai chữ c - khng ?

   -  ược, cứ cho l thế đi !  Nhưng ci ta ở đu m ra ?  Dẫu n c đấy, ci từ đu n c mới l cu đng hỏi.

Tri đặt chn tr xuống, nhẹ nhng :

   -  Nhưng hỏi, rồi bảo n từ tnh cờ trng trng duyn khởi, thưa thầy, c phải thực l cu trả lời khng ?

   -  Từ duyn khởi,  ci ta đặt mnh vo qui luật nhn quả l từ đ khng cn dấu vết tnh cờ ban đầu.  ể rồi ngộ ra  hạnh phc như cứu cnh của mỗi kiếp nhn sinh.  ạt được n, Phật dạy, phải dứt nghiệp quả.  Dứt nghiệp, cần bung bỏ được ci ta. Muốn vậy,  diệt đi hỉ - nổ - i - ố, khai mở lng từ - bi - hỉ - xả.  Nếu đạt cứu cnh, th ci ta l từ trng trng duyn khởi hay khng liệu c quan trọng g ?

Tri nhẹ nhng :

-  Trong ci người ta, c ai chỉ ring c mnh m đạt được hạnh phc ?

   -  Tất cả !  Rồi ai cũng đạt được, nhưng sớm muộn ty người, khng phải một sớm một chiều...

   -  Bạch thầy, x hội đảo đin v cương thường nghing ngả.  Trong bầy đn, con th dữ hiếp con th lnh, vốn l từ tự nhin.  Giữa chốn nhn vi, khc được l bởi con người biết cng nhau theo ạo thnh hiền.  ạo lấy hai chữ nhn nghĩa lm mẫu mực cho con người sống với nhau v chẳng một ai sống ring lẻ được cả.  Ci cứu cnh hạnh phc kia c ai ring chỉ mnh m đạt được !

   Tri thiết tha ni, mắt long lanh sng dưới nh trăng đang lu dần đi.  My che.  Nhưng lại gi.  Trăng lại l ra tươi tắn như vừa tắm gội.  ạo Khim chậm ri :

   - Lnh thay!  Trăng cn đ.  Mỉm cười nhn Tử Cấu, Khim d dỏm - ngn tay bần tăng cũng cn.

Lại chỉ tay ln trăng, Khim vui miệng :

   - Thế l nhn trăng thấy ngn tay, nhn ngn tay l thấy trăng.  Nhn nghĩa ạo thnh hay Từ bi ạo phật th cũng vậy.  Quay sang Tri, Khim n tồn - Mừng cho th chủ đ đại thnh với sch Tm cng.  Bần tăng chỉ xin với th chủ đi điều...

Tri nhn Khim, khẽ ci đầu.  Khim th tho :

   -  L chn bực ph đồ khng bằng một  mạng sống  V nh trăng đm nay ! 

*

   ng như vậy, Tri khng bao giờ qun được đm trăng hm ấy.  l thảm kịch lớn nhất đời Tri, lớn hơn cả những người đời sau gọi l vụ n Vườn Vải.  Oi oăm v bất ngờ thay, đ cũng l bước ngoăt khng đảo ngược lại được của một thời sử sch lưu truyền.

   Khng r đầu đui lời ạo Khim, buổi tối hm ấy L Tử Cấu t m hỏi :

   -  Sch Tm cng l g ?

Tri kể, rồi lan man ni đến chuyện đm v biền Lam Sơn giễu cợt. Thương hại Tri, ạo Khim an ủi :

   - Th chủ nhớ cho rằng ở miệt ni đất Thanh Ha, người  trại l dn Mường.  Sống quy quần với nhau thnh sch, thnh động... họ đu đ c dịp di mi kinh sử để thấu hiểu lẽ thế thời.  V vậy phản ứng của họ vẫn l phản ứng thuần bản năng.  Khi họ cn yếu, nếu sch Tm cng trnh cho họ tiu vong đổ mu, họ sẽ theo nhưng theo khng phải v tin m v để tồn tại.  Nhưng họ mạnh, a di đ Phật, th  chnh họ sẽ lm mu đổ.  Lc đ, Tm cng mới l lc cần cho chng sinh trong bể khổ.

Tử Cấu bỗng ph ln cười.  Nhn Tri đăm chiu khổ sở, Cấu hồn nhin :

   - ệ chịu huynh.  Chứ đệ th mất một ci lng chn m c lợi cho thin hạ đệ cũng khng lm.  Ngược lại, đệ cũng khng đi lấy một ci lng chn no của ai...  Huynh chắc r rằng hậu kỳ thn nhi thn tiền, ngoại kỳ thn nhi thn tồn ?  ặt mnh ra sau, ha ra mnh ln trước.  Ko mnh ra ngoi th thn mnh mới cn.

Tri chp miệng :

-  Theo đi Lo - Trang đốt mnh lm đuốc để chỉ soi cho chnh mnh , rồi bảo ha kỳ quang, đồng kỳ trần , cho đến vong tnh, lạc tnh th đệ cũng đ được đọc được nghe...  Nhưng vừa ha với nh sng lại vừa đồng với bụi bậm th đệ chưa thấy.  Vứt tnh đi m  vẫn th vẫn vui, đệ khng tin...

   -  ệ xưa cũng như huynh, ta cng l đm đệ tử Danh gia m ra cả.  Cương thường l cch xếp đặt x hội trong đ con người ở tư thế soi vo nhau để tm lấy mnh.  l con người tự thn khng tm được bản ng, tất rồi chỉ vong thn. V vong thn v chnh ci x hội bầy đn họ tạo ra...  Ni thật, đệ cũng đ quằn quại như huynh cho đến khi gặp được một cơ duyn ko đệ ra khỏi ci m mờ của tr tuệ.  Từ đ - Tử Cấu nhn ạo Khim - đệ gần gũi với Phật gia về l giải thn phận v hạnh phc của con người.  V rồi tm kiếm cứu cnh của nhn sinh.  V thế, đệ bng quang với đại sự , những no l giặc l ta,  no l đnh l ha, l thắng l bại...

ạo Khim niệm a di đ rồi chậm ri :

   -  L th chủ c thể kể cho bần đạo nghe về ci cơ duyn đ khng  ?  Chữ duyn trong kinh Phật vẫn cứ l huyền cơ trong ci ta b ny...

            Hồi tưởng ma đng năm ấy bn bờ sng Cầu, Tử Cấu nhấp giọng rồi chậm ri kể.  Ngồi đợi đ, Cấu bỗng nghe tiếng ht văng vẳng, giọng bay tt ln cao rồi dội lại trong gi chiều lnh lạnh.  Vạch lau lch, Cấu d theo tiếng ht lc c lc khng, lc hư lc thực, lc cn lc mất.  ến lc nh đ gọi, Cấu mới quay về bến, hỏi :

   - Ai ht đ ?

Nh đ sằng sặc cười :

   - , mụ đin !  Con mụ đến bến ny nửa thng, nay khng biết chui rc sống ra sao m thỉnh thoảng lại cất tiếng ht, nhưng chưa ai thấy mặt mũi thế no !

   Ngồi đ, đến giữa dng, tiếng ht lại cất ln.  Lần ny, Cấu nghe long thong được vi thanh m.  Ln bến, Cấu ngần ngừ rồi bảo nh đ chở mnh ngược lại.  Tiếng ht khi đ cất ln nghe đ thnh cu.  Lại m mẫm, Cấu đi dần tới.  Tiếng ht run ln trong khng gian đục ẩm :

   Bui một tấc lng, ai người biết

      Cho quơ nước ngược, chuyến đ ngang

nghe tức tưởi lời than khc một định mệnh oi oăm.  Trước mắt Cấu, người đn b đ bụng mang dạ chửa,  hai tay m bụng cao vượt ngực.  Mắt ngơ ngc nhn ra bờ lau gi dạt, người đn b lập cập run ln từng chặp.  Tc xa bay trong gi, o quần mỏng manh tơi tả, nng vẫn đẹp. ẹp ci vẻ đẹp gần gũi với chết chc nt tan. Như khng thấy Cấu, nng ngửng mặt bất chợt cười khanh khch, miệng lập đi lập lại, đ bảo m, đ bảo m !. Nng bất chợt lại m mặt tức tưởi, hồn tr phiu bạt đu đu, thể phch dập dờ tri ngang một chuyến đ nước ngược.

   Lấy tấm o kp đắp ln vai cho nng, Cấu im lặng ngồi nhn sng nước. Vẫn khng biết c Cấu ở bn, nng lại lẩm nhẩm ht rồi cười vu vơ.  Bất ngờ, nng th tho :

   -  Chng ơi !  iều kỳ diệu của sự sống l trong từng ci nhỏ nhoi !

Thnh lnh, nng rống ln khc.  Tay vả vo mặt mnh, miệng tiếng cn tiếng mất, nng tht :

   -  ừng lo đời thiếu mnh để kết cục mnh thiếu tất cả...

   Cứ thế, nng la tht cho đến xẩm tối th kiệt lực ngất đi. m hm ấy,  Cấu bẻ cnh kh vun vo chm lửa, lấy lương kh ra chia cho nng khi nng hồi lại.  Khng ăn, nng nằm cạnh đống lửa, mắt lạc đi nhn bầu trời đầy sao, thỉnh thoảng reo Sao băng, sao băng rồi chốc chốc lại ht lại cũng đng một cu ht c nước ngược v chuyến đ ngang...Trong bng đm, khng ai nhn thấy mặt Tri căng ra. Mi mm chặt, chng cắn răng km xc động, tay bừng bựt run ln từng chặp. Sao băng, sao băngChng ngửng ln, hng chm sao nhạt nha từ thinh khng chụp xuống thế gian dưới ny, ci thế gian nổi tri bất hạnh

Giọng xc động, Cấu ni tiếp  :

-  Hm sau, đệ du nng ra bến đ.  Cứ để thế th chắc nng chết mất.  Nh đ ngạc nhin, lẳng lặng cho.  Nng cất tiếng ht, lại vẫn đng một cu ht.  ến giữa dng, nng đột nhin vừa ht vừa nhảy xuống. 

Tri khng cn nghe thấy g ngoi tiếng sụp đổ của cả vũ trụ vo ci trống khng.

Tiếng Cấu văng vẳng mơ hồ :

-  Nước xiết, đ trng trnh.  Thế l nng biến mất.  Như một giấc mơ...  Nhưng nng  để lại cu ht kia, v những lời  khiến L Tử Cấu ny vượt được bức vch u m.  ại sự cho l g th cũng chẳng bằng ci sự sống kỳ diệu trong từng ci nhỏ nhoi...

Tri đứng vng ln, chn loạng choạng bước về pha mỏm đ nh ra đầu ni. Trăng gần tn, mn sương đm trắng như sữa bắt đầu nhợt nhạt long ra.  Nước mắt đầm đa, Tri nhn xuống vực su mờ ảo dưới nh trăng trăn trối.  Vực su c sức ko ht những kẻ v cng bất hạnh. Tri ci xuống như ci xuống chnh cuộc đời mnh. Rồi Tri ngửa mặt nhn ln. Chi cht sao trời đổ sập xuống vi lấp ci mất mt chẳng thể đắp b cho hết một đời người. Gi  lại lạnh lng hắt vo khe ni những tiếng ro gọi ma qui. Lồng ngực căng tức như sắp vỡ tung, Tri gập người hộc ra một bụm mu. Ht một hơi thật su, chng chong vng. Khng kh a ngập trn vo nng như lửa thiu. Chnh vnh, Tri lại nhn xuống. Dưới kia l giải sng, nước chảy, cứ chảy mi rồi cũng sẽ gặp nước sng Cầu để cng nhau đổ về biển cả. Lc ấy, Xuyến ơi,  biển  l nơi  xum họp cuối cng cho mọi chia ly.  ưa hai tay ln m mặt, Tri oằn người ng chi mặt xuống, mắt bấu vo ci thăm thẳm m ảnh gọi mời.